Харутун Даглиян – Манхэттен жобасының физигі, атом бомбасын жасауда қатысқан. 1945 ж. радиация салдарынан қайтыс болды. "Шайтан ядросы" тәжірибесі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық физик (1921–1945)
American physicist (1921–1945)
Харутун Крикор Даглиан кіші (4 мамыр 1921 – 15 қыркүйек 1945) – Екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған атом бомбаларын жасап шығарған «Манхэттен жобасының» американдық физигі. 1945 жылғы 21 тамызда Нью-Мексико штатындағы Лос-Аламос зертханасының қашықтағы «Омега» алаңындағы сын тұсында ол өзіне сәуле шашыратып алды және 25 күннен кейін сәулелік уланудан қайтыс болды. Даглиан вольфрам карбиді кірпішін 6,2 кг салмақтағы, плутоний-галлий қоспасынан жасалған бомба ядросына кездейсоқ түсіргені салдарынан туындаған сындықты оқиғаның нәтижесінде сәулеленді. Бұл ядро кейіннен «шайтан ядросы» деп аталды және кейіннен тағы бір физик, Луи Слотиннің өліміне себеп болды.
Haroutune Krikor Daghlian Jr. (May 4, 1921 – September 15, 1945) was an American physicist with the Manhattan Project, which designed and produced the atomic bombs that were used in World War II. He accidentally irradiated himself on August 21, 1945, during a critical mass experiment at the remote Omega Site of the Los Alamos Laboratory in New Mexico and died 25 days later from the resultant radiation poisoning. Daghlian was irradiated as a result of a criticality accident that occurred when he accidentally dropped a tungsten carbide brick onto a 6.2 kg bomb core made of plutonium–gallium alloy. This core, subsequently nicknamed the "demon core", was later involved in the death of another physicist, Louis Slotin.
Ерте өмір және білім
Харутун Крикор Даглиан кіші 1921 жылдың 4 мамырында Коннектикут штатының Уотербери қаласында Маргарет Роуз (туған есімі Кьюри) және Харутун Крикор Даглианның үш баласының бірі ретінде дүниеге келді. Оның әкесі қазіргі Түркияның Газиантеп қаласынан шыққан этникалық армян. Оның Хелен есімді әпкесі мен Эдвард есімді інісі болған. Ол дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай отбасы штаттың басқа жағына, Коннектикут штатының жағалау қаласы Нью-Лондонға көшіп барды. Ол Harbor бастауыш мектебінде оқыды, онда мектеп оркестрінде скрипкада ойнады, содан кейін Bulkeley орта мектебінде білім алды. 1938 жылы, 17 жасында, ол математиканы оқу ниетімен Массачусетс технология институтына түсті, бірақ физикаға, әсіресе, сол кезде дамып келе жатқан жаңа және қызықты сала – бөлшектер физикасына қызығушылық танытты. Бұл қызығушылық оны Индиана штатының Вест-Лафайетт қаласындағы Пурдью университетіне ауысуға итермеледі, одан ол 1942 жылы ғылым бакалавры дәрежесін алды. Содан кейін ол докторлық диссертациясы жөніндегі жұмысын бастады, Маршалл Холлоуэйге циклотрондармен көмектесті. 1944 жылы, әлі аспирант болып оқып жүргенде, ол Манхэттен жобасының Лос-Аламос зертханасындағы Отто Фриштің Критикалық жинақтау тобына қосылды.
Haroutune Krikor Daghlian Jr., was born in Waterbury, Connecticut, on May 4, 1921, one of three children of Margaret Rose (née Currie) and Haroutune Krikor Daghlian. His father was an ethnic Armenian from Gaziantep in what is now Turkey. He had a sister, Helen, and a brother, Edward. Soon after his birth the family moved across state to the coastal town of New London, Connecticut. He was educated at Harbor Elementary School, where he played violin in the school orchestra, and at Bulkeley High School. In 1938, at the age of 17, he entered the Massachusetts Institute of Technology, intending to study mathematics, but became interested in physics, particularly particle physics, which was then emerging as an exciting new field. This interest led him to transfer to the West Lafayette, Indiana, campus of Purdue University, from which he graduated with a Bachelor of Science degree in 1942. He then commenced work on his doctorate, assisting Marshall Holloway with the cyclotrons. In 1944, while still a graduate student, he joined Otto Frisch's Critical Assembly Group at the Los Alamos Laboratory of the Manhattan Project.
Ауыр апат және қайтыс болу
1945 жылы 21 тамыздағы тәжірибе кезінде Даглиан плутоний ядросының айналасына вольфрам карбиді кірпіштерін біртіндеп қатарлап орналастырып, нейтрондық рефлекторды қолмен жасауға тырысты. Нейтрондық рефлектордың мақсаты – плутоний ядросының сындылыққа жетуі үшін қажетті массаны азайту болатын. Ол соңғы кірпішті жиналым үстінен жылжытып жатқанда, нейтрондық тіркегіштер Даглианды осы кірпіштің қосылуы жүйені суперкритикалық күйге жеткізетіні туралы ескертті. Ол қолын кері тартып алғанда, кірпіш кездейсоқ түрде жиналымның ортасына түсіп қалды. Жиналым сындылық күйге жақын болғандықтан, кірпіштің қосылуы реакцияның нейтрондық мінез-құлқының жылдам сындылық аймағына бірден өтуіне себеп болды. Бұл – сындылық апатының туындауына әкелді. Даглиан кірпішті түсіргеннен кейін дереу әрекет етіп, кірпішті жиналымнан құлатуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Ол реакцияны тоқтату үшін вольфрам карбиді үйіндісінің бір бөлігін бөлшектеуге мәжбүр болды. Сонымен қатар, қашықтан басқарылатын сынақ құрылғыларын жасау жөніндегі талқылаулар мен жобалар басталды, нәтижесінде Godiva құрылғысы құрылды. Алайда, бұл өзгерістер келесі жылы Лос-Аламоста тағы бір сындылық апатының орын алуына кедергі келтірмеді. Даглианның әріптесі Луи Слотин 1946 жылы сол плутоний ядросында сынақ жүргізу кезінде қаза тапты, және барлық ұқсас сынақтар қашықтан басқарылатын жиналым құрылғылары толық дамып, қолжетімді болғанға дейін тоқтатылды.
During an experiment on August 21, 1945, Daghlian was attempting to build a neutron reflector manually by stacking a set of tungsten carbide bricks in an incremental fashion around a plutonium core. The purpose of the neutron reflector was to reduce the mass required for the plutonium core to attain criticality. He was moving the final brick over the assembly, but neutron counters alerted Daghlian to the fact that the addition of that brick would render the system supercritical. As he withdrew his hand, he inadvertently dropped the brick onto the center of the assembly. Since the assembly was nearly in the critical state, the accidental addition of that brick caused the reaction to go immediately into the prompt critical region of neutronic behavior. This resulted in a criticality accident. Daghlian reacted immediately after dropping the brick and attempted to knock the brick off the assembly without success. He was forced to disassemble part of the tungsten carbide pile in order to halt the reaction. Additionally, discussions and designs for remote controlled test devices were initiated, eventually leading to the creation of the Godiva device. These changes did not prevent another criticality accident from happening at Los Alamos the following year. Louis Slotin, a colleague of Daghlian's, was killed in 1946 while performing criticality tests on the same plutonium core. and all similar criticality experiments were halted until remote controlled assembly devices were more fully developed and available.