Кіріспе
Құмар ойындар туралы американдық роман. "The Hustler" – американдық жазушы Уолтер Тевис 1959 жылы жазған тұңғыш романы. Онда жас бильярд шебері Эдвард "Fast Eddie" Фелсонның аңызға айналған Миннесота Фэтске шақырған оқиғасы баяндалады. Роман сыншылар тарапынан жылы қабылданды және 1961 жылы сол аттас фильмге бейімделді, онда Пол Ньюман "Fast Eddie" рөлінде, Джеки Глисон "Миннесота Фатс" рөлінде, ал Пайпер Лори "Сара" рөлінде ойнады. 1984 жылы "Ақшаның түсі" атты жалғасы жарық көрді.
The Hustler is a 1959 debut novel by American writer Walter Tevis. It tells the story of a young pool hustler, Edward "Fast Eddie" Felson, who challenges the legendary Minnesota Fats. The novel was well received by critics, and was adapted into a 1961 film of the same title, starring Paul Newman as Fast Eddie, Jackie Gleason as Minnesota Fats, and Piper Laurie as Sarah. A sequel, The Color of Money, was published in 1984.
Қысқаша мазмұны
Эдди "Fast Eddie" Felson – Калифорния штатының Окленд қаласынан келген жас пулшы, ол орта жастағы серіктесі Чарли Феннигермен бірге ойынды жеңу үшін өзінен нашар пулшы болып көрінеді. Ол Чарлимен бірге Чикагоға барады, онда ол Бранниганның пул залында "Миннесотаның майлысы" деп аталатын аңызға айналған пулшы Джордж Хегерманмен ойнайды. Бірнеше ойыннан кейін, ол Фэтстен жеңіске жеткеннен кейін, бір кезде оған 18 000 доллар артық болғаннан кейін, ол мас болып, Фэтске ұтылып, 40 сағат ойнағаннан кейін шаршап құлайды. Эдди Чарлиден қоштаспай кетіп, қайтадан алаяқтауға кіріседі. Эдди автобус аялдамасында колледж студенті Сарамен кездеседі. Олар бір-бірімен қарым-қатынас жасап, бірге өмір сүре бастайды. Бранниганға оралғанда ол кәсіби құмар ойыншы Бертті кездестіреді, ол Эддиге талантына қарамастан, мінез-құлқының жоқтығынан, сондай-ақ жеңілуді қатты аңсағандықтан, Фэтске ұтылып қалғанын айтады. Алайда ол Кентукки штатының бай пулшысымен ойынға қатысуға ұсыныс жасайды, ол кез келген ұтыстың 75 пайызын алады, ал барлық шығынды және шығындарды төлейді. Эдди оны қабылдамай, қайтадан алаяқтауға шығады. Берттің кеңесін елемей, ол Аппалахиядан келген қатал көшіп келушілер жиналатын пул залында пул ойнайды. Олар оның бас бармақтарын сындырады. Сараның пәтерінде сауыққаннан кейін ол Берттің ұсынысын қабылдайды. Сараны Чикагода қалдырып, олар Кентуккиге сапар шегеді, ал Эдди Лексингтондағы үйінде Финдлейді ойнайды. Финдлей пул емес, бильярд ойнайды, бұл Эддиді қолайсыз жағдайға түсіреді. Ойын барысында ол Финдлейдің бильярдты алаяқтау арқылы ойнайтынын түсінеді. "Алаяқталып" жүргеніне ренжіген Эдди бір нәрсеге көз жеткізеді. Финдлейдің әлсірегенін көріп, Берттің оған жеңістің бәрі екендігі туралы айтқандарының растығын, адамдардың жеңілу үшін ақталуды қалайтынын және мінездің шеберлік сияқты маңызды екенін түсінеді. Бас бармақтарындағы ауырсынуға қарамастан, ол Финдлейді жеңеді. Ол Бертпен бірге Чикагоға қайта оралады, онда Эдди Сарамен қайта қосылады, бірақ онымен бірге қайта тұрмайды. Ол Бранниганға қайтып, Чарлиді кездестіреді, ол оны ойлап, Оклендтен оны іздеп келгенін айтады. Ол 5 000 доллар ұтып алғандығын мойындап, оны оған төлейді. Эдди өз ақшасымен "Миннесота Фэтс" командасымен ойнауға кіріседі де, оны жеңеді. Берт өзінің ұтысынан отыз пайызын талап етеді және өзінің менеджері екенін айтады. Чарли оны қолдап отыр. Эдди Бертке ақша төлеуден бас тартады және Берттің бас бармақтары мен қолын сындырамын деген қатерін елемеді және Берттің қылмыстық байланыстары бар деген ықыласын күлкіге айналдырады. Романның соңында Эдди мен Берт келіспеушілікке ұшырайды.
Сыни қабылдау
New York Times сыншысы Рекс Ларднер кітапты "қатал, шаңды, түтінді, шарлардың дыбысы естілетін, ақшаға толы бильярд шеберінің әлеміне қауіпті, қоздыратын саяхат" деп атады және Тевис "шағылысқандай жазады, тура бильярдты Стэнли Кетчеллдің айқасы сияқты қызықты етеді. Бұл - керемет, жылдам, шексіз, ерекше роман" деді. Time журналында анонимді мақалада "Хастлер" романының кейбір кемшіліктері бар, бірақ ол кітаптарда жиі кездеспейтін әлемге жол ашады деп жазылған. Сондай-ақ, "Хастлер" романының моральдық сабағы айқын, махаббат оқиғасы клише, ал автор Тевис кейде тым нақты жазады. Бірақ қалғаны – түтінді, көңілсіз әлемді айқын бейнелейтін, көрініс нашар болса да, жағдайдың шиеленісі күшейетін және ойын тек бильярд ғана болса да, қызықты көріністер тізбегі" делінген. Kirkus Reviews оны "жинақы, ұқыпты роман" деп сипаттап, "маңыздылығын жасырмайтын қарапайым тілмен жазылған, моральдық тәжірибені зерттеу – бұл шебер және тиімді туынды" деді.
Өмірбаян
Тевис Кентуккиде өсті, және ол қиындықтардан аулақ болу үшін оның әкесі бильярд үстелін сатып алған жас жігітпен жақын дос болды. Ол теңізде қызмет еткен кезде құмар ойындармен танысты, ал 1981 жылы «Кентукки айлық» журналының жазушысы: «Бильярд пен құмар ойындардың үйлесімі болашақтың қадамдарын белгіледі» деп атап өтті. Ол өзін «B минус» деңгейіндегі бильярдшы деп сипаттады, кәсіби деңгейде жеңіске үміттенбейтін. Міннесота Фатс кейіпкерінің прототипі толығымен ойдан шығарылған. 1981 жылы ол бір сұхбатта: «Көп адам маған: "Сіз Міннесота Фатспен алғаш рет қашан таныстыңыз?" деп сұрайды. Менің сезімімше, бұл Уолт Диснейге "Дональд Дакті қашан кездестірдіңіз?" деп сұрағанмен бірдей. Жарайды, мен оны өзім ойлап таптым. Бұл – американдық фольклорға менің қосқан үлесімнің бірі», – деді. Тевис Fast Eddie-нің туған қаласы Оклендті, Тевис дүниеге келген Сан-Францискоға жасалған «жасырын автобиографиялық сілтеме» деп сипаттады. Эдди Паркер деген бильярдшы, Fast Eddie кейіпкерінің негізі оның болғанын мәлімдеді. Бірақ Тевис Fast Eddie-нің ойдан шығарылған тұлға екенін айтты және оның керісінше, «осындай есте қаларлық кейіпкерлерді жай ғана баяндамалар негізінде жасады» деген пікірге наразылық білдірді. 1984 жылы қайтыс болғаннан кейін оның әйелі жылдар бойы Fast Eddie кейіпкерінің нақты адамға негізделгені туралы қауесеттерді жоққа шығарды. 2019 жылы бір зерттеуші романның түпнұсқа қолжазбасын зерттеп, Тевис кейіпкердің атын «Нью-Йорк Фатс» дегеннен «Миннесота Фатс» деп өзгерткенін анықтады, бұл өзін «Нью-Йорк Фатс» деп атаған Рудольф Вандеронның кейіпкерге шабыттандырғаны туралы мәлімдемесін қуаттады.