Кіріспе

Land Art қозғалысымен байланысты американдық суретші, Киелі кітапты зерттеуші Майкл Хейзер (1944 жылы туған) – ірі масштабты және нақты орынға орналастырылған мүсіндер жасауға маманданған американдық суретші.

Жұмыс

Хайзер өзінің өнерлік мансабын 1966 жылы Нью-Йоркте PVA латексімен боялған геометриялық картиналар сериясымен бастады. Одан кейінгі суреттерде дәстүрлі емес пішінді кенептер пайда болады, бұл Хайзердің оң және теріс формаларды ерте зерттеуін көрсетеді; осындай қатарлық, болу мен болмаудың үйлесімділігі, материя мен кеңістік оның өнерінде маңызды. «Трапециялы сурет» (1966) және «Тректік сурет» (1967) шығармаларында ол шикі кенептердің шекараларын қара бояумен бөліп көрсетеді, ал ақ бөліктері теріс кеңістік ретінде қабылданады. Бұл қатаң жиекті «ауыстыру суреттері» жерді жылжыту арқылы қол жеткізетін үлкен геометриямен паралель. Мысалы, «U суреті» (1975) картинасының сұр контурлары оның кейінгі жобаларының бірінде көрінетін шұңқырлар мен бұрышты үйінділердің пішіндерін болжайды. 1960 жылдардың соңында Хайзер Нью-Йорк қаласынан Калифорния мен Неваданың шөлдеріне кетіп, онда алғашқы «теріс» мүсіндерін жасауды бастады. Олардың арасында 1969 жылы «Примитивті бояулар» сериясы жарық көрді, онда ақ әктас ұнтағы мен концентрацияланған анилин бояулары құрғақ шөлді жерге таратылды, әуеден қарағанда аморфты, органикалық пішіндер құрайтын үлкен аумақтарды қамтыды. Осы маңызды кезеңнің шыңы 1969 жылы «Double Negative» туындысын жасау болды, онда Хайзер Невада шөлінде 240 000 тонна тау жынысын жылжытып, екі үлкен траншея жасады – әрқайсысы 15 метр тереңдікте және 9 метр енінде, жалпы ұзындығы 457 метр, Овертон қаласына жақын Мормон Месасының шығыс жағында. Содан бері Хайзер оң формалар мен теріс кеңістік арасындағы динамиканы зерттеуді жалғастырып келеді. Оның «Жанама, қарсы, үстінде» (1976) жұмысы үш үлкен гранит тақташаны бетонды нысандарға қатысты әртүрлі жағдайларда қояды; 30-50 тонналық гранит тақташалары Каскад тауларынан қазылып, баржамен және пойызбен Миртл Эдвардс паркіне жеткізілді. Кейіннен Рой мен Кэрол Думанидің үйі болып табылатын Калифорниядағы Марина-дель-Рейдің сыртында орнатылған «Көшірілген/Ауыстырылған масса» (1969/1977) үшін ол Биік Сиеррадан әртүрлі өлшемдегі төрт гранит тас тастарды жерге қақпақсыз бетон қораптарға орналастырды, тастардың үстіңгі жағы жермен тең болды. 1982 жылы Нью-Йорктегі бұрынғы IBM ғимаратындағы жұмысында Хайзер үлкен тастың жоғарғы бөлігін кесіп, оны тот баспайтын болаттан жасалған құрылымға жасырылған тіректерге орнатудан бұрын бетіне ойықтар жасады. Бұл тас бұлақ сияқты, ағын судың үстінде жүзіп тұрғандай көрінеді. Ол оны «Левитациялық масса» деп атады, бұл атауды ол болашақта да қолданды. Хайзер көрмені 2012 жылдың 24 маусымында ашты. «Левитациялық масса» деп аталатын деректі фильмді режиссер Дуг Прай түсірді және монтаждады. Ол мүсіннің қалай жасалғанын, Хайзердің мансабымен байланысын, Лос-Анджелестегі тастың 160 шақырымдық сапарын және оның орнатылуына жұртшылықтың реакциясын көрсетеді. Майкл Хейзердің басқа да соңғы қоғамдық өнер туындыларына Швейцарияның Маувоизиндегі «Жанама шеңберлі теріс сызық» (Fondation Air&Art тапсырысымен, Жан Морис Варон басшылығымен), сондай-ақ Гленстоун, Потомак, Мэрилендтегі «Күліп түсу» (1967/2016) және «Қысым сызығы» (1968/2016) кіреді. 1970 жылдардың басында Хайзер Невада штатының Линкольн округінің шөл даласында орналасқан үлкен кешенді «Сити» жобасында жұмыс істей бастады. Оның жобадағы жұмысы осы күнге дейін Dia Art Foundation және Lannan Foundation гранты арқылы жалғасуда. «Ситиге» қоғамдық кіру 2022 жылы басталды. Қаланың айналасындағы Бассейн және Рейндж аймағын дамытудан қорғау үшін ұлттық ескерткіш ретінде жариялау науқаны өтті, сонымен қатар Лос-Анджелес округі өнер мұражайы (LACMA), Қазіргі заманғы өнер мұражайы, Бостон қазіргі заманғы өнер институты және Уокер өнер орталығы аймақты сақтауға шақыратын петицияға жұртшылықтың назарын аудару үшін бірікті. 2015 жылдың шілдесінде президент Барак Обама (1906 жылғы Антиквитеттер туралы заңға сәйкес өкілеттігін пайдалана отырып) Линкольн және Найу округтеріндегі 704 000 акр жерді Бассейн және Рейндж ұлттық ескерткіші етіп жариялайтын жарлыққа қол қойды, бұл аймаққа Хайзердің «Ситиі» де кіреді. Хайзердің өнер туындылары әлемнің көптеген мұражайларында және қоғамдық орындарында ұсынылған.

Көрмелер

1968 жылы Хайзер Вирджиния Дван галереясындағы ықпалды «Earth Works» топтық көрмесіне, содан кейін 1969 жылы Уитни мұражайының жылдық сурет көрмесіне қатысты, онда оның жұмысы шөлдегі бояу суретінің үлкен фотосуреті болды. 1969 жылы Мюнхендегі Галлерия Хайнер Фридрихте өткен алғашқы жеке көрмесінде ол «Мюнхен депрессиясын» жасау үшін конус тәрізді пішінде 1000 тонна жерді қазып шығарды. 1977 жылы ол documenta 6, Кассель көрмесіне шақырылды. Оның туындыларының ірі көрмелері Музей Фолкванг (Эссен, 1979), Қазіргі заманғы өнер мұражайы (Лос-Анджелес, 1984) және Fondazione Prada (Милан, 1996) сияқты мекемелерде ұйымдастырылды. Соңғы галереялық көрмелер Гагосян галереясында өтті.