Кіріспе

Әскери қызметтен босатылған кәсіп

Әскери қызметтен босатылған (немесе маңызды сала) кәсіп – ел үшін өте маңызды саналатын және осындай салаларда жұмыс істегендердің әскери қызметтен босатылуына немесе тыйым салынуына себеп болатын кәсіп. Мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыс сияқты тотальді соғыста, әскери жастағы көптеген ер адамдар қарулы күштерге шақырылғанда, ел үшін және соғысқа қатысу үшін маңызды, басқалар тастап кете алмайтын немесе орындай алмайтын жұмыстарды атқарушыларға ерекшелік жасалған. Мұндай адамдар әскери қызметке шақырудан ғана босатылмай, өз еркімен әскери қызметке түсуіне де тыйым салынды және өз қызметінде қалуы талап етілді. Әскери қызметтен босатылған кәсіптердің мысалдарына медицина қызметкерлері мен полиция қызметкерлері жатады, бірақ қандай кәсіп босатылған деп саналады, соғыс қажеттіліктеріне және елдің нақты жағдайларына байланысты болады.

Бірінші дүниежүзілік соғыста Ұлыбританияда арнайы кәсіптер

Кейбір резервтелген кәсіптерге дін қызметкерлері, фермерлер, дәрігерлер, мұғалімдер және көмір шахтерлері, порто жұмысшылары, пойыз жүргізушілері, темір және болат жұмысшылары сияқты белгілі бір өнеркәсіп қызметкерлері кірді. Жұмысшылар бірден босатылған жоқ, мысалы, темірші 18 жастан емес, 25 жастан кейін әскерге шақырылмайтын. Сондай-ақ, отбасы құрмаған кеншілер мен тоқыма өндірісінің жұмысшылары 30 жасқа келгенде босатылатын. Үйленген еркектер үшін босатылу жасы төмен болды. 1915 жылға қарай 1,5 миллион адам резервтелген кәсіптерде жұмыс істеді, ал 1918 жылдың қараша айына қарай бұл көрсеткіш 2,5 миллион адамға жетті.

Екінші дүниежүзілік соғыста Ұлыбританияда резервтелген кәсіптер

1938 жылы білікті жұмысшыларды әскери қызметке шақырудан босату мақсатымен "Қорғалатын мамандықтар тізімі" құрылды. Бұл идея Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген білікті еңбеккерлер әскерге алынғаннан кейін алынған сабақтарға негізделді, бұл лауазымдарды толтыру қажеттігіне байланысты қиындықтар тудырды. Екінші дүниежүзілік соғыста қорғалатын мамандықтардың мысалдары: көмір өндіру, кеме жасау, теміржол және док жұмысшылары, фермерлер, мұғалімдер, дәрігерлер және маякшылар. Бұл салалардың барлығы бірден әскери міндеттен босатылмады. Мысалы, маякшы 18 жасынан бастап әскерге шақырудан босатылса, кәсіподақ қызметкері 30 жасқа толғанға дейін босатылмады. Осы мамандықтардағы үйленген еркектерге де босату жасы төмендетілді. Инженерлік сала ең көп қорғалатын мамандықтарға ие болды. Соғыс барысында бұл идея үнемі қаралып отырылды, себебі әйелдер тағы да оқ-дәрі сияқты салаларда көбірек жұмыс істей бастады. Бұл ерлерге Арнайы жасақ полициясы, Ұлттық гвардия немесе Аралық мерзімдегі қорғаныс (ARP) сияқты басқа ұйымдарға қосылуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, бұл ерлерге соғысқа қатысуға және соғыс күш-жігеріне жауапкершілік беруге, сондай-ақ тікелей қатыса алмағаны үшін алаңдамауға мүмкіндік берді. Көптеген бейбітшілдер мен өзінің ішкі сезіміне қарсы шығушылар да шақырудан аулақтау үшін немесе келісімге келу мақсатында қорғалатын мамандықтарда жұмыс істеді. Харпер Адамс ауыл шаруашылығы колледжі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде үлкен сұранысқа ие болды, өйткені ауыл шаруашылығы студенттері мен фермерлер әскери міндеттен босатылды. Ұлыбританияда соғыстың басында көмір өндіру қорғалатын мамандықтар тізіміне енбеді, сондықтан көміршілердің жетіспеушілігі байқалды. Нәтижесінде, 1943 жылдың желтоқсан айынан бастап әрбір он әскерге шақырылған адамның біреуі кендерде жұмыс істеуге таңдалды. Бұл адамдар схеманы жасаған Эрнест Бевиннің атымен, Еңбек және ұлттық қызмет министрінің құрметіне "Бевин ұлдары" деп аталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Канадада да Қорғалатын мамандықтар тізімі болды.