Кіріспе

Швейцарияның біріккен қарулы күштері Швейцарияның қарулы күштері (Schweizer Armee, , , ; ) – Швейцарияның негізгі қарулы күштері ретінде құрлықта және әуеде қызмет етеді. Елдің әскери жүйесі бойынша, әскерилердің шағын бөлігі кәсіби әскерлер, ал қалғаны 19 мен 34 жас аралығындағы (кейбір жағдайларда 50 жасқа дейін) міндеттілер немесе еріктілер. Швейцарияның ұзақ тарихындағы бейтараптығының арқасында, Швейцарияның қарулы күштері басқа елдердегі қақтығыстарға қатыспайды, бірақ халықаралық бейбітшілік сақтау миссияларына қатысады. Швейцария НАТО-ның «Бейбітшілік үшін серіктестік» бағдарламасына мүше. Швейцарияның әскери жүйесінің регламенттерінде сарбаздар өздерінің жеке жабдықтарын, соның ішінде тағайындалған барлық қаруларын үйде (2007 жылға дейін оқ-дәрілер де осыған кіретін) немесе қару-жарақ қоймасында сақтайды. Міндетті әскери қызмет Швейцарияның барлық ер азаматтарына қолданылады, ал әйелдер ерікті түрде қызмет етеді. Әдетте, ерлер 18 жасқа келгенде әскери қызметке жарамдылығын тексеру үшін алғашқы бұйрық алады. Жастардың шамамен екі үшін бір бөлігі қызметке жарамды деп табылса, ал жарамсыз деп табылғандарға баламалы қызмет қарастырылады. Жыл сайын шамамен 20 000 адам 18 апталық (арнайы күштер үшін 23 апталық) негізгі дайындықтан өтеді. «Армия XXI» реформасы бұрынғы «Армия 95» моделін алмастырды және 2003 жылы халықтың қолдауымен қабылданды, осы арқылы әскер құрамы 400 000-нан шамамен 200 000 адамға дейін қысқартылды, оның ішінде 120 000-ы мерзімді әскери дайындықтан өтеді және 80 000-ы толық әскери дайындық талаптарын орындаған резервтегілерді құрайды. 2018 жылы күшіне енген тағы бір реформа әскер құрамын 100 000 адамға дейін қысқартуды көздеді.

Тарих

Швейцария қарулы күштерінің құрлық әскері ежелгі Швейцария Конфедерациясының кантондық әскерлерінен туындады, олар сыртқы қауіптер туғанда Тагсацзунг немесе қиын жағдайдағы кантон шақыруымен жиналатын. 1815 жылғы федеративтік шартында Тагсацзунг кантондық әскерлерге әр кантон халқының 2% құрамын федерацияның қарамағына беруді бұйырды, бұл шамамен 33 000 адамдық күшті құрады. Кантондық әскерлер 1848 жылғы конституциямен федералды әскерге (Bundesheer) айналдырылды. Осы уақыттан бастап жеке кантондарға соғыс жариялау, капитуляцияға келісу немесе бейбіт келісімдерге қол қоюға тыйым салынды. 13-бапта федерацияға тұрақты әскер ұстауға тыйым салынды, ал кантондарға әрқайсысының ең көп дегенде 300 адамнан тұратын тұрақты күшіне (Landjäger корпусын қоспағанда, ол полицейлік күштің бір түрі) рұқсат берілді. 18-бапта әрбір швейцариялық азаматтың әскерге шақырылған жағдайда федералды әскерде қызмет етуге "міндеттілігі" (Wehrpflicht) белгіленді, оның саны халықтың 3% және одан бір жарым есе көп резервтен тұратын, барлығы шамамен 80 000 адамды құрады. Ханс Герцогтың басшылығымен алғашқы толық жұмылдыру 1871 жылы Франко-пруссия соғысы кезінде басталды. 1875 жылы Готтард туннеліндегі жұмысшылардың ереуілін басу үшін әскер шақырылды. Төрт жұмысшы қаза тауып, 13 адам ауыр жарақат алды. 1874 жылғы жаңартылған конституцияның 19-бабы федералды әскердің анықтамасын әрбір еңбекке қабілетті ер азаматқа дейін кеңейтті, егер кейінгі түзетулермен алмастырылмаса, армияның саны 150 000-нан 700 000-ға дейін өсетін еді, 20 ғасырда халық санының өсуі 1,5 миллионға жетіп, Израиль қорғаныс күштерінен кейін жан басына шаққандағы екінші ірі қарулы күшке айналды. Конституцияны жаңартуға дейін Швейцариядағы еврейлер әртүрлі ерекшеліктермен және жылдар бойы арнайы шарттармен әскерден шеттетілді. 1808 жылы міндетті әскери қызмет туралы заңдар еврейлер үшін ерекше қатаң болды, олар, христиандардан айырмашылығы, еріктімен алмастырыла алмады. Осы кезеңде еврейлер швейцариялық азаматтар деп есептелмеді. 1813 жылы еврей корпорацияларын құрудан кейін оларға әскери тіркелу үшін жеке құжаттар берілді. 1816 жылы арнайы ереже бойынша еврейлер жыл сайын 1000 франк көлемінде жабдық үлесін төлеуге міндетті болды (1808 жылы 400 франк). 1852 жылдан бастап еврейлер басқа швейцариялық азаматтар сияқты әскерде қызмет етті, ал 1874 жылғы конституция барлық қалған кемсіту шараларын жойды. 1912 жылы беделді германофил Ульрих Вильдің басшылығымен өткізілген ірі маневр еуропалық мемлекет басшыларын, әсіресе император Вильгельм II-ні швейцариялық қорғаныстың тиімділігіне және нығайтылғандығына көндірді. Виль 1914 жылы екінші толық жұмылдырудың басшысы болды, ал Швейцария Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде басып алудан құтылды. Виль 1918 жылғы жалпы ереуілді (Landesstreik) әскери күшпен басуға бұйрық берді. Үш жұмысшы қаза тауып, жұмылдыру кезінде испан тұмауынан көптеген сарбаздар қайтыс болды. 1932 жылы армия Женевадағы фашизмге қарсы демонстрацияны басу үшін шақырылды. Әскерлер 13 демонстрантты өлтіріп, тағы 65 адамды жарақаттады. Бұл оқиға армияның беделін ұзақ уақытқа бұзды, солшыл саясаткерлер арасында оны тарату туралы үнемі шақыруларға әкелді. 1918 және 1932 жылдардағы оқиғаларда әскерлер саналы түрде Берн Оберланд сияқты ауылдық аймақтардан таңдалды, бұл дәстүрлі консервативті ауылдық халық пен қалалық жұмысшы табы арасындағы антагонизмді күшейтті. Әскердің үшінші толық жұмылдырылуы Анри Гизанның басшылығымен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды (сонымен қатар, Дүниежүзілік соғыс кезінде Швейцарияны қараңыз). Әскерилердің қабілеттерін сынау үшін соғыс кезінде құрылған Патрульдік мұздықтар жарысы құрылды. 1960-1970 жылдары қарулы күштер "Armee 61" құрылымы бойынша ұйымдастырылды. Атты әскер (әсіресе драгундар) 1973 жылға дейін жауынгерлік рөлдерде сақталды және 2001 жылға дейін велосипедтік жаяу әскер батальондары сияқты Еуропадағы соңғы салтанатты емес атты әскер болды. 1989 жылдан бастап әскери қызметті шектеуге немесе тіпті қарулы күштерді мүлдем таратуға бірнеше рет әрекет жасалды. Бұл мәселе бойынша 1989 жылғы 26 қарашада референдум өткізілді, ол жеңілгенімен, сайлаушылардың айтарлықтай бөлігі осындай бастаманы қолдады. Алайда, осыған ұқсас референдумға шақыру бұрын 2001 жылы АҚШ-та 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін көп ұзамай өткізілді, бірақ сайлаушылардың 77% -ден астамы қарсы дауыс берді. 1989 жылы армияның ұлттық символ ретіндегі мәртебесі оны толық таратуды көздейтін халықтық бастаманың (қараңыз: Армиясыз Швейцария тобы) 35,6% қолдауға ие болуымен шайқалды. Бұл бірқатар реформаларды тудырды, ал 1995 жылы әскер саны 400 000-ға дейін азайтылды ("Armee 95"). 1999 жылғы конституцияның 58.1-бабы армияның "принцип бойынша" милиция ретінде ұйымдастырылғанын қайталайды, бұл шағын мөлшерде кәсіби әскерлерге рұқсат береді. 2001 жылдың соңында армияны таратуға бағытталған екінші бастама барлық дауыс берушілердің 21,9% ғана қолдауын алды. 2022 жылы Ассамблея 2030 жылға қарай шығындарды 1,4 миллиард швейцариялық франкқа немесе еліміздің ЖІӨ-сінің кемінде 1% -ына арттыруға дауыс берді. Үкімет 2030 жылдың басына дейін қорғанысқа 50 миллиард швейцариялық франкқа дейін жұмсауды жоспарлап отыр. 2024 жылы қарулы күштер қаржыландыру тапшылығына тап болады деп күтілуде.

Қызметкерлер

2017 жылдың 1 наурызынан бастап Швейцария қарулы күштерінің құрамында 120 496 адам активті қызметте болды (Швейцарияда «Angehöriger der Armee» деп аталады, қысқаша AdA, ағылш. : Armed Forces Member), оның ішінде 9 163 – кәсіби әскери қызметші, ал қалғаны – мерзімді қызметке шақырылған немесе еріктілер. Әскери қызметке ерікті түрде келетін әйелдердің саны 929-ға жетті: бұл жалпы санының 1% - дан кем, олардың 25% - дан астамы офицерлер. Бастапқы 18 апталық оқу кезеңінде жаңа ғасырлар сержанттық оқуды жалғастыру үшін ерікті түрде үміткер бола алады. 2023 жылдың қаңтарында Швейцария қарулы күштері мұсылман және еврей дін қызметкерлерін (капелландарды) қатарға қабылдауды бастады. Бұрын әскердегі дін қызметі тек католиктер мен протестанттарға ғана ашық болған. Әскери киімге жаңа белгілер жасалды: мұсылмандар үшін – ислам айы, еврейлер үшін – тас тілқаламдар.

Әскерге шақыру

Швейцарияда барлық еңбекке қабілетті ер азаматтар үшін міндетті әскери қызмет қарастырылған, олар еңбекке жарамдылық жасына келген кезде әскерге шақырылады, бірақ әйелдер кез келген лауазымға ерікті түрде түсуге құқылы. 1996 жылдан бері, әскери қызметке денсаулық жағынан жарамды деп танылған, бірақ ішкі сеніміне қайшы келетін азаматтар азаматтық қызметке үміткер бола алады. Бұл қызмет мәдени ескерткіштерді қайта жаңарту, қарттарға көмектесу және әскери мағынасы жоқ басқа да әлеуметтік жұмыстар сияқты түрлі қызметтерден тұрады. Азаматтық қызмет 340 күнге созылады, бұл әскердегі қалыпты қызметтен 50% ұзақ. Денсаулығына байланысты қызметке жарамсыз деп танылған адамдар, яғни "әскери қызмет немесе азаматтық қорғау қызметіне қойылатын физикалық, зиялық және психологиялық талаптарды қанағаттандырып, өзіне немесе басқаларға зиян келтірмей осы қызметтерді атқаруға қабілетті" деп есептелген жағдайда, қызметтен босатылады, бірақ мүгедектікке ұшырамаған жағдайда 37 жасқа дейін жылдық табысының 3% құрайтын қосымша салықтың 11 төлемін жасауы тиіс. Әскери қызметке толыққанды жарамсыз деп танылған, бірақ босатылмаған азаматтар азаматтық қорғауға қатысады, олар полиция, өрттен қорғау немесе денсаулық сақтау органдарына, сондай-ақ табиғи апаттар кезінде көмек көрсетуге және демонстрациялар немесе көп адам қатысатын іс-шараларда тәртіп сақтауға тартылуы мүмкін. 2008 жылы барлық әскерге шақырылғандардың шамамен 20% әскери немесе азаматтық қызметке жарамсыз деп танылды; бұл көрсеткіш Цюрих және Женева сияқты қалалық кантондарда ауылдық жерлерге қарағанда жоғары. Шет елде тұратын швейцариялық азаматтар бейбіт уақытта әскерге шақырудан босатылады. Екі азаматтыққа ие болу босатуға негіз болмайды. 2013 жылдың 22 қыркүйегінде Швейцарияда әскери міндеттілікті жою мақсатында референдум өтті. Бұл мәселе бойынша дауыс бергендердің 47%-ы қатысты, олардың 73%-дан астамы әскери міндеттілікті жоюға қарсы дауыс берді.

Әскер

"Армия 61" құрылымы бойынша армия 1-ші, 2-ші және 4-ші далалық армия корпустарына, ал 3-ші таулық армия корпусына бөлінді. Бұл құрылым "Армия 95" құрылымымен, содан кейін "Армия XXI" құрылымымен ауыстырылды. 2004 жылғы XXI армия реформасынан бастап армияның негізгі құрылымы келесі бөлімшелерге қайта ұйымдастырылды: жаяу әскер бригадалары (2 және 5); тау жаяу әскер бригадалары (9 және 12); бронетанкті бригадалар (1 және 11). Бұған қоса, екі ірі резервтік бригада бар (7-ші жаяу әскер бригадасы және 10-шы тау бригадасы). Төрт аумақтық дивизия өз секторларындағы аумақтық міндеттерді үйлестіру арқылы армияны кантондармен байланыстырады және өз аймақтарының қауіпсіздігі үшін тікелей жауапты, тек Федералдық Кеңестің шешімдеріне бағынады.

Әуе күштері

Швейцарияның Әуе күштері дәстүрлі түрде милиция негізінде құрылған қызмет, оның ішінде ұшқыштары бар, және ұзақ жылдар бойы (көптегені 30 жылдан астам) бірнеше кезеңдерді қамтитын шамамен 456 ұшақтан тұратын құрамына ие. Алайда, 1996 жылы Армиядан бөлінгеннен бастап, Әуе күштері қысқартылуда; қазір оның құрамында шамамен 270 тұрақты және айналмалы қанатты ұшақ бар, және ол кішірек, кәсіби күшке қарай ұмтылуда. Негізгі фронттық әуе қорғанысының күштері 30 F/A 18 Hornets (бастапқыда 34 ұшақ сатып алынған, үш F/A 18D және бір F/A 18C апатта жоғалған) және үш эскадрильядан (11, 17 және 18) тұрады, сонымен қатар 53 F 5 Tiger II (бастапқыда 98 F 5E және 12 F 5F сатып алынған). 2008 жылдың қазан айында Swiss Hornet паркі 50 000 сағаттық ұшу мерзіміне жетті. 2017 жылы Swiss Hornet паркі 100 000 сағаттық ұшу мерзіміне және 20 жылдық ұшу операцияларына жетті. Бұрын Швейцарияның Әуе күштері бейбіт уақытта тәулік бойы операциялық дайындық күйінде болмаған, себебі бюджет және персонал шектеулі болды. Швейцарияның Әуе күштері 2016 жылы жұмыс уақытын ұзарту бойынша жұмыс істеді, мақсаты 2020 жылға қарай тәулік бойы екі қарулы реактивтік ұшаққа дайындық күйінде болу еді. 2020 жылдың 31 желтоқсанында Швейцарияның Әуе күштері тәулік бойына жедел түрде ұшуға дайын екі әуе шайқасушы ұшағына ие болды. Швейцарияның әуе кеңістігін қорғаудың қиындығы елдің таулы ландшафтымен және кішкентай ауданымен түсіндіріледі; Швейцарияның ең үлкен ұзындығы 348 км, бұл қашықтықты коммерциялық ұшақтармен 20 минуттан сәл артық уақытта ұшып өтуге болады. Сонымен қатар, Швейцарияның бейтараптық саясаты олардың басқа жерге орналасуының ықтимал еместігін білдіреді (оқу жаттығуларынан басқа).

Ақпарат жинау

Швейцарияның әскери департаменті Onyx ақпарат жинау жүйесін ұстап тұрады, ол халықаралық Echelon жүйесіне ұқсас, бірақ одан әлдеқайда кішіді. Onyx жүйесі 2000 жылы азаматтық және әскери байланыстарды, мысалы телефон, факс немесе спутник арқылы жіберілетін интернет-трафикті бақылау мақсатында іске қосылды. Ол 2005 жылдың соңында аяқталды және қазіргі уақытта Швейцарияда орналасқан үш ұстау орнынан тұрады. Echelon жүйесіне ұқсас, Onyx қызығушылық тудыратын ақпаратты іздеу үшін ұсталған мазмұнды сүзгілеу үшін кілт сөздердің тізімін пайдаланады. 2006 жылғы 8 қаңтарда швейцариялық Sonntagsblick (Blick газетінің жексенбілік басылымы) Onyx жүйесі арқылы ұсталған деректерді пайдалана отырып, швейцариялық үкімет дайындаған құпия есепті жариялады. Есепте Мысыр Сыртқы істер министрлігінің Лондондағы Мысыр елшілігіне жіберген факсы және Орталық және Шығыс Еуропада ЦРУ басқаратын құпия ұстау орындарының (қара сайттар) бар екендігі туралы мәліметтер келтірілген. Швейцария үкіметі есептің бар екенін ресми түрде растамады, бірақ 2006 жылғы 9 қаңтарда газетке қарсы құпия құжаттарды тарату фактісі бойынша сот процесін бастады.

Көлдер флотилиясы

Әскери теңіз бөлімшесі Швейцария шекарасын қамтитын бірнеше ірі көлдерді қорғау үшін әскери патрульдік қайықтар флотилиясын ұстайды. Бұл қайықтар іздеу-құтқару жұмыстарына да қолданылады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Швейцария 24 мм-лік 41 типті танкіге қарсы мылтықпен қаруланған 41 типті патрульдік қайықтарды пайдаланды – бұл жеке қару емес, кейін 20 мм автокөліктік зеңбірекпен және пулеметтермен алмастырылды. 1941 және 1944 жылдар аралығында тоғыз бірлік қолданысқа енгізілді. Бұл қайықтар 1964 жылы радарлар, радио және заманауи қару-жарақтармен жаңартылды және 1980 жылдарға дейін қызметте болды, соңғысы 1983 жылдың соңында қызметтен шығарылды. Бұл күштер кейіннен инженерлер корпусының 10-шы моторлы қайық компаниясы басқаратын және Женева, Люцерн, Лугано, Маджоре және Констанс көлдерін патрульдейтін "Аквариус" (Patrouillenboot 80) класындағы өзендік патрульдік қайықтарды пайдаланады. 2019 жылдың маусым айында фин кеме жасаушысы Marine Alutech флотилияға Patrouillenboot 80-нің мұрагері – 14 Patrouillenboot 16-ның алғашқы төртеуін тапсырды, бұл қайықтардың өндірушісі Watercat 1250 Patrol деп аталады; осы сыныптың барлық кемелері астрономиялық объектілердің аттарымен аталады.

Рөлдер

Швейцария Қарулы Күштерінің басты міндеті – Отанды қорғау. Швейцария ешқандай көпұлттық соғыс жүргізу құрылымының бөлігі емес, бірақ таңдалған әскери қызметшілер мен бөлімдер халықаралық миссияларға қатысады.

Әскери және азаматтық қорғаныс

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Швейцария Гамбург пен Дрезденді қиратқан өрт шабуылынан сақтануға арналған 40 см қалыңдықтағы бетон төбелері бар үйлер салуға кірісті. 1960 жылдары ядролық жарылыстан туындаған 100–300 кПа (бір-үш бар) қысымға төтеп бере алатын радиациялық және жарылысқа қарсы қорғаныш жайларын құрылымдау басталды. Құрылыс нормалары жарылысқа қарсы қорғаныш жайларын салуды талап етеді, олар Швейцария халқының 114%-ын сыйдыра алады. Кішкентай қалаларда үлкен жер асты паркингтері бар, олар жабық қоғамдық қорғаныш жайлары ретінде пайдаланылуы мүмкін. Төтенше жағдайларда елді басқару мақсатында мұндай қорғаныш жайларда ауруханалар мен басқару орталықтары да орналасқан. Әрбір отбасы немесе жалға беру агенттігі осы қорғаныш жайларын ұстау үшін алмастыру салығын төлеуге міндетті, немесе оның орнына тұрғын үйінде жеке қорғаныш жайын иеленуге болады; көптеген жеке қорғаныш жайлары шарап сақтауға немесе киім-кешек сақтауға арналған бөлмелер ретінде қолданылады. Мыңдаған туннельдер, тас жолдар, теміржолдар және көпірлер жау әскерлеріне қарсы қолданылуы үшін танкке қарсы тосқауылдармен және жарылыс зарядтарымен жабдықталады; көбінесе көпірді жобалаған азаматтық инженер, әскери шенді офицер ретінде оның жарылысын жоспарлайды. Жаудың қайта құруға тырысуын болдырмау үшін жасырын қарулар орнатылған. Альп тауларында тұрақты бекіністер салынды, олар ықтимал шабуылдан кейін құнарлы аңғарларды қайтарып алу үшін база ретінде қызмет етеді. Оларға қалыпты ұшу-қону жолақтарының жанындағы жер асты әуе базалары кіреді; ұшақтар, экипаж және техникалық қамтамасыз ету материалдары үңгірлерде орналасқан. Алайда, осы бекіністердің маңызды бөлігі 1980 жылдар мен "Армия 95" реформасы кезінде бұзылды. Ең маңызды бекіністер Сент-Морис, Готтард асуы және Сарганс аймақтарында орналасқан. Сент-Мористе Ронаның батыс жағындағы бекініс 1990 жылдардың басынан бері қолданылмайды. Шығыс жағы (Саватан) әлі де пайдаланылуда. Суық соғыс кезінде әскерилер кез келген шабуылдың солтүстік-шығыстан күтілетініне сенді, өйткені Кеңес Одағы елді НАТО-мен байланыстырды, оның ресми бейтараптығына қарамастан. Швейцария үкіметі шабуылдың мақсаты Швейцариялық Альп таулары арқылы өтетін экономикалық маңызы бар көлік жолдарына, атап айтқанда Готтард, Симплон және Ұлы Сент-Бернард асуларына бақылау орнату екенін ойлады, себебі Швейцарияда маңызды табиғи ресурстар жоқ.

Шетелдегі бейбітшілік сақтау

Бейтарап елде орналасқан Швейцарияның Қарулы күштері басқа елдердегі қарулы қақтығыстарға қатыспайды. Дегенмен, жылдар бойы Швейцарияның Қарулы күштері әлемнің әртүрлі аймақтарындағы бірнеше бейбітшілік сақтау миссияларына қатысты. 1996 жылдан 2001 жылға дейін Швейцарияның Қарулы күштері Сараеводағы штаб-пәтерімен Босния және Герцеговинада болды. Еуропалық қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымына (ЕҚЫҰ) логистикалық және медициналық қолдау көрсету, күзету міндеттерін орындау және гуманитарлық миналарды жою – олардың Швейцарияның бейбітшілік сақтау миссиясы аясындағы міндеттері болды. Миссия SHQSU деп аталды, яғни Боснияға швейцариялық штабтың қолдау бөлімі. Оның құрамында алты айдан 12 айға дейінгі мерзімге келісімшарт бойынша 50-55 сарбаз қызмет етті. Миссия барысында ешбір әскер қаруланбады. Швейцариялық сарбаздар майдандағы басқа әскерлерден ерекше сары беретімен танылды. SHQSU, Косоводағы Швейцария әскерінің миссиясы – Swisscoy-дан өзгеше. 1815 жылдан бергі алғашқы әскери операциясы ретінде Швейцария 2003 жылы Ауғанстанға 31 сарбаз жіберді, сондай-ақ екі швейцариялық офицер неміс әскерлерімен бірге жұмыс істеді. Швейцария күштері 2008 жылдың ақпанында елге қайтарылды. Швейцария Солтүстік және Оңтүстік Корея арасындағы келісімді бақылау үшін құрылған Бейтарап елдердің қадағалау комиссиясының (NNSC) құрамында. NNSC-нің жауапкершілігі соңғы жылдары азайғандықтан, Кореяның демилитаризация аймағына (DMZ) жақын орналасқан швейцариялық делегацияда енді бес адам қызмет етеді.