Кіріспе

Б.з.д. 1-ғасырдағы римдік саясаткер

Маркус Целий Руф (б.з.д. 48 ж. қайтыс болған) – Рим Республикасының соңғы кезеңіндегі шешен және саясаткер. Ол Италияның орталық шығыс жағалауындағы Интерамния Праэтуттиорум қаласында бай атты жолдар отбасында дүниеге келген. Ол б.з.д. 59 жылы Гай Антоний Гибриданы сотқа бергенімен ең көп танымал. Сонымен қатар, б.з.д. 56 жылы наурыз айында «қоғамдық зорлық-зомбылық» (de vi publica) ісі бойынша сотталғандығымен де белгілі, сол кезде Цицерон «Pro Caelio» сөзімен оны қорғаған. Ол сондай-ақ Цицеронның қазірге дейін сақталған хаттарының «Ad Familiares» жинағындағы ең жақсы жазылған хаттардың авторы және алушысы болған (8-кітап). Ол Катуллдың өлеңдерінде есімдері айтылған Руф болуы мүмкін.

Өмір және мансап

Жиырма жасында Келий Красс пен Цицеронмен байланыс орнатады, сонымен қатар ол Катилинамен және оның қастандық жоспарымен қысқа мерзімге қатысты болды. Келий алғаш рет 59 жылы Гай Антоний Гибриданы сыбайлас жемқорлық үшін сәтті соттағаннан кейін танымал болды. Антоний Гибрида 63 жылы Цицеронмен бірге консул қызметін атқарды, ал оның сотталуы сол кезде Цицеронға қатысты болған жағымсыз саяси ахуалдың белгісі болды. Бір жыл өткен соң, 58 жылы, Цицерон өзінің саяси қарсыласы Публий Клодий Пулхердің күш-жігері арқасында жер аударылды. 57 жылы Цицерон өзінің одақтасы Тит Анний Милоның көмегімен елге қайта оралды, ол сол кездегі трибун еді. Шамамен 57 жылы Келий мен Клодияның арасында ақылға сыймас қарым-қатынас болған деген болжам бар. 56 жылы Келийге зорлық-зомбылық (vis) жасағаны үшін, атап айтқанда елшіні өлтіргені үшін айып тағылды. Оны Красс және, одан да әйгілі, Цицерон сәтті қорғады, оның "Pro Caelio" сөйлеуінде прокурор Атратин Клодияның Келийге жасаған қателігі үшін кек алу үшін пайдаланғанын айтты. Келий б.з.д. 52 жылы плебстердің трибуны, ал б.з.д. 50 жылы курул эдил болды. Осы кезеңде ол Киликияның проконсулы қызметін атқарып жүрген Цицеронға бірқатар өткір және ақпаратты хаттар жазды. Көп ойланып, Келий азамат соғысында Помпейге қарсы Юлий Цезарь тарапына қосылды, сондай-ақ Цицеронға өзінің тағдырын Помпеймен байланыстырмауға ескертті. 48 жылы ол шетелдіктерге қатысты сот істерінің судьясы (praetor peregrinus) лауазымымен марапатталды. Алайда, оның ұсынған қарызды жеңілдету бағдарламасына Сенат қарсылық білдіргенімен және ол қызметтен шеттетілген соң, ол Цезарьға қарсы көтеріліске қатысты, ол тез арада басылды. Осы көтеріліс кезінде Келий қаза тапты.

Катуллдың

Кейлий Катулл поэзиясында Руф деген тегімен кездесуі мүмкін. Ризе ұсынғандай, "Carmen 69" және "77"-дегі Руфус – Кейлий, бірақ Робинсон Эллис бұл пікірмен келіспейді. Катулл бұрынғы досы Руф туралы жазады, ол оны белгісіз жолмен сатқан, бұл Клодиямен (Катулл поэзиясындағы сүйікті, кейін қорланған "Лесбиямен" теңестіріледі) арадағы қарым-қатынасқа, Кейлийдің оны улауға талпынысына немесе Цицерон арқылы оған жасалған шабуылдарға байланысты болуы мүмкін (қараңыз, "Pro Caelio"). Катулл осы Руфты былай деп аяусыз сынап, эпиграммасын аяқтайды:
"Ах, сен жыртып алдың, ах, ах, өміріміздің қатыгез улысы, ах, ах, достығымыздың жойқысы." 58 жылы жазылған "Кейлий" туындысында Катулл Лесбияның әдепсіздігін айта келіп, жанашырлық күтетіндей көрінеді; алғашқысы – әйелдерді қашыртатын дене мүшелерінің кемшілігі үшін Руфты қынжырлап сөйлейтін сөз.

Императорлық тарихнамада

Керемет, өткір тілді, амбициялы және кикіруге бейім тұлға болған Целий, келесі ғасырда шағын тарихшы Велей Патеркулдың көп назарын өзіне тартты.

Танымал мәдениетте

Маркус Целий Руф Стивен Сэйлордың «Рим республикасының құлдырауы» кезеңіндегі тарихи романдар сериясы «Roma Sub Rosa»-ның бірнеше кітабында пайда болады. Руфус британдық жазушы Роберт Харристің Цицерон туралы романдарының маңызды кейіпкері болып табылады.

Негізгі көз

Сик. Брут. 79.273
Квинт. Рет. VI. 3.69
Квинт. Рет. X. 1. 115
Квинт. Рет. X.2.25
Так. Диалогтар. 18, 21, 25
Плиний, ЖТ. 7.165

Ежелгі дереккөздер

Кларк, Альберт Кертис (ред.) Оксфорд классикалық мәтіндері, М. Тулли Цицеронис сөздері, I том (Оксфорд университетінің баспасы, 1905)
Секс. Росио Америно ісі бойынша (б. 1–58)
Кн. Помпейдің империясы туралы Кириттерге арналған сөз (б. 59–90)
А. Клуентий ісі бойынша сөз (б. 91–184)
Л. Катилине қарсы сөздер (IV сөз) (б. 185–242)
I. Л. Катилинені айдап салу туралы, Сенатта сөйленген сөз
II. Екінші сөз, халыққа арналған
III. Үшінші сөз, халыққа арналған
IV. Төртінші сөз, Сенатта сөйленген
Л. Мурена ісі бойынша сөз (б. 243–292)
М. Целий ісі бойынша сөз (б. 293–333)