Кіріспе
б.з.д. 578-535 жылдар аралығында Рим патшасы болған Сервий Туллий – Римнің алтыншы патшасы және этрус династиясының екінші өкілі. Ол б.з.д. 578 жылдан 535 жылға дейін билік құрды. Рим және грек деректерінде оның қарапайым тегі және кейіннен Римнің бірінші этрус патшасы Луций Тарквиний Присктың қызына үйленгені айтылады, ол б.з.д. 579 жылы өлтірілген. Оның билікке келуінің конституциялық негізі белгісіз: ол Сенаттың сайлауынсыз, халық пен патшалық қолдаумен таққа отырған алғашқы римдік патша ретінде сипатталады; сондай-ақ, Сенаттың біржақты шешімімен, биліктегі патшайымның қолдауымен, бірақ халықтың пікірін ескермей сайланған алғашқы патша ретінде де танылады. Көптеген дәстүрлер Сервийдің әкесінің құдайлық болғанын айтады. Ливий Сервийдің анасын римдіктер тұтқынға алған латындық ханшайымы ретінде бейнелейді; оның баласы басына от шамы айналғаннан кейін Римнің болашақ патшасы ретінде таңдалады. Император Клавдий мұндай текті жоққа шығарып, оны бастапқыда этрус жалдамалы әскері, Мастарна есімді, Целий Вибенна үшін шайқасқан адам деп сипаттады. Сервий халыққа жақын патша болды және Римнің ең ірі меценаттарының бірі. Ол Вей және этрус тайпаларына қарсы әскери жеңістерге жетіп, қаланы Квиринал, Виминал және Эсквилин төбелерін қамтитын етіп кеңейтті. Оған Компиталия мерекелерін құру, Фортуна және Дианаға арналған храмдар салу және Римнің алғашқы нақты монетасын ойлап табу есептеледі. Рим патрицийлерінің қарсылығына қарамастан, ол римдік сайлау құқығын кеңейтіп, Римнің ең төменгі санаттағы азаматтары мен азамат емес тұрғындарының жағдайын жақсартты. Ливийдің сөзіне сүйенсек, ол 44 жыл патшалық құрды, бірақ оны қызы Туллия және күйеу баласы Луций Тарквиний Суперб өлтірді. Осы "қасіретті қылмыстың" және патшалық билігіндегі мақтан тұтқандық салдарынан Тарквиний биліктен алынды. Бұл Рим монархиясын жоюға және Сервий реформаларымен негізделген Рим Республикасын құруға жол ашты.
the personal name
Servius Tullius was the legendary sixth king of Rome, and the second of its Etruscan dynasty. He reigned from 578 to 535 BC. Roman and Greek sources describe his servile origins and later marriage to a daughter of Lucius Tarquinius Priscus, Rome's first Etruscan king, who was assassinated in 579 BC. The constitutional basis for his accession is unclear; he is variously described as the first Roman king to accede without election by the Senate, having gained the throne by popular and royal support; and as the first to be elected by the Senate alone, with support of the reigning queen but without recourse to a popular vote. Several traditions describe Servius' father as divine. Livy depicts Servius' mother as a captured Latin princess enslaved by the Romans; her child is chosen as Rome's future king after a ring of fire is seen around his head. The Emperor Claudius discounted such origins and described him as an originally Etruscan mercenary, named Mastarna, who fought for Caelius Vibenna. Servius was a popular king, and one of Rome's most significant benefactors. He had military successes against Veii and the Etruscans, and expanded the city to include the Quirinal, Viminal and Esquiline hills. He is traditionally credited with the institution of the Compitalia festivals, the building of temples to Fortuna and Diana and, less plausibly, the invention of Rome's first true coinage. Despite the opposition of Rome's patricians, he expanded the Roman franchise and improved the lot and fortune of Rome's lowest classes of citizens and non citizens. According to Livy, he reigned for 44 years, until murdered by his daughter Tullia and son in law Lucius Tarquinius Superbus. In consequence of this "tragic crime" and his hubristic arrogance as king, Tarquinius was eventually removed. This cleared the way for the abolition of Rome's monarchy and the founding of the Roman Republic, whose groundwork had already been laid by Servius' reforms.
Өмірбаян
Республика ретінде құрылғанға дейін Римді патшалар (лат. reges, жекеше – rex) билеген. Римдік дәстүр бойынша, Римнің негізін қалаушы Ромул бірінші патша болды. Сервий Туллий алтыншы патша, ал одан кейін келген Тарквиний Суперб (Таркин Мақтаншақ) – соңғы патша. Рим патшалығының мәніті анық емес; көптеген римдік патшалар өмір бойына билік ету үшін сенат тарапынан сайланды, бірақ кейбіреулері династиялық немесе құдайдан берілген құқық арқылы таққа отыруды қалады. Олардың кейбіреулері римдіктер болса, енді біреулері – шетелдіктер еді. Кейінгі римдіктердің осы алыс өткенмен күрделі идеологиялық байланысы болды. Республикалық дәстүрлер мен институттарда патшалық ұнатпайтын нәрсе саналды; және кем дегенде империя кезінде, есімдік тұрғысынан осылай қалды. Бір жағынан, Ромул Римді бірден құрған, сондықтан оның негізгі қағидалары толық және таза римдік болды, сондықтан кейінгі кез келген қабылданатын өзгеріс немесе реформа қалпына келтіру ретінде ұсынылуы керек еді. Екінші жағынан, Республика мен Империяның римдіктері әрбір патшаның қаланың құрылысына және аумақтарына, сондай-ақ оның әлеуметтік, әскери, діни, құқықтық немесе саяси институттарына ерекше және жаңа үлес қосқанын санады. Сервий Туллий Римнің «екінші негізін қалаушысы», «барлық патшалардың арасындағы ең күрделі және құпиялысы» және «республикалық магистраттың прототипі» деп сипатталған.
Ежелгі дереккөздер
Рим патшалығы мен республикасының жалпы саяси дамуы туралы ең көне сақталған дерек көзі – Цицеронның б.з.д. 44 жылы жазылған "Мемлекет туралы" (De republica) еңбегі. Сервийдің өмірі мен еңбектері туралы негізгі әдеби дереккөздер – римдік тарихшы Ливий (б.з.д. 59 – 17 ж.), оның "Қаланың құрылысы тарихы" (Ab urbe condita) римдіктер тарапынан стандартты, ең беделді баяндама ретінде қабылдалды; Ливийдің дерлік замандасы Дионисий Галикарнасский және Плутарх (шамамен 46 – 120 ж.); олардың өз дереккөздеріне Квинт Фабий Пиктор, Пепарет Диоклесі, Квинт Энний және Катон Ескінің еңбектері кірді. Ливийдің дереккөздері, кем дегенде, бірқатар ресми мемлекеттік жазбаларды қамтыған болуы мүмкін, ол сенімсіз немесе қайшылыққа толы дәстүрлерді жойды және материалдарын жалпы хронологиялық ретпен ұйымдастырды. Дионисий мен Плутарх Ливийде кездеспейтін әртүрлі нұсқаларды ұсынады, ал Ливийдің шәкірті, этрусктанушы, тарихшы және император Клавдий этруск дәстүріне негізделген тағы бір нұсқаны ұсынды.
Ата-аналық және туу
Римдік дереккөздердің көпшілігі Сервийдің анасын Окрисия деп атайды, ол жас ақсүйек әйел, римдік Корникулум қамалында тұтқынға алынып, Римге әкелінді. Ол қамалда қаза тапқан күйеуінен жүкті болған, немесе бойжеткен қыз болған. Ол патша Тарквинийдің әйелі Танакилге тапсырылды, және құл болғанына қарамастан, бұрынғы мәртебесіне лайық құрметпен қарастырылды. Бір деректе ол Тарквинийдің ақсүйек клиентінің әйелі болды. Басқа деректерде ол патшалық ошақтың үй ішіндегі қасиетті рәсімдерін Весталық қыз ретінде атқарды. Ал бірде, ошақ отын құрбандықпен сөндірген кезде, ошақтан денесіз фаллос пайда болып, оны ұрықтандырды. Танакилдің сөзіне қарағанда, бұл үйдің құдайы Лардың немесе Вулканның өзінің құдайлық көрінісі болған. Осылайша Сервийдің әкесі құдай болды және анасының құл екеніне қарамастан, оның ұлылыққа тағдыры белгілі болды. Ал Танакил мен Окрисия осы құпияны сақтады.
Ерте өмір
Сервий патшаның құлы болып туған болса, ол Тарквиннің кеңейтілген отбасының мүшесі және өзі де құл болар еді. Ливий Сервийді жас кезінде-ақ, әкесі мен анасы асыл текті болғандықтан, құрметті лауазымда болған жас жігіт ретінде сипаттайды. Патшалық үйдің мүшелері оның ұйықтағанда басының үстінде отты нимб көргенде, ол ерекше назарға ие болады – бұл құдайдың қанағаттанғандығының белгісі және үлкен жосық. Ливийдің айтуынша, осы оқиғаның арқасында Сервий патша отбасының қорғауына ілігеді ("ұлындай"), кейін олардың қызы Тарквинияға үйленеді. Ливий үшін бұл неке Окрисияның және оның ұлы Сервийдің үй құлдары болғандығы туралы дәстүрлі әңгімені жоққа шығарады. Ливий ешбір құлдың немесе құл тегінен шыққан адамның Римнің билеуші отбасына үйленуге лайық емес екенін мәлімдейді. Сервий адал және жауапты күйеу бала екенін көрсетеді. Оған үкіметтік және әскери жауапкершілік берілгенде, ол екеуінде де өте жақсы өтеді. Плутарх Валерий Антиасқа "және оның мектебіне" сілтеме жасай отырып, Сервийдің әйелі Гегания деп атады: отты нимб ұйықтаған Сервийдің төңірегінде Гегания қайтыс болған кезде пайда болады; "оның оттан туғанының белгісі".
Билік
Ливийдің есебі бойынша, Таркиний Приск бұрынғы патша Анкус Марцийдің өлімінен кейін патша болып сайланды, оның екі ұлы мұрагерлікке немесе сайлауға түсуге тым жас еді. Сервийдің танымалдылығы және Таркинийдің қызына үйленуі оны таққа ықтимал мұрагер етіп көрсеткенде, оның ұлдары тақты өздеріне тартып алуға тырысты. Олар екі жалдамалы өлтірушіні шақырып, Таркинийге шабуыл жасап, оны ауыр жарақаттады. Танакиль дереу сарайды жабуға бұйрық берді және сарай терезесінен Таркиний Сервийді регент етіп тағайындағанын жариялады; содан кейін Таркиний жараларынан көз жұмды. Оның өлімі жұртқа белгілі болғаннан кейін, сенат Сервийді патша етіп сайлады, ал Анкус Марцийдің ұлдары Суэса Пометияға қашып, жер аударылды. Ливий бұл оқиғаны римдіктердің патша сайлауына қатыспаған алғашқы жағдай деп сипаттайды. Плутархтың айтуынша, Сервий Танакильдің өлім төсегіндегі соңғы тілегімен бақысыздана патшалыққа келісім берді. Сервийдің билігінің басында ол Вей және этрусқа қарсы соғыс жүргізді. Ол шайқаста батылдық танытып, жаудың үлкен әскерін жеңді. Оның жетістігі Римдегі беделін нығайтуға көмектесті. Fasti Triumphales мәліметінше, Сервий этрусқа қарсы үш жеңіске жеткенін тойлады, оның ішінде б.з.д. 571 жылдың 25 қарашасы және б.з.д. 567 жылдың 25 мамыры (үшінші жеңістің күні Fasti-де оқылмайды).
Сербия реформалары
Сервийге жатқызылатын реформалардың көп бөлігі белгілі бір топтарға, әсіресе Римнің қарапайым азаматтарына (республикалық дәуірде плеб деп аталған), бұрын тегі, әлеуметтік жағдайы немесе ұлты бойынша дауыс беру құқығынан айырылған шағын жер иелеріне дауыс беру құқығын кеңейтті. Осы реформалар бір уақытта барлық римдік азаматтардың салық және әскери міндеттерін де анықтады. Жалпы алғанда, Сервий реформалары деп аталатын бұл өзгерістер Сервийдің ізашарлары Анкус Марций мен Тарквиний Приск бастаған, оның ізбасары Тарквиний Супербусқа және Орта және Соңғы Республикаға дейін жалғасқан, ұзақ, күрделі және кезең-кезеңмен жүзеге асырылған популистік саясат пен реформалардың процесін көрсетеді. Римнің әскери және аумақтық кеңеюі мен халық құрамындағы өзгерістер дауыс беру ережелерін үнемі жаңарту қажеттігін тудырды, сондықтан оларды толығымен Сервийге жатқызу "нақты фактіге сәйкес келмейді".
Куриат реформасы және санақ
Серб реформаларына дейін заңдар қабылдау және сот шешімдерін шығару құқығы отыз куриядан тұратын comitia curiata (курия жиналысы) өкілігінде болды. Римдік дереккөздерде бұл үш аристократиялық тайпаның немесе кланның әрқайсысы үшін он куриядан тұратындығы айтылады, олардың әрқайсысы Римнің орталық төбелерінің бірінде орналасқан және Римді негіздеген отбасылардан тарағандықтары үшін патриций мәртебесіне ие болған. Бұл тайпалар шамамен 200 гентес (клан) құрады, олардың әрқайсысы Сенатқа бір сенаторды ("ақсақалды") жіберді. Сенат патшаға кеңес берді, оның атынан заңдар жасады және бүкіл populus Romanus (Рим халқы) өкілдігін жүзеге асырды; бірақ ол тек пікірталас жүргізе және мәселелерді талқылай алатын. Оның шешімдері comitia curiata мақұлдаған жағдайда ғана күшіне енеді. Сервийдің заманында, тіпті одан бұрын, comitia тайпалары халықтың аз бөлігін құрады және өз үкіметінде тиімді дауысы жоқ көпшілікке билік етті. Римнің көптеген қарапайым азаматтары бұл жиналысқа шектеулі қатыса алатын, шешімдер бойынша пікір білдіре алатын, бірақ дауыс беруге тек comitia curiata ғана құқылы болды. Осылайша, азшылық көпшілік үстінен билік жүргізді. Римдік дәстүр бойынша, Сервий Римнің орталық заң шығару органы ретінде comitia curiata-ны ығыстыру үшін қарапайым азаматтардан тұратын comitia centuriata құрды. Бұл оның алғашқы Рим санағын жасауын қажет етті, осылайша Сервий алғашқы Рим цензоры атанды. Санақ алу мақсатында азаматтар Март алаңында тайпалар бойынша жиналып, әлеуметтік статусын, үй шаруашылығын, мүлкін және табысын тіркеді. Бұл әрбір адамның салық міндеттемесін, қажет болған жағдайда әскери қызметке қару-жарақ жинау қабілетін және белгілі бір дауыс беру блогына жатауын анықтады. Халық санағы мен comitia centuriata институты Сервийдің римдік аристократияның азаматтық және әскери билегін әлсіретуге тырысуы және жаңадан құқық алған азаматтардың азаматтық мәселелерде тікелей қолдауын алуы, қажет болған жағдайда, қарулы күштерді пайдалануы деп есептеледі. Comitia curiata патшалық және республикалық дәуірлерде жұмысын жалғастырды, бірақ Сервий реформасы оның өкілеттіктерін көбінесе символдық "жоғарғы палатаға" дейін азайтты; оның ақсүйек мүшелері comitia centuriata шешімдерін ратификациялаудан басқа ештеңе жасамайды деп күтілді.
Сыныптар
Санақ Римнің ер азаматтарын мәртебесі, байлығы және жасына қарай санаттарға бөліп қарастырды. Әр санат 100 адамнан тұратын (лат. centum = 100) центуриялар (ғасырлар) деп аталатын топтарға бөлінді, бірақ іс жүзінде олардың саны өзгеріп, одан әрі 46-дан 60 жасқа дейінгілер (үй сақшылары немесе қалалық полиция ретінде қызмет етуге жарамды жастағы ерлер) және 17-ден 45 жасқа дейінгілер (қажет болған кезде майдан әскерлері ретінде қызмет ету үшін) деп бөлінді. Ересек ер азаматтар шақырылғанда, өз мүмкіндіктеріне қарай әскери қызметке міндетті болды, олардың байлығы ескіше ассалармен бағаланды. Азаматтың байлығы мен санаты оның азаматтық иерархиядағы және белгілі бір деңгейде әскери қызметтегі орнын анықтады; бірақ оның сыртқы түрдегі әскери сипатына қарамастан, және қарулы азаматтарды жинау ретінде пайда болған болса да, бұл жүйе ең алдымен салық салу үшін жеке азаматтардың дауыс беру құқығын және байлығын анықтауға қызмет етті, сондай-ақ олардың дауысының салмағын анықтады – соғыстар сирек болды, бірақ салық салу үнемі қажеттілік болды – және комиция центуриата соғыс немесе бейбіт уақытта қажет болғанда жиналатын. Әр центурияның дауыс беру құқығы болғанымен, ең байларында көбірек центуриялар болды және олар бірінші болып дауыс берді. Олардан төмен тұрғандар тек даулы жағдайларда немесе шешім қабылдамағанда ғана шақырылатын; ең төменгі санаттың дауыс беруі екіталай болды. Рим армиясының центурия жүйесі мен шайқасқа дайындалу тәртібі санақ арқылы белгіленген азаматтық жіктемелерге негізделген деп саналады. Әскери іріктеу процесі азаматтық центуриялардан ер адамдарды таңдап, оларды әскери центурияларға қосты. Олардың міндеттері жасына, тәжірибесіне және олардың сатып ала алатын жабдықтарына байланысты болды. Ең бай жас жігіттер (17-45 жаста) гоплиттер ретінде қаруланды, оларға шлем, саяқтан, төсқауш, қалқан (клипеус) және найза (хаста) берілді. Фаланг құрамындағы әр шайқас желісі бір санаттан тұрды. Кернейшілер сияқты әскери мамандар 5-ші санаттан таңдалды. Жоғарғы шенді офицерлер ерте Республикаға дейін аристократиялық тектен шықты, содан кейін алғашқы плебей трибундары плебейлердің өздерінен сайланды. Корнеллдің пікірінше, бұл центурия жүйесі "негізінен патрицийлерден ғана құралған" бірақ бірінші санаттың жаяу әскерінен кейін дауыс берген эквиттерді, салыстырмалы түрде төмен мәртебелі жаяу әскерге бағынышты етті.
Өркениеттер мен шекаралардың кеңейуі
Сервий реформалары рулардың санын арттырып, қаланы кеңейтті, оны жаңа қамал, ор және қабырға қорғады. Қоршалған аумақ төрт әкімшілік аймаққа (облыстар немесе кварталдар) бөлінді: Субурана, Эскилана, Коллина және Палатина. Сервийдің өзі Ескилинде жаңа резиденцияға көшкені айтылады. Қабырғадан тыс жағдай белгісіз, бірақ содан кейін римдік дауыс беру тайпасына мүшелік туыстық, тектілік және мұрагерлік емес, тұрғылықты жеріне байланысты болды. Бұл қалалық және ауылдық плебстің көп бөлігін белсенді саяси өмірге қатысуға мүмкіндік берді; және олардың көпшілігі бірінші класс ғасырларына бөлініп, дауыс беруге ықтимал болды. Рим қаласының "кварталдарға" бөлінуі 7 жылға дейін қолданыста болды, содан кейін Август қаланы 14 жаңа регионға бөлді. Қазіргі Римде сақталған қабырғаның көне бөлігі Сервийге жатқызылады, ал қалған бөлігі 390/387 жж. галлдардың Римді тонауынан кейін қайта салынған деп есептеледі.
Экономика
Кейбір римдік тарихшылар Сервий Туллиус Римнің ең алғашқы нағыз, соғылған монеталарын жасады деп санайды, бұл бұрынғы, ыңғайсыз ақша – шикі металлдарды алмастырды. Бұл күмәнді, бірақ ол шикі металлдарды ресми мөрмен таңбалауды енгізген болуы мүмкін. Ақша сол кездегі римдік экономикада аз роль атқарды, ол негізінен ауыл шаруашылығына бағытталған болатын. Дегенмен, қарыздар мен қарызға бағыну кең таралған болуы мүмкін. Мұндай қарыздардың сипаты қолма-қол ақшамен қарызға батқандарға ұқсамайтын, олар капитал алғаны үшін ақша берушілерге пайыз төлеуге міндетті болған. Керісінше, бай жер иелері тұқым, азық-түлік немесе басқа да қажетті заттарды жалға алушыларға, клиенттерге және шағын шаруаларға "алдын ала қарыз" ретінде берді, олар оның орнына еңбек етуге немесе өнімнің көп бөлігін беруге уәде берді. Мұндай "қарыздардың" шарты бойынша қарызкерлер өздерін немесе олардың күтушілерін кредиторға сатуға мәжбүр болды; ал шағын шаруалар болса, өз шаруашылықтарын беруге мәжбүр болды. Бай аристократтар жер иелері осылай аз шығынмен қосымша шаруашылықтар мен қызметтерге ие болды. Дионисий Сервийдің мұндай қарыздарды "жеке қаражатынан" төлегенін және ерікті және мәжбүрлі қарызға бағынуға тыйым салғанын айтады. Бірақ шындығында, мұндай тәжірибелер республика дәуірінде де жалғасты. Ливий Сервийдің және басқалардың кедей және жерсіз азаматтарға жер бөлуін, ешқандай еңбек етпейтін немесе құнды азаматтардан қолдау табуға бағытталған саяси әрекет ретінде сипаттайды.
Дін
Сервийге Латын лигасының негізін қалау мақсатымен Авентин төбесінде Диана ғибадатханасын салғандығы жатқызылады; оның құл туғандығы туралы миф, халыққа жақындығы және вицилерді қайта ұйымдастыруы, римдіктердің ол Компиталия мерекелерін (әрбір жергілікті қауымдастықты қорғаған Лараларды құрметтеу үшін өткізілетін) не құрған, не реформалаған деген сенімін растайтын сияқты, сондай-ақ бұрын ешқашан рұқсат етілмегендей, оларға азамат емес және құлдардың қатысуына және қызмет етуіне мүмкіндік берген. Оның жеке беделі мен жетістіктері оның тарихи түрде ғибадатханалармен және Фортунаға арналған киелі орындармен байланысуына себеп болған болуы мүмкін; кейбір дереккөздер олардың Сервийдің өмірінде "қасиетті одақ" арқылы байланысқандығын көрсетеді. Плутарх Корольдік сарайдың Порта Фенестелла ("терезе қақпасы") терезесін, одан Танакиль Сервийдің регенттігін халыққа жариялағандығын нақты айтады; Фортуна құдайы да содан өтіп, Сервийдің әйелі болған деген әңгіме бар.
Құрлық
Ливийдің тарихында Сервий Туллийдің екі қызы болды: Үлкен Туллия және Кіші Туллия. Ол оларды өзінен бұрынғы билеуші Луций Тарквиний мен Аррунс Тарквинийдің екі ұлына үйлендірді. Кіші Туллия мен Луций өз туған ағаларын өлтіріп, үйленді де, Сервий Туллийді құлатпақ болды. Кіші Туллия Луций Тарквинийді сенаторларды жасырын түрде көндіруге немесе оларды парамен сатып алуға итермеледі, ал Тарквиний қарулы әскермен сенат үйіне келді. Ол сенаторларды шақырып, Сервийге қарсы сөз сөйледі: оның құл туғанын, құлдың баласы екенін; Рим патшаларын сайлаудың дәстүрлі тәртібі бойынша, сенат пен халықтың кезеңсіз сайлауы арқылы таққа отырмағанын; оған әйелдің тақ сыйлағанын; Римнің қара халықтарын байларға қарағанда артық жақсы көргенін; кедейлерге тарату үшін жоғары топтың жерін тартып алғанын; және байлардың халықтың қызғанышына ұшырауына себеп болған халық санағын енгізгенін айтты. Сервий Туллий өзін қорғау үшін сенат үйіне келгенде, Тарквиний оны баспалдақтан лақтырып жіберді, ал Тарквинийдің әскері Сервийді көшеде өлтірді. Содан кейін Туллия өз күймесімен әкесінің денесінің үстінен өтті. Ливий үшін Тарквинийдің қайын атасын жерлеуге рұқсат бермеуі оған «Суперб» (мақтаншыл немесе тәкаппар) деген лақап атты, ал Сервийдің өлімі – «трагикалық қылмыс» (tragicum scelus), Рим тарихындағы қаралы оқиға және монархияны жоюдың толыққанды себебі. Осылайша Сервий Римнің соңғы игі патшасы болды; Ливий бұл оқиғаның болған жерін тоғысқан жол ретінде сипаттайды, ол одан кейін Викус Склератус (ұят, қорлық немесе қылмыс көшесі) деп аталды. Оның өлімі – әке өлтіру, барлық қылмыстардың ең ауыры. Бұл Тарквинийдің қуғынға ұшырауы мен Римнің «римдік емес» монархиясын жоюын моральдық тұрғыдан ақталады. Ливийдің республикасы Римнің соңғы игі патшасының еңбектері мен өліміне негізделген.
Туу
Тәңірлік шежіре мен құдайлық қолдауды жиі қаһармандық тұлғаларға байланыстыратын, олар "ештеңеден пайда болғандай" ежелгі Жерорта теңізі әлемінде династиялар, тирандар және қаһарман негізін қалаушыларға айналған. Дегенмен, осы аңыздарда әке әрқашан құдай болып, анасы – құл болсын не болмасын – билеуші үйдің ханшайымы ретінде бейнеленеді, ешқашан құл ретінде емес. Денесіз фаллос пен оның патшалық туған құлдың құрсағына енуі Сервийге тән ерекшелік. Ливий мен Дионисий Сервийдің құдайлық күшпен тууы туралы әңгімелерді назарға алмайды не жоққа шығарады; оның ата-анасы бағындырылған халықтан болса да, екеуі де асыл текті. Оның шежіресі – тағдырдың кездейсоқтығы, ал мінез-құлқы мен қасиеттері толығымен римдік. Ол жеке пайдасы үшін емес, рим халқының мүддесі үшін әрекет етеді; осы римдік қасиеттер құдайлардың құрметіне бөленіп, сәттілік сыйлығын әкелуі мүмкін. Сервийдің құл болып тууы, керемет жүктілік және құдайлық Фортунамен байланысы туралы мәліметтер, әрине, оның өмірінен кейін көркейтілген, бірақ негізгі мәліметтері оның билігі кезінде тараған болуы мүмкін. Оның конституцияға қайшы және көңілсіз билікке енуі, сондай-ақ сенаттың басынан асып, рим халқына тікелей үндеу жасауы тирандық белгісі ретінде қабылдануы мүмкін. Осы жағдайларда, оның табысына ерекше харизманың үлкен рөлі болған. Сервий Римнің ықпалын және шекарасын кеңейтіп, азаматтығын және әскерін қайта ұйымдастырғанда, оның "жаңа Рим" әлі де Комицийге, Ромулдың "үйіне" немесе "шатырына" бағытталған. Сервий екінші Ромулға айналды, ол халқына игілік әкелді, жартылай адам, жартылай құдай болды; бірақ оның құл тегі бұрынғыдан өзгеше, оны одан да ерекше етеді: Корнелл үшін бұл "оның туралы ең маңызды факт". Оның құл болып тууы туралы әңгіме Римнен тыс жерлерде де тарады; Понттың Митридат VI Римнің серво вернаске Тускорумдарды (этруск құлдары мен үй қызметшілерін) патша етіп қойғанын қынжырлы айтқан.
Этруск Сервийі
Клавдийдің Сервий туралы баяны, оны этрускілік Макстарна деп атады ("диктатор" атауы этрускілік тілде), Луддун тақташасының "Oratio Claudii Caesaris" ішіндегі кездейсоқ ғылыми ескерту ретінде жарияланды. Этрускілік Вульчидегі Франсуа қабіріндегі қабырға суреттері осы Сервийдің этрускілік нұсқасын қолдайды. Бұл суреттер б.з.д. IV ғасырдың екінші жартысында салынған. Бір панельде батыр этрускілер шетелдік тұтқындарды қылышпен өлтіргені бейнеленген. Құрбандардың арасында Гневе Тархуниес Румах есімді адам бар, ол Гней Тарквиний деген римдік есімді білдіреді, және ол Римнің Целий төбесін қоныстандырғаннан гөрі, жаулап алған болуы мүмкін. Егер этрускілік Макстарна римдік Сервиймен сәйкес келсе, соңғысы монарх емес, тұрақты лауазым алған прото-республикалық магистрат, мысалы, халықтың басшысы (magister populi), соғыс басшысы немесе республика тілімен айтқанда, диктатор болған болуы мүмкін.
Мұра
Сервийдің саяси реформалары және оның ізбасары Тарквиний Супербус аристократиялық биліктің негіздерін әлсіретіп, оның бір бөлігін қарапайым халыққа берді. Римнің қатардағы азаматтары рим саясатында жеке күшке айналып, рим патрицийлері мен сенатының қарсылығына және наразылығына қарамастан, үкіметке қатысуға және оның қорғаны үшін қару көтеруге құқылы болды. Тарквинийді плебейлер емес, патрицийлердің құйрық сөздері құлатты. Comitia centuriata бір рет құрылғаннан кейін, оны таратуға немесе оның өкілеттіктерін шектеуге болмады: Республикалық Римнің жоғары сатыдағы апелляциялық соты ретінде, ол сот шешімдерін жоюға қабілетті болды, ал Республикалық сенат конституциялық тұрғыдан оның мақұлдауын алуға міндетті болды. Уақыт өте келе, comitia centuriata плебей аристократиясының және плебей консулдарының билікке өрлеуін заңдастырды. Сервийдің Лармен байланысы және вици реформасы оны тікелей Компиталияның құрылуымен байланыстырады, ол оның құдайлық ата-анасын ашық және құрметпен құрметтеу үшін құрылды – Ларды әкесі деп есептеп, оның үй ішіндегі рәсімдерін кеңінен тарату үшін, аналық жағынан рим қоғамының төменгі топтарымен байланысын көрсету үшін және оның патшалық демеушілігін және олардың құқықтарын қорғауын бекіту үшін. 7 ж.б. Августтың Компиталия реформаларынан бұрын Дионисий Галикарнасский Сервийдің Лардан туғанын және оның Компиталияны ежелгі римдік дәстүр ретінде құрғанын хабарлайды. Сервийде Август Римнің танымал игіліктісі және қайта құрушысымен оңай байланыс тапты, оның патшалық таққа отыруға құлшынбауы оны оның жағымсыз жақтарынан алшақтатты. Август Компиталияны және оның негізінен плебейлік мерекелерін, әдет-ғұрыптарын және саяси фракцияларын өзінің қамқорлығына алды және қажет болған жағдайда цензуралық билігін қолданды. Алайда ол өзінің тегін және қайта құруын Сервийге емес, тіпті құдайлық тегі болғанымен де құлдық байланыстары бар Ромулға, патриций негізін қалаушы батырға, құдайлық Юлий Цезардың ата-бабасына, Венера мен Марстың ұрпағына байланыстырды. Плутарх Сервий реформаларын үкіметте, әскерде және қоғамдық моральда жақсы тәртіп орнатуы үшін бағалады, ал Сервийдің өзін Римнің барлық патшаларының ең данасы, ең бақыттысы және ең жақсысы деп атады.