Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ортағасырлық еуропалық тігіш қару (полякс, поллакс, соққы қару, полакс) – ортағасырлық еуропалық жаяу әскері қолданған тігіш қару.
Medieval European polearm
The poleaxe (also pollaxe, pole axe, pole axe, poleax, polax) is a European polearm that was used by medieval infantry.
Этимология
Көптеген этимологиялық авторитеттер poll префиксінің тарихи тұрғыдан "полюс" сөзімен байланысы жоқ екенін, оның орнына "бас" деген мағынаны білдіретінін санайды. Дегенмен, кейбір этимологтар, оның ішінде Эрик Партридж, бұл сөз "полюс" сөзінен туындаған деп есептейді.
Most etymological authorities consider the poll prefix historically unrelated to "pole", instead meaning "head". However, some etymologists, including Eric Partridge, believe that the word is derived from "pole".
Полякстың түрлері
Поликстельді конструкция 14 және 15 ғасырларда қарулы адамдардың пластиналық бронясын бұзу қажеттілігінен туындады. Әдетте, бұл форма ұзақ ағаштан жасалған сапқа, темір басы бекітілген конструкциядан тұратын. Көптеген ұрыс мектептері саптың ұзындығын ұстаушының бойымен салыстыратын деңгейде ұсынған, бірақ кейбір жағдайларда саптың ұзындығыға дейін жасалған мысалдар да кездеседі. Бастың конструкциясы әртүрлі алмастырылатын бөлшектермен және түйреуіштермен ерекшеленді. Әдетте, бастың "беті" балта немесе соққы басымен, ал "арқасы" – тік, соққы немесе иісті басымен жабдықталған. Бұған қоса, саптың соңынан шығып тұрған, көбінесе төртбұрышты қималы тік немесе найза басы болған. Бас, екі немесе төрт жағынан бекітілген ұзын, жалпақ металл жолақтарымен – лангетермен, ағаш сапқа бекітіліп, сапты нығайтатын. Бастың астына дөңгелек тұтқа тәрізді дискі (рондель) орнатылған. Сондай-ақ, қолдардың сығуын болдырмау үшін саптың бойына бір-екі сақина салынған. Таяқтың басына қарама-қарсы жағында, яғни саптың артқы бөлігінде тік немесе аяқ киім болған. Көзге бір қарағанда, поликстельді талпанмен шатастыру оңай. Алайда, поликстельдегі балтаның жапырағы талпанға қарағанда әлдеқайда кішкентай болған. Кішкентай бас соққының кинетикалық энергиясын кішірек аумаққа шоғырландырады, бұл броньды жеңуге мүмкіндік береді, ал кең жапырақты бас, пластиналық бронясы аз немесе мүлдем жоқ қарсыластарға қарсы тиімді. Сонымен қатар, көптеген талпандардың басы бір бөліктен жасалған, ал поликстельдің дизайны көбінесе модульдік болған.
The poleaxe design arose from the need to breach the plate armour of men at arms during the 14th and 15th centuries. Generally, the form consisted of a wooden haft some long, mounted with a steel head. It seems most schools of combat suggested a haft length comparable to the height of the wielder, but in some cases hafts appear to have been created up to in length. The design of the head varied greatly with a variety of interchangeable parts and rivets. Generally, the head bore an axe head or hammer head upon the damaging 'face', with a spike, hammer, or fluke on the reverse. In addition, there was a spike or spear head projecting from the end of the haft, often square in cross section. The head was attached to the squared off wooden pole by long flat strips of metal, called langets, which were riveted in place on either two or four of its sides to reinforce the pole. A round hilt like disc called a rondelle was placed just below the head. They also appear to have borne one or two rings along the pole's length as places to prevent hands from slipping. Also of note is that the butt end of the staff, opposite the weapon's head, bore a spike or shoe. On quick glance, the poleaxe is often confused with the similar looking halberd. However, the axe blade on a poleaxe seems to have been consistently smaller than that of a halberd. A smaller head concentrates the kinetic energy of the blow on a smaller area, enabling the impact to defeat armour, while broader halberd heads are better against opponents with less mail or plate armour. Furthermore, many halberds had their heads forged as a single piece, while the poleaxe was typically modular in design.
Балтамен күресу
Полиакс көбінесе рыцарьлар және басқа да қарулы адамдар жаяу шайқасқанда қолданған. Полиакстың күрделі шайқас техникасы бар, ол белдікпен күресу негізінде құрылған. Полиакстың жапырағы қарсыласты тек қана шабу үшін ғана емес, сонымен қатар оны құлатпау, қаруын алып тастау және соққыларын тоқтату үшін де пайдалануға болады. Бас және артқы ұштардың екеуі де тікелей шабуылдар үшін қолданылады. Саптың өзі де қарудың маңызды бөлігі болып табылады, ол қарсыластың соққыларын тоқтатуға (сапты нығайтуға көмектесетін қорғағыштар арқылы), екі қолмен ұсталып саппен соққы беруге немесе қарсыласты құлатпауға мүмкіндік береді. 15 және 16 ғасырлардан полиакспен шайқасу туралы көптеген еңбектер сақталған. Еуропаның тарихи жартылай әскери өнеріне қызығушылықтың артуымен полиакспен шайқасу техникасы қайта жаңғыртылды. Бүгінде полиакс көптеген ортағасырлық қайта жандандырушылардың таңдаған қаруы. Қауіпсіз шайқас үшін арналған резеңке полиакс бастары саудада қолжетімді.
The poleaxe was usually used by knights and other men at arms while fighting on foot. The poleaxe has a sophisticated fighting technique, which is based on quarterstaff fighting. The blade of the poleaxe can be used, not only for simply hacking down the opponent, but also for tripping him, disarming him and blocking his blows. Both the head spike and butt spike can be used for thrusting attacks. The shaft itself is also a central part of the weapon, able to block the enemy's blows (the langets helping to reinforce the shaft), hit and push with the shaft held in both hands, or trip the opponent. Many treatises on poleaxe fighting survive from the 15th and 16th centuries. Poleaxe fighting techniques have been rediscovered with the increasing interest in historical European martial arts. Today the poleaxe is a weapon of choice of many medieval re enactors. Rubber poleaxe heads designed for safe combat are available commercially.