Кіріспе

Американдық пуритан дін қызметкері

Джон Хейл (3 маусым 1636 – 15 мамыр 1700) Массачусетс штатының Беверли қаласының пуритан пасторы болды және 1692 жылы Салемдегі сиқыршылық соттарына қатысты. Ол бұл соттармен байланысты ең белгілі және ықпалды дін қызметкерлерінің бірі болды, бастапқыда сотты қолдаған, бірақ кейін пікірін өзгерткен және оларды сынап жазған адам ретінде танылды. Оның "Сиқыршылық табиғатына қатысты қарапайым сауалнама" атты кітабы өлімінен екі жыл кейін жарық көрді. Кітап 1692 жылы Салемде болған оқиғаларға қатысты балама христиандық теорияны ұсынады, Хейл шайтандар айыпталушылардың кейпін киіп, зардап шеккендерге сол түрде пайда болды деп болжайды. Ол әйелі сиқыршылықпен айыпталып, бірақ сотталмағандықтан, "сиқыршылық жасаған" деп жазаланғандарға қатысты көзқарасын өзгерткен болуы мүмкін.

Өмірбаян

Джон Хейл 1636 жылғы 3 маусымда Массачусетс шығанағындағы Чарльзтаун колониясында дүниеге келген. Роберт Хейлдің тұңғыш баласы, ол Кембридждегі Гарвард колледжінде білім алып, 1657 жылы бітірген. Ол 1664 жыл шамасында Басс өзенінің жағасында уағыздай бастады, кейін Беверли деп аталды, ал 1667 жылғы 20 қыркүйекте, қауым Салемнен ресми түрде бөлінген кезде, ол жердегі шіркеудің алғашқы пасторы болып тағайындалды. Ол 1664 жылғы 15 желтоқсанда алғашқы әйелі Ребекка Байлиге үйленді, ол 1683 жылғы 13 сәуірде 45 жасында қайтыс болды. Бала кезінде Хейл 1648-1663 жылдар аралығында Жаңа Англияда колдовство жасады деген айыппен өлім жазасына кесілген 15 адамның біріншісі – Маргарет Джонстың өліміне куә болды. Ол Салемдегі 1692 жылғы колдовство ісінде айыпталған түрлі адамдардың тексерулері мен сот процестерінде болды және соттың жұмысын қолдады. Алайда, 1692 жылғы 14 қарашада 17 жасар Мэри Херрик екінші әйелі Сара Нойс Хейлді және дарға асылған Мэри Истидің рухын өзін мазалағандықтан айыптады, бірақ оның әйелі ешқашан ресми түрде айыпталған жоқ не тұтқындалған жоқ. Осы сот процестеріне кейінірек түсініктеме берген Чарльз Уфэм бұл айыптаудың қоғамдық пікірді қысқартуға және Хейлдің сот процестерін қолдауын қайта қарауға дайындығын арттыруға көмектескенін болжайды. Соттан кейін Сара қайтыс болды, ал Хейл "Қолдовство табиғатына қарапайым сауал" атты кітабын жаза бастады, онда ол колдовствоға деген қорқыныш соншалықты зор болғандықтан, сот процесіне қатысқандардың барлығының да санасын нашарлатқанын, мүмкін, жазықсыз адамдардың өліміне әкелгенін айтты. Хейл 1700 жылы 63 жасында қайтыс болды, ал кітап екі жылдан кейін жарық көрді.

"Тыңайтқыш" фильміндегі бейімдеу

Артур Миллердің 1953 жылғы "The Crucible" пьесасында Хейлдің ойдан шығарылған бейнесі I актіде Сэмюэл Парристен оның қызы Бетти Парристі тексеруді сұраған кезде пайда болады. Хейлдің Беттиді тексеруге келгені оны пьесаның басты кейіпкерлерінің біріне айналдырады. Хэйл өмірінің көп бөлігін сиқыршылық және басқа да жын-перілерді зерттеуге арнаған, Құдай атынан оларды жоюға үміттенген жас діни қызметкер ретінде суреттелген. Ол өзінің туған қаласы Беверлиде (Массачусетс штаты) бір "сиқыршыны" табады. Хейл - сиқыршылар соттарында "шайтанның белгісі" барларды анықтауға жауапты министр. Шын ниетті христиан ретінде Хейл өзінің міндеті ретінде сиқыршыларды іздеп, 'жандарын құтқару' деп санайды. Сиқыршылар соттарының қорқыныштылығын және азаматтық және адам құқықтарын жоғалтуды көргеннен кейін, Хейл көзқарасын өзгертеді және оларға қарсы сөйлейді, судья Дэнфортқа олардың моральдық тұрғыдан бұрыс екенін айтады. Мэри Уоррен Джон Прокторды сиқыршылықпен айыптағанда Хейл соттан шығып кетеді, "Мен осы іс-әрекетті айыптаймын! Мен осы соттан бас тартамын!" деп мәлімдейді. Сонда Дэнфорт оның артынан жүгіріп, "Мырза Хейл, мырза Хейл!" деп шақырады. Мысалы, Джон Проктор шамамен 60 жаста болған. Фильмде Хейлдің әйелі Әбигейл Уильямс оны өзінің айтқандарына күмән келтіріп жатыр деп күдіктене бастайды. Дэнфорт бұл мәселені тез жоққа шығарып, Әбигейлдің ауылдан қашуына себеп болады. Кейін ол Ребекка Нерс, Марта Кори және Джон Проктордың асылуына куә болады. 2014 жылғы "Салем" телесериалында Джон Хейлді Ксандер Беркли (магистрат Хейл рөлінде) ойнайды.