Кіріспе

Ирландияның Дублин округіне жататын қала

Лукан ( /ˈljuːkən/ LEWkən) – Дублин округіне жататын қала, Дублин қаласының орталығынан батысқа қарай 12 шақырым қашықтықта, Лиффи өзенінің жағасында орналасқан. Қала Strawberry Beds және Lucan Weir жанында, сондай-ақ Гриффин өзенінің құйылатын жерінде жатыр. Луканның көп бөлігі Оңтүстік Дублин жергілікті басқару аймағына қарасты, бірақ Ларагкон, Колдблоу және Сент-Кетерина паркі сияқты Солтүстік Лукан аудандары Фингал аймағында орналасқан. Луканға N4 тас жолы және M50 автожолының 7-шы қиылысы арқылы қол жеткізуге болады.

Этимология

Ирланд тілінде leamhachán сөзі – қазіргі заманға дейін халық медицинасында (бүкірлерге және кеуде инфекцияларына) және тәтті дайындауда қолданылатын батпақ жусан (marsh mallow) өсімдігін білдіреді. Сондықтан, бұл атауды "батпақ жусан өсімдіктерінің орны" немесе "батпақ жусанға толы жер" деп аударуға болады. Өсімдік Лиффи аңғарында және оның төңірегінде өседі, бұл 1837 жылғы Ainmleabhar Paróiste еңбегінде тіркелген, ал Джексон (1914) хабарлаған. 1615 жылы бұл аймақ "батпақты жер" деп сипатталған. Балама мағынасы ирланд тіліндегі "көктал" (elm), leamhán сөзінен шыққан және осы мағынасы көбірек танымал болған, бірақ екі анықтама да бірдей дұрыс болуы мүмкін, себебі Лукан аймағында әлі де жусан мен көктал өседі, ал этимологиялық сарапшылар бірінші мағынаны екіншісінен айқын басып көрсетуге келмейді, бұл logainm.ie сайтында дәлелденген.

Ерте тарих

Луканның тарихында ежелгі қоныстанудың куәліктері бар, себебі ерте адамдарды тартқан өзенге қолжетімділік, балық аулау, жақсы дренажталған топырақ және аң аулау сияқты мүмкіндіктер мұнда кең таралған. Луканның Куолдринах ауданында маңызды ежелгі қызмет белгілі, көптеген мезолиттік кремний тастар табылды, сондай-ақ екі кішкентай жиекті өтетін қабірлердің қалдықтары сақталған. Вези паркі маңында орта ғасырларда Луканның ерте феодалының үйі мен қоршауы болған болуға мүмкін дөңгелек бекіністің (Кночканардуск, "биік судың төбесі") қалдықтары бар. Бұл қоршауда 18 ғасырда Джордж Петри қазған және кейбір табылымдары Ирландия Ұлттық мұражайында сақталатын жер асты тоннелі де болды. Тағы бір маңызды археологиялық орын – Ұлттық ескерткіштер қызметі мен Архитектуралық мұраның ұлттық тізілімінде тіркелген Сент-Финиан шіркеуі мен зираты. Лукан ауданында тағы екі орта ғасырлық шіркеу бар: Блаженді Мария шіркеуі, Лукан ауылы (қоршалған қақпалы зират және орта ғасырлық шіркеу орны, оған шағын ғибадатхана немесе мұнара үйі жалғанған) және Адерригтің орта ғасырлық шіркеуі, Лукан, Таббер-Лейннен тыс орналасқан.

Сарсфилд және Вессей

Оливер Кромвель Ирландияға келгенде, Лукан 120 тұрғыны бар шағын елді мекен еді. 1566 жылы сэр Уильям Сарсфилд Лукан Манорын сатып алды, содан бері бұл мүлік Сарсфилдтер отбасымен тығыз байланысты болды. Ирландтық якобит көшбасшысы Патрик Сарсфилд осы манордың жеріндегі қамал ішінде дүниеге келді және Джеймс II оған Лукан графы титулын берді. 1772 жылы Рт Хон. Агмондашам Веси Сарсфилд қамалының орнында Лукан үйін салдырды, ол Сарсфилдтер отбасынан тараған еді. Бірінші қабаттағы дөңгелек асхана Ақ үйдің Овалдық кабинетіне үлгі болған деседі. 2022 жылғы халық санауы бойынша, "Лукан" аталымын қоса алғанда, барлық ED белгілері үшін статистика есептелді. Лукан ауылындағы көптеген ғимараттар 1815 жылғы ірі қайта құру аясында салынды. Кейіннен Лукан Дублин қаласының орталығынан Лукан және Лейкслипке қатынайтын трамвай желілерінің соңғы аялдамасы болды.

Көлік және қол жеткізу

Лукан ауылы Ирландияның батысы мен солтүстік-батысына қарай N4/M4 ұлттық негізгі тас жолының солтүстігінде орналасқан. Ауыл М50 Дублин айналма жолынан батысқа қарай шамамен орналасқан. 2008 жылы N4 (Woodies) қиылысынан N81 Таллахт айналма жолына дейін салынған R136 деп аталатын сыртқы орбиталық таратушы аяқталды. Ақы төленетін West Link көпірінің шығысында орналасқан алғашқы тегін көпір ретінде Лукан көпірі мен оған жақын жолдар күн сайын қозғалыстың үлкен қарқынына куә болады, себебі солтүстік және оңтүстік бағытындағы жүргізушілер ақша үнемдеу үшін оны қысқа жол ретінде пайдаланады. Бұл мәселенің жергілікті қоғамға тигізетін әсері туралы сөз қозғалғанда, Fianna Fáil партиясының жергілікті сайлауға үміткері Caitríona McClean былай деді: "Лукан тұрғындары шамадан тыс қозғалыспен және оның күнделікті өмірлеріне келтіретін ыңғайсыздықпен ғана емес, сонымен қатар бұл жергілікті ортаға да әсер етеді, себебі ол ластануды, ауаның ластануын және шуды тудырады. Old Rectory және Sarsfield Park тұрғындары әсіресе қиын жағдайда, өйткені сағаттарда көліктердің бамперіне бампері тиіп, олардың аулаларына кіру мен шығу жолдарын жабады". Бастапқыда үш аркадан тұрған көпірдің бүгінде тек бір аркасы ғана сақталған және ол қираған күйде. Көпір тыныш саябақта орналасқан және тар Griffeen өзенін кесіп өтеді; ол Old Esker шіркеуінің қираған қалдықтарына жақын орналасқан. 1930 жылдары көпірдің танымалдылығын көрсететін бейнекарталар басылған. Оңтүстік Дублин округі кеңесі көпірді консервациялау жұмыстарын жүргізу үшін 20 000 евро қаражат бөлуді ұсынды, осылайша оны маңызды тарихи ескерткішке айналдыруды жоспарлап отыр.

Лукан үйі

Лукан үйі – жертөлесі бар, екі қабатты, жеті терезелі Палладиан стиліндегі шалғайдағы үй. Агмонишам Веси бұрынғы үйді бұзып, 1772 жылы құрылысын бастады. Архитектурасы Веси мен Уильям Чемберстің еңбегі, ал гипстік әрлеу жұмыстарын Майкл Стейплтон жасаған. Мүлік Сасфилд, Веси және Колтурст отбасыларына неке арқылы ауысып отырды, сондай-ақ бір кезде Чарльз Оуэн О’Конордың үшінші ұлы Чарльз Хью О’Конордың резиденциясы болды. 1954 жылы Италия үкіметі оны Ирландиядағы Италия елшісінің резиденциясы ретінде пайдалану үшін сатып алды. Ал қалған жері қазір Лиффи атырабы паркі болып табылады.

Басқалар

Тағы бір маңызды ерекшелігі – Эскердегі ортағасырлық Сент-Финиан шіркеуі және қорым.

Ыңғайлылықтар

Гриффин аңғары паркі Гриффин өзені бойымен созылады, ал батысқа қарайғы тұрғын үйлер арасында шағын шеткі парктік аймақтар орналасқан. Парктің негізгі бөлігі Лукан айналма жолымен екіге бөлінген: бір жағында Веси паркі, екінші жағында Гриффин паркі орналасқан. Парктің ерекшелігі – парк құрылған кезде сақталған Веси паркіндегі ежелгі орман. Бұл орман аймағы Гриффин өзені бойында кеңінен таралған, жапырақты және қылқан жапырақты есімді ағаштар өседі. Өзендегі ең маңызды аймақ – сулы орман, зерттелген бес парктегі ең көп папоротник және мох өсімдіктері осы жерде кездеседі. Орман сонымен қатар қорғалатын гиперкум хирсутум түлігінің өмір сүру ортасы болып табылады. Лукан кітапханасы – Оңтүстік Дублин кітапханалар желісінің бір бөлігі.

Білім

Луканның бірнеше мектебі бар. St. Mary's Boys National School (BNS) – 1833 жылы салынған ең көне мектеп. Басқа мектептер: St. Mary's Girls Primary School, St. Joseph's Girls Secondary School, Kishoge Community College (аралас), Griffeen Community College (аралас), Coláiste Phádraig (Christian Brothers орта мектебі), St. Andrew's (аралас) National School, Lucan Community College, Esker Educate Together бастауыш мектебі, Scoil Áine және St. Thomas бастауыш мектептері (Esker, аралас VEC мектебі), Divine Mercy National School (аралас бастауыш), Scoil Mhuire (аралас бастауыш), Adamstown Castle Educate Together, St John The Evangelist бастауыш мектептері және Adamstown Community College. Ирланд тілінде оқытатын екі бастауыш мектеп бар: Gaelscoil Eiscir Riada және Gaelscoil Naomh Pádraig (аралас), сондай-ақ ирланд тілінде оқытатын Coláiste Cois Life орта мектебі де бар.

Медиа

Луканның "The Link" атты тегін журналы бар, онда жергілікті маңызы бар ақпараттар жарияланады. Ол 15 000 үйге таратылады, ал 1 000 данасы жергілікті кәсіпорындарға беріледі. Жергілікті ұйымдардың қызметтері мен жиналыстары туралы хабарлау үшін арналған "Lucan Newsletter" алғаш рет 1967 жылы жарық көрді және апта сайын еріктілер тарапынан шығарылады. Жергілікті газеттерге Оңтүстік Дублин және Солтүстік Килдарь аймағындағы Лукан үшін апталық шығатын "Liffey Champion", Луканнан "Lucan Echo" атымен жарық көретін "The Echo" және "Lucan Gazette" жатады. "Lucan Life" 2014 жылдың наурыз айында құрылды және Луканның басты Facebook парақшасы болып табылады, онда оқырмандар фотосуреттер, жаңалықтар мен оқиғалармен бөліседі. "Liffey Sound Communications Co-operative Society Limited" коммерциялық емес ұйымы "Liffey Sound FM" жергілікті радиостанциясын басқарады. "Liffey Sound FM" – еріктілер толығымен басқаратын тағы бір жергілікті ақпарат құралы. Станция 2006 жылдың шілде айынан бері хабар таратуда.

Экономика

Кіші сауда саласында басты көшеде Centra газет дүкені, букмекерлік кеңселер, бутиктер, банктер, қайырымдылық дүкендері, IT дүкендері және кафелер орналасқан. Лукан сауда орталығында SuperValu, Dunnes Store, Peter Mark және McDonald's, сондай-ақ қоғамдық кітапхана бар. Аймақ негізінен тұрғын аймақ болып табылады, алайда аймақтағы жұмыс берушілерге Лиффи алқабы сауда орталығы, Дублиннің оңтүстік-батысындағы Citywest және Tallaght, Килдэр округіндегі Leixlipтегі Intel және Blanchardstownдағы eBay-дің еуропалық бөлімшесі кіреді.

Пиета үйі

Пиета үйі – психолог Джоан Фримен құрған қайырымдылық ұйымы, депрессиямен және өзіне қол жұмсау ойларымен күресіп жатқан адамдарға көмек көрсету мақсатында құрылған. Оның бас кеңсесі Лукан орталығында орналасқан. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, Пиета үйінің барлық филиалдары бірге жылына 5000-нан астам адамға көмек көрсеткен.

Луканың мүгедектер жөніндегі іс-қимыл тобы (LDAG)

Лукан мүгедектерді қолдау тобы 2000 жылдың қазан айында Лукан ауданындағы мүгедектердің қажеттіліктерін шешу мақсатында құрылды.

GAA

Лукан қаласында үш ГАА командасы бар. Қаланың ең ірі спорт ұйымы – «Лукан Сарсфилдс» 1886 жылы құрылған және Гранд-каналдың 12-ші шлюзінде орналасқан. «Лукан Сарсфилдс» 2005 жылы 21 жасқа дейінгі Дублин футбол чемпионатында жеңіске жетті, сондай-ақ футбол және хёрлингтен кішкентайлар арасындағы екі бірдей жүлдеге ие болды. «Лукан Сарсфилдс» U21 B командасы 2005 және 2009 жылдары Каллум Салли кубогын жеңіп алды. Дублин хёрлинг командасының капитаны Джонни МакКэффри «Сарсфилдс» клубында ойнайды. «Вестманстаун Гейлз» командасы да солтүстік Луканда, «Вестманстаун» спорт орталығында орналасқан, ол бастапқыда Garda Síochána демалыс орталығы ретінде құрылған, бірақ кейін кеңейтілді. 2014 жылдың қыркүйегінде аймақта жасөспірімдер бөлімін құрған «Na Gaeil Óga CLG» ирланд тіліндегі ГАА клубы қазіргі уақытта аймақтағы Gaelscoileanna және Gaelcholáiste мектептерінде, атап айтқанда Gaelscoil Naomh Pádraig, Gaelscoil Eiscir Riada және Coláiste Cois Life мектептерінде орналасқан. Олардың көптеген ересектер командалары Сент-Кэтрин паркінде ойнайды.

Футбол

Бұл аймақта бірнеше футбол командасы ойнайды: «Артур Гриффит Парк» ФК, «Гриффин Селтик», «Бич Парк», «Эскер Селтик», «Баллиуэн Селтик», «Хиллкрест» АФК, «Люкан Юнайтед» ФК және «Лиффи Валли Рейнджерс» ФК.

Бокс

"Esker" әуесқой бокс клубы Ирландияда әйелдер арасындағы алғашқы әуесқой бокс турнирін өткізді. 2019 жылы ол әлемдегі ең ірі, әйелдерге арналған бокс турниріне айналып, үш континенттен келген 19 ел қатысты. "Esker" бокс клубы өз тұрақты клубының үйін салу үшін ұзақ жылдар бойы жұмыс істеп келеді. 2008 жылдың қаңтар айында Лукан бокс клубы бірнеше жылдық үзілістен кейін қайта құрылды.

Гольф

Луканның екі негізгі гольф алаңы – Лукан гольф клубы мен Эрмитаж гольф клубы. Екі алаң да мүшелер басқарады және олардың тарихы жүз жылдан астам. Лиффи Вэлли Par 3 – Лейкслип пен Лукан қалаларының арасында орналасқан par 3 гольф алаңы.

Баскетбол

Liffey Celtics баскетбол клубы 7-ден бастап үлкендерге дейінгі қыздар мен 7-ден бастап үлкендерге дейінгі ұлдарға арналған баскетбол клубы. Дублин аймақтық лигасы мен кубок жарыстарында 13 (9 қыз және 10 ұл) жасөспірімдер баскетбол командасы өнер көрсетеді. Жарыс жаттығулары мен үй матчтары Colaiste Cois Life (Лукан), Leixlip Amenities Centre және Confey GAA (Leixlip) орындарында өтеді. Клуб Баскетбол Ирландиясының Супер лигасына қатысатын үлкендер әйелдер командасына ие.

Басқа спорт түрлері

Лукан Те Квон До мектебі 1992 жылдан бері аймақта қызмет етеді. 2007 жылы Гриффин аңғары саябағында скейтпарк ашылды. Дублин Драгонз американдық футбол командасы да Лукан қаласында орналасқан, бірақ Тимон паркіне көшіп, Оңтүстік Дублин Пантерлері деп қайта аталды.

Марапаттар

2013 жылдың қыркүйегінде Лукан ауылы «Таза қалалар» байқауында Оңтүстік Дублин жүлдесін жеңіп алды.