Кіріспе

Минералды бұлақтар – табиғи түрде пайда болатын, құрамында минералдар еріген қатты суды шығаратын бұлақтар. Жер астынан өтетін судың құрамында тұздар, күкірт қосылыстары және газдар еріп қанағаттандыруы мүмкін. Бұл оларды ешқандай көзге көрінбейтін газдар еріген жұмсақ су шығаратын қарапайым бұлақтардан ерекшелендіреді. Еріген минералдар судың дәмін өзгерте алады. Минералды бұлақтардан алынған минералды су, сондай-ақ Эпсом тұзы сияқты тұздар көптен бері маңызды коммерциялық өнім болып табылады. Кейбір минералды бұлақтарда зиянды еріген минералдар, мысалы, сынап немесе мырыш болуы мүмкін, сондықтан оларды ішуге болмайды. Күкірт бұлақтарындағы сутегінің күкірт қосылысы (H2S) салдарынан шіріген жұмыртқа иісі шығады, ол қауіпті және кейде өлімге әкелуі мүмкін. Бұл газ, және ол әдетте тыныс алғанда денеге енеді. Ішу арқылы денеге түсетін мөлшері өте аз және зиянды емес деп саналады, бірақ ұзақ мерзімді, төмен деңгейдегі әсерін зерттеулер жеткіліксіз жүргізілді, lc=yes. Минералды бұлақтардың суы кейде емдік қасиеттері бар деп есептеледі. Минералды шипажайлар – минералды бұлақтардың айналасында дамыған курорттар, онда (көбінесе бай) адамдар "су ішуге" келеді, яғни минералды суды ішеді (гидротерапия және сумен емдеуді қараңыз) немесе минералды суға шомылады (бальнеотерапияны қараңыз). Тарихи минералды бұлақтар көбінесе әсем тас құрылыстармен – жасанды бассейндермен, тіреу қабырғаларымен, колоннадалармен және шатырлармен, кейде фантастикалық "грек ғибадатханалары", беседкалар немесе пагодалар түрінде жабдықталған. Ал кейбіреулері толығымен бұлақ үйлерінің ішінде орналасқан.

Депозиттер

Шөгінді тау жыныстарының түрлері – көбінесе әктас (кальций карбонаты) – кейде, әсіресе ыстық минералды бұлақтардың аузында пайда болатын кезде, бұлақ суынан минералдардың булануы немесе жылдам шөгуі арқылы қалыптасады. Суық минералды бұлақтарда минералдардың жылдам шөгуі газ көпіршіктермен шығу кезіндегі қышқылдықтың төмендеуінен туындайды. (Осындай минералды шөгінділер құрғақ көл төсектерінде де кездеседі.) Тамаша құрылымдар, оның ішінде террасалар, сталактиттер, сталагмиттер және «мұздаған сарқырамалар» пайда болуы мүмкін (мысалы, Мамонт ыстық бұлақтарын қараңыз). Осы типті ақ түсті, кеуекті кальцит травертин деп аталады және Италияда және басқа жерлерде кеңінен құрылыс материалы ретінде қолданылған. Травертиннің түсі ақ, қоңыр немесе қаймақ түсті болуы мүмкін және көбінесе талшықты немесе концентрлі 'құрылымы' болады. Су көзінің тағы бір түрі – кремнийлі және әктасты минералдарды қамтитын шөгінді – туфа деп аталады. Туфа травертинге ұқсас, бірақ одан да жұмсақ және кеуекті. Чайбеат бұлақтары лимонит сияқты темір қосылыстарын шөгуге тиімді. Мұндай шөгінділердің кейбіреулері темір кенін өндіруге жеткілікті мөлшерде болған.