Кіріспе
Қызмет үлгісі көбінесе нәтижемен байланысты әрекеттердің жүйелі тізбегі.
Жұмыс ағыны – ресурстарды материалдарды өңдеу, қызметтер көрсету немесе ақпаратты іштей өңдеу процестеріне жүйелі ұйымдастыру арқылы іске асырылатын, реттелген және қайталанатын қызмет үлгілерінің жалпылама атауы. Оны операциялардың тізбегі, жеке немесе топтың атқаратын жұмысы, ұйымдағы қызметкерлердің жұмысы, немесе бір немесе бірнеше қарапайым немесе күрделі механизмдер ретінде бейнелеуге болады. Көбірек абстрактілі немесе жоғары деңгейде қарағанда, жұмыс ағыны – нақты жұмыстың көрінісі немесе бейнесі болып саналады. Сипатталатын ағым бір қадамнан екінші қадамға беріліп жатқан құжатқа, қызметке немесе өнімге қатысты болуы мүмкін. Жұмыс ағындары ұйым құрылымының басқа элементтерімен – мысалы, ақпараттық технологиялар, командалар, жобалар және иерархиялармен – біріктірілетін негізгі құрылымдық бөлік ретінде қарастырылады.
Тарихи дамуы
Жұмыс ағыны тұжырымдамасының дамуы, шамамен белгіленген, бірін-бірі тоғыстыратын кезеңдер қатарында қалыптасты.
Өндірістегі алғашқы жылдары
Жұмыс ағынының қазіргі тарихы Фредерик Тейлор мен Генри Гант есімдерімен байланысты, бірақ "жұмыс ағыны" термині олардың өмірінде қолданылмаған. "Жұмыс ағыны" термині алғаш рет 1921 жылы теміржол инженерлік журналында пайда болды. Тейлор мен Гант жұмысты саналы, рационалды түрде ұйымдастыруды зерттеуді бастады, негізінен өндіріс саласында. Бұл уақытты және қозғалысты зерттеуге мүмкіндік берді. Бұған қатысты түсініктерге жұмыс шеберханалары және кезек құру жүйелері (Марков тізбектері) жатады. 1948 жылы жарық көрген "Cheaper by the Dozen" кітабы осы жаңа түсініктерді отбасылық өмірге енгізді.
Жетілу және өсу
Жазу машинасы мен көшірме машинасының ойлап табылуы еңбекке қатысты ұтымды ұйымдастыруды зерттеуді өндіріс цехынан кеңсеге таратуға көмектесті. Ақпараттың физикалық ағындарын басқару үшін файлдық жүйелер және басқа да күрделі жүйелер дамыды. Бірнеше оқиға ресми ақпараттық жұмыс ағындарының қалыптасуына әсер етті. Біріншіден, оптимизация теориясы саласы жетіліп, математикалық оптимизациялау техникалары пайда болды. Мысалы, кеңес математигі және экономисі Леонид Канторович 1939 жылы сызықтық бағдарламалаудың негізін бір фанера зауытының өндірістік мәселелерін оңтайландыру мақсатында жасады. Екіншіден, Екінші дүниежүзілік соғыс және Аполлон бағдарламасы жұмыстың ұтымды ұйымдастырылуын қажет ететін процестерді жақсартуға серпін берді.
Сапалы дәуір
Соғыстан кейінгі кезеңде В. Эдвардс Деминг пен Джозеф М. Джуранның еңбектері сапаға баса назар аударуға алып келді, бірінші кезекте жапондық компанияларда, ал 1980-жылдардан бастап бүкіл әлемде: жалпы сапаны басқарудан Six Sigma-ға дейін, содан кейін бизнес-процестерді қайта жаңартудың сапалық ұғымдары пайда болды. Бұл білім экономикасы салаларында да, өндірісте де жұмыс ағымдарын жақсартуға күш-жігерді күшейтті. Жұмыс ағынына қойылатын айнымалы талаптар, түйінді жолдар мен қимылдайтын тұйықтар теориясы ескерілгенде анықталды.
Жұмыс ағынын басқару
Басу мен Кумар "жұмыс ағынын басқару" термині материалдық тауарлар емес, құндылық тізбегі арқылы ақпарат ағынымен байланысты міндеттерді білдіретінін айтады: олар ақпаратты анықтау, талдау және басқаруды "жұмыс ағынын басқару" деп сипаттайды. Жұмыс ағынын бір ұйым ішінде, онда жеке ресурстарға нақты міндеттер жүктеледі, және бірнеше ұйымдар арасында немесе шашыраңқы орналасқан жерлерде басқаруға болады, мұнда ұйымдық немесе географиялық шекаралардағы әрекеттердің өзара байланысына назар аудару қажет. Бір ұйымнан екіншісіне ақпараттың берілуі осы ұйымдар арасындағы қарым-қатынаста маңызды мәселе болып табылады және олар "растау", "тексеру" және "деректерді қолдану талдауы" деп аталатын міндеттердің маңыздылығын арттырады.
Жұмыс ағынын басқару жүйелері
Жұмыс ағынын басқару жүйесі (WfMS) – өнімділікті арттыру, шығындарды азайту, икемділікті жоғарылату және ұйым ішінде ақпарат алмасуды жақсарту мақсатымен процестер мен тапсырмалардың белгілі бір тізбегін құру, орындау және бақылауға арналған бағдарламалық қамтамасыз ету жүйесі. Бұл жүйелер процеске немесе деректерге бағытталған болуы мүмкін және жұмыс ағынын графикалық түрде көрсетуге мүмкіндік береді. Жұмыс ағынын басқару жүйесі сыртқы бағдарламалық қолданбаларды интеграциялауға және жауап беру уақытын және өнімділікті арттыратын, кең ауқымды жұмыс ағындарын қолдайтын кеңейтілген интерфейсті де қамтуы мүмкін. Ағынды басқару: Бұл жұмыс ағынына қолданылатын басқару тұжырымдамасы, материалдық немесе тапсырыстардың буферлерін статикалық басқарудан ерекшелендіретін, қозғалыстағы және өңдеу кезіндегі ағын жылдамдығы мен көлемін динамикалық түрде басқаруды білдіреді. Динамикалық аспектілерге назар аудару – уақытында (just-in-time) немесе ретімен (just-in-sequence) сияқты, жұмыс цехының озық басқару жүйелеріне дайындалудың негізгі шарты. Көру мүмкіндігі (транзиттегі көріну): Бұл бақылау тұжырымдамасы тасымалданатын материалға, сондай-ақ өңдеудегі немесе дайындық кезеңіндегі жұмыстарға, яғни жұмыс ағындарына қолданылады.
Өзгеліктері мен феноменологиясы
Модельдеу: Жұмыс ағынының мәселелерін Петри торы сияқты график негізіндегі формализмдерді қолдана отырып модельдеуге және талдауға болады. Өлшеу: Операциялық зерттеулердегі жоспарлау жүйелерін өлшеуге қолданылатын көптеген түсініктер жалпы жұмыс ағындарын өлшеу үшін де пайдалы. Оларға өткізу қабілеті, өңдеу уақыты және басқа да стандартты өлшемдер кіреді. Арнайы мағыналар: "Жұмыс ағыны" термині ақпараттық технология, құжаттарды басқару және бейнелеу салаларында арнайы мағынаға ие. 1993 жылдан бері бір сауда консорциумы жұмыс ағынын басқаруға және жұмыс ағынын басқару жүйелерінің үйлесімділігіне ерекше назар аударды – Жұмыс ағынын басқару коалициясы. Ғылыми жұмыс ағыны жүйелері: Олар 2000-шы жылдардың басында биоинформатика және химиоинформатика салаларында кеңінен қабылдалды, себебі олар бірнеше байланысты құралдардың қажеттілігін қанағаттандырды, олар әртүрлі дерек форматтарымен және үлкен дерек көлемімен жұмыс істейді. Сонымен қатар, ғылыми жұмыс ағындарының парадигмасы тірі ғылымдар зерттеу ұйымдарындағы Perl бағдарламалаудың бекітілген тәжірибесіне ұқсас, бұл қабылдануды құрылымдалған инфрақұрылымды құруға қарайтын табиғи қадамға айналдырды. Адам-машина өзара әрекеттесуі: Аралас бастама жұмыс ағынының бірнеше тұжырымдамалары зерттелді, әсіресе әскери саласында, онда автоматтандырылған агенттер адамдар сияқты рөлдерді атқарады. Жаңашыл, бейімделмелі және бірлескен адамдық жұмыс үшін адамдармен өзара әрекеттесуді басқару техникалары қажет. Жұмыс ағынын талдау: Жұмыс ағыны жүйелері пайдаланушыларға формалды бағдарламалау түсінігін білмейтін орындалатын процестерді жасауға мүмкіндік береді. Автоматтандырылған жұмыс ағынын талдау техникалары пайдаланушыларға жұмыс ағынының қасиеттерін талдауға көмектеседі, оларды орындау алдында белгілі бір қасиеттерді тексеруге мүмкіндік береді, мысалы, ағынды басқаруды немесе дерек ағынын талдауды жүргізуге болады. Формалды талдау құралдарының мысалдары ғылыми жұмыс ағындарын талдау үшін әзірленді және қолданылды, сондай-ақ басқа типтегі жұмыс ағындарын талдау үшін де қолданылуы мүмкін.