Еуропалық викинг дәуірінде қолданылған дания балтасы – ұзын сапты, кең жарақатты қару. Атты әскерге, қалқандарға тиімді, соғыс тактикасында маңызды рөл атқарған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Викинг қаруы
Viking weapon
Дания балтасы немесе ұзын балта (Дания балтасы және ағылшын ұзын балтасы да оның ішінде) – бұл еуропалық ерте ортағасырлық кезеңдегі екі қолмен қолданылатын шайқас балтасының түрі. Оның сабы өте ұзын, ең төменгі жағында шамамен 60 см, ал ұзын ұшында 75 см немесе одан да көп болуы мүмкін. Кейде "кең балта" деп те аталатын бұл балтаның жапырағы кең және жұқа болып келеді. Оны соққанда ұзақ және күшті кесуге арналған, бұл атты әскерге, қалқандарға және қарусыз қарсыластарға қарсы тиімді болды. Дания балталары негізінен Еуропаның викинг дәуірінде, ерте орта ғасырлар мен жоғары орта ғасырлар арасындағы кезеңде қолданылды. Кейіннен, сабын ұзарту арқылы және бойлық тікенектік және кері жағынан тікенекті қосу арқылы шүберек, халбард және осыған ұқсас қаруларға айналды. Бұл қару 1066 жылы Англияны нормандардың басып алу оқиғаларын бейнелейтін Бэйо гобеленінде жиі кездеседі, сонымен қатар Варяг гвардиясының қаруларының бірі ретінде де белгілі.
The Dane axe or long axe (including Danish axe and English long axe) is a type of European early medieval period two handed battle axe with a very long shaft, around at the low end to or more at the long end. Sometimes called a broadaxe , the blade was broad and thin, intended to give a long powerful cut when swung, effective against cavalry, shields and unarmored opponents. Dane axes were predominantly used during the European Viking Age to the transition between the Early Middle Ages and High Middle Ages, later being developed into the poleaxe, halberd and other similar polearms by lengthening the shaft and adding a lengthwise pike on the end and spike on the reverse. It is one of the predominant weapons depicted on the Bayeux Tapestry, a period tapestry depicting the events of the Norman Conquest of England in 1066, and one of the specified weapons common with the Varangian Guard.
Құрылыс
Даниялық балтаның сипаттамасына жататын көптеген балталар, сол кездегі суреттерде де, қазіргі кездегі артефактілерде де, Петерсен балтасының типологиясына сәйкес L немесе M типті басына ие. Екі түрі де кең, жұқа жарақтан тұрады, оның аяқ жағы мен өкшесінде айқын "мүйіздер" болады. Кесу беттері әр түрлі, бірақ әдетте L типті жарақтар кішірек болады, ал жарақтың аяғы жоғары қию қабілеті үшін алға қарай иілген. Кейінгі M типті жарақтар әдетте жалпы алғанда үлкен, аяқ пен өкшелері симметриялы болады. Жарактың өзі жеңіл және өте жұқа болып жасалған, сондықтан кесуге өте қолайлы. Көптеген осы балталар күшейтілген жарақпен жасалған, әдетте, қаттырақ, өткір жиекті қамтамасыз ету үшін жоғары көміртекті болаттан. Бұл өлшемдегі балтаның орташа салмағы пропорционалды түрде, ұзын балта ағаш балтасына қарағанда қазіргі заманғы ет кескішпен көбірек ортақ жақтары бар. Бұл күрделі конструкция (яғни, жұқа соғылып жасалған және шет жағында қаттырақ болат түрін қамтиды) қирату қабілеті бар, сергекті және жылдам қаруға әкеледі. Тарихи суреттерге сүйенсек, ұзын балтаның сабы шайқас үшін әдетте шамамен ұзын болған, бірақ мәртебелік символ ретінде қолданылатын Дания балталары 1,5 - 1,7 м (5 - 5½ фут) дейін ұзын болуы мүмкін. Мұндай балталар күміспен қапталған болуы мүмкін және көбінесе соғысқа арналған қарудың кеңейтілген болат жиегі болмайды. Сақталған кейбір үлгілерде латуньдан жасалған сап қаппасы бар, көбінесе әдемі безендірілген, ол қарудың басын сапта сенімді ұстауға, сондай-ақ саптың ұшын шайқас қиындықтарынан қорғауға көмектеседі. Күл мен емен – Еуропада әрқашан таяқшалы қарулар үшін қолданылатын негізгі материалдар болғандықтан, сап үшін ең ықтимал материалдар болып табылады.
Most axes, both in period illustrations and extant artifact, that fall under the description of Danish axe possess type L or type M heads according to the Petersen axe typology. Both types consist of a wide, thin blade, with pronounced "horns" at both the toe and heel of the bit. Cutting surfaces vary, but is generally between Type L blades tend to be smaller, with the toe of the bit swept forward for superior shearing capability. Later type M blades are typically larger overall, with a more symmetrical toe and heel. The blade itself was reasonably light and forged very thin, making it superb for cutting. The thickness of the body on top the edge is as thin as Many of these axes were constructed with a reinforced bit, typically of a higher carbon steel to facilitate a harder, sharper edge. Average weight of an axe this size is between Proportionally, the long axe has more in common with a modern meat cleaver than a wood axe. This complex construction (i. e. forged thin and incorporating a harder type of steel near the edge) results in a lively and quick weapon with devastating cutting ability. Based on period depictions, the haft of a longaxe for combat was usually between approx. long, although Dane axes used as status symbols might be as long as 1.5 to 1.7 m (5 to 5½ ft). Such axes might also feature inlaid silver and frequently do not have the flared steel edge of a weapon designed for war. Some surviving examples also feature a brass haft cap, often richly decorated, which presumably served to keep the head of the weapon secure on the haft, as well as protecting the end of the haft from the rigours of battle. Ash and oak are the most likely materials for the haft, as they have always been the primary materials used for polearms in Europe.
Тарих
9-11 ғасырлар аралығында даниялық балта Скандинавиядан тыс аймақтарда одан әрі танымал бола бастады, мұның себебі викингтердің саудасы мен ықпалы немесе Англия, Ирландия және Нормандия сияқты елдердегі тәуелсіз дамулар болуы мүмкін. Тарихи деректерде Дания балтасы осы кезеңдегі жауынгерлік элитаның қаруы ретінде көрсетіледі, мысалы, Англо-саксон Англиясының хускарлдары. Англия тағына Вильгельм Жеңімпаздың жолымен келгенін көрсететін Бейе гобеленінде балта көбінесе жақсы қаруланған хускарлдар қолданған. Осы хускарлдар Хастингс шайқасында король Гарольдтың негізгі қауіпсіздік қызметін құрады. Гарольд таққа отырғанға дейін оған Дания балтасы ұсынылады. Бейе гобеленінде сондай-ақ хускарл нормандық рыцарьдың жылқысын бір соққымен жарып жібергені бейнеленген. Дания балтасын варяг гвардиясы да қолданған, олар (πελεκυφόρος φρουρά) «балта ұстаған гвардия» деп аталды, бұл рим императорлары үшін Солтүстік және Шығыс Еуропадан келген жалдамалы әскерлер еді. 10 ғасырға жататын Константинопольден табылған бір дана піл сүйегінен жасалған тақтада балта ұстаған варягтың суреті бейнеленген, ал балтаның биіктігі оның бойынан кем емес. Дания балтасы 10 ғасырдан бастап Еуропаның барлық аймақтарында кеңінен қолданыла бастады, ал балталар көп ұзамай рыцарьдық қару ретінде қабылданып, бірақ қылышқа жете алмады. Олар сонымен қатар пішінді ұзарта отырып, жаяу әскерлерге арналған соғыс құралы ретінде де қолданыла бастады. 13-14 ғасырларда пішін өзгерістерге ұшырады, жапырақшасы ұзартылды, ал артқы мүйізі сапқа тиіп немесе бекітілді. Ұзартылған қару, әсіресе ұзартылған жапырақшасымен бірге, Англияда спарт деп аталды. Кейбір адамдар бұл қарудың галбердтің атасы екенін айтады. Дания балтасының қолданылуы 14 ғасырға дейін жалғасты, бірақ қалқанды тесіп өтетін артқы тікені мен алдыңғы жағындағы найза тәрізді тікені бар балталар көбірек таралды, соңында 15 ғасырда олар соғыс балтасына айналды. Даниялық қарапайым балта Шотландияның батысында және Ирландияда 16 ғасырға дейін қолданыла берді. Ирландияда ол әсіресе галлоглас жалдамалыларымен байланысты болды.
Through the course of the 9th to the 11th centuries, the Dane axe began to gain further popularity outside of Scandinavia, either through Viking trade or influence or independent developments; such as England, Ireland and Normandy. Historical accounts may depict the Dane axe as the weapon of some of the warrior elite in this period, such as the Huscarls of Anglo Saxon England. In the Bayeux tapestry, a visual record of the ascent of William the Conqueror to the throne of England, the axe is almost exclusively wielded by well armoured huscarls. These huscarls formed the core bodyguard of King Harold at the Battle of Hastings. A Dane axe, perhaps King Edward's, is offered to Harold before he is crowned. The Bayeux Tapestry also depicts a huscarl cleaving a Norman knight's horse's head with one blow. The Dane axe is also known to have been used by the Varangian Guard, also known as (πελεκυφόρος φρουρά), the "axe bearing guard", who were mercenary soldiers from northern and eastern Europe employed by the Roman emperors. One surviving ivory plaque from 10th century Constantinople depicts a Varangian holding an axe that is at least as tall as its wielder. The Dane axe became widely used throughout Europe from the 10th century, with axes gaining acceptance as a knightly weapon not long after; albeit not achieving the status of the sword. They also began to be used widely as an infantry polearm, with the haft lengthened to about The 13th and 14th centuries also saw form changes, with the blade also lengthening, the rear horn extending to touch or attach to the haft. The lengthened weapon, especially if combined with the lengthened blade, was called a sparth in England. Some believe this weapon is the ancestor of the halberd. While the use of the Dane axe continued into the 14th century, axes with an armour piercing back spike and spear like spike on the forward end of the haft became more common, eventually evolving into the poleaxe in the 15th century. The simple Danish axe continued to be used in the West of Scotland and in Ireland into the 16th century. In Ireland, it was particularly associated with gallowglass mercenaries.