Кіріспе

Британдық нейробиолог Семир Зеки FMedSci FRS (8 қараша 1940 жылы туған) – британдық және француздық нейробиолог, приматтардың көру миын зерттеу және соңғы кезде әсерлі күйлердің нейрондық корреляттарын, яғни махаббат, құштарлық және сұлулық сияқты сезімдерді зерттеумен айналысады, бұл сезімдер сенсорлық қабылдау арқылы туындайды. Ол Лондон университетінің колледжінде білім алған, алдында Корольдік қоғамның Генри Хед зерттеушісі болды, кейін нейробиология профессоры болып тағайындалды. 2008 жылдан бері UCL-де нейроэстетика профессоры қызметін атқарады.

Алғашқы жұмыстар

Зекінің алғашқы жұмыстары негізінен анатомиялық сипатта болды және приматтар (маймылдар) миындағы визуалды аймақтарды олардың байланыстарын зерттеу арқылы картаға түсіруден тұрады, бұл оны мидың бастапқы визуалды қабығының (V1 аймағы) алдында жатқан бірнеше визуалды аймақтарды анықтауға алып келді. Содан кейін осы аймақтардағы жеке жасушалардан тіркемелер жасалды, бұл оны (а) визуалды қабықта функционалдық мамандану бар, әр түрлі визуалды аймақтар түрлі визуалды міндеттерді атқарады, мысалы, түс, қозғалыс және пішіннің өңделуі және (б) визуалды ми осы әртүрлі қасиеттерді параллель түрде өңдейді деген тұжырымға жеткізді.

Лондон университет колледжіндегі уақыт

Кейіннен ол миды суретке түсіру әдістерін қолдана отырып, дәл сол принциптердің адамның көру миын ұйымдастыруға қатысты екенін көрсетті. Соңғы жұмыста ол параллель өңдеудің визуалды сигналдарды өңдеуден тыс, олардың париетальді қабықта топталуына дейін созылатынын көрсетті. Оның түстерді көру жөніндегі жұмысына Эдвин Х. Лэндтің жұмысы мен әдістері әсер етті, оның әдістерін ол өзінің физиологиялық және миды бейнелеу эксперименттерінде қолданды, бұл оны түстерді ми құрастырады және арнайы визуалды аймақ, V4 аймағы бұл процесс үшін маңызды деп санайды. Бұл зерттеулер осы бөлек визуалды аймақтарда өңделген сигналдар қалай біріктіріліп, визуалды әлемнің бірыңғай суретін береді деген сұрақ туды. Ол әріптестерімен бірге жүргізілген психофизикалық эксперименттерде біз әртүрлі уақытта әртүрлі визуалды атрибуттарды қабылдайтынымызды және олардың бар екеніне көз жеткізе алатынымызды көрсетті, түс қозғалыстан шамамен 80 мс бұрын, ал форма (бағдар) шамамен 40 мс бұрын қабылданады, бұл көруде әртүрлі атрибуттар үшін әртүрлі өңдеу жылдамдықтарының нәтижесі болып табылатын уақытша асинхрондық бар деген пікірге әкелді. Бұл өз кезегінде оны визуалды сананың біртұтас емес екеніне; керісінше, уақыт пен кеңістікте таралған көптеген визуалды микросаналар бар екеніне және әр визуалды аймақтағы белсенділік басқа қабықшалық аймаққа хабарлаудың қажеті жоқ саналы коррелятты ала алады деген қорытымға жеткізді, бірақ торлы түзілімде орналасқан басқа да мүмкіндік беретін жүйелер болуы мүмкін екенін мойындады. Осылайша, функционалдық мамандандыру біз түрлі атрибуттарды, мысалы, түсті қалай көретініміздің уақыт реттілігінде көрінеді. Жақында ол сондай-ақ сезімтал кіріспен туындаған эмоциялық күйлерге, мысалы, махаббат пен жек көруді сезінуге мидың реакциясын зерттеді. Оның визуалды және музыкалық сұлулық тәжірибесін зерттеуі эмоциялық мидың белгілі бір бөлігі, медиалдық орбиталық алдыңғы қабықтың А1 өрісі, мұндай тәжірибелер үшін маңызды екенін көрсетуге мүмкіндік берді.

Қоғамның қатысуы

Ол әлемде кеңінен дәріс оқыды, 60-тан астам атаулы дәріс берді, оның ішінде Ферриер лекциясы (Royal Society, 1995); Филип Бард лекциясы (Джонс Хопкинс университеті, 1992); Вудхалл лекциясы (Royal Institution, Лондон, 1995); Хамфри Дэви лекциясы (Académie des Sciences, Париж, 1996); Грасс қорының Форбс лекциялары (Marine Biological Laboratory, Вудс-Хоул, АҚШ, 1997); Карл Густав Бернхард лекциясы (Royal Swedish Academy of Science, Стокгольм, 1996); және Тизард лекциясы (Вестминстер мектебі, Лондон, 2004) бар. Ол үш кітап жариялады: «Ми туралы көзқарас» (Blackwell, Оксфорд, 1993 – жапон және испан тілдеріне аударылды), «Ішкі көзқарас: өнер мен миды зерттеу» (OUP, 1999); «Мидың сұлулығы мен қайғысы» (Wiley Blackwell, Оксфорд, 2009) және «La Quête de l'essentiel» (Les Belles Lettres, Archimbaud, Париж, 1995, Балтус, граф Клоссовски де Роламен бірлесіп жазған) мен «La bella e la bestia» (2011, Laterza, Италия, Людовика Люмермен бірлесіп жазған). 2011 жылы Миландағы Pecci қазіргі заманғы өнер мұражайында өзінің жеке көрмесін ұйымдастырды («Bianco su bianco: oltre Malevich»).

Лауазымдар, марапаттар мен марапаттар

1997-2004 жылдары Корольдік қоғамның философиялық транзакцияларының редакторы болды. Ол Fight for Sight қорының басқарушы мүшесі, неврологиялық журнал Brain-нің кепілдігі, Wellcome Trust Vision Panel мүшесі және Франция Ұлттық ғылым кеңесінің мүшесі (1998–2002) болды. Ол Сент-Эндрюс университетінде, Людвиг Максимилиан университетінде (Мюнхен), Дьюк университетінде (АҚШ), Калифорния университетінде (Беркли) және басқа да мекемелерде қонақ профессор немесе профессор қызметін атқарды. Ол Дама Антония Байат, Балтюс, Ханс Белтинг, Питер Селларс, Микеланджело Пистолетто және Тетсуо Миядзима сияқты жазушылармен, суретшілермен және өнер тарихшыларымен көптеген қоғамдық диалогтар жүргізді. Ол 1990 жылдан бері Корольдік қоғамның мүшесі, 1991 жылдан Academia Europaea мүшесі, 1993 жылдан Еуропа ғылымдар және өнер академиясының (Сальцбург) мүшесі, 1998 жылдан Америка философиялық қоғамының шетелдік мүшесі, 1998 жылдан Медицина ғылымдары академиясының құрылтайшы мүшесі, 2000 жылдан Лондон университетінің мүшесі және 2013 жылдан Физиологиялық қоғамның құрметті мүшесі. Астон университетінен, Абердин университетінен, Салоники Аристотель университетінен (құрметті докторлық диссертациясы), ал Афина Ұлттық және Каподистрия университетінен (құрметті медицина докторы) дәрежесін алды. Оның марапаттары: 1985 жылғы «Алтын ми» сыйлығы, 1991 жылғы Prix Science pour l'art, 1992 жылғы Ранк сыйлығы (оптоэлектроника саласында, А. Мовшон және Т. Адельсонмен бірлесіп), 1993 жылғы Зоттерман сыйлығы, 1997 жылғы Кёцер қоры сыйлығы, 2002 жылғы Электрондық бейнелеу сыйлығы, 2004 жылғы Король Фейсал халықаралық биология сыйлығы, 2008 жылғы Эразм медалі (Academia Europaea), 2011 жылғы Аристотель алтын медалі, 2012 жылғы Рим сыйлығы (Atena Onlus) және 2015 жылғы BMI Калой сыйлығы (Калой қоры). 2018 жылы Т.С. Сринивасанның 38-ші естелік лекциясымен марапатталды. Бұл конклав Халықаралық нейропсихиатриялық қауымдастықтың 11-ші халықаралық конгресімен бірге өтті.