Кіріспе

Кейбір тілдерде етістік тіркестерін жасау (серіалдық етістік құрастыру) – екі немесе одан көп етістік немесе етістік сөз тіркестерінің бір ғана сөйлемде тіркесуі. Бұл көптеген Африка, Азия және Жаңа Гвинея тілдеріне тән кең таралған құбылыс. Етістік тіркестері көбінесе бір оқиғаны бейнелеу үшін қолданылады; олар бір уақытта немесе себеп-салдар байланысы бар оқиғаларды көрсету үшін де пайдаланылуы мүмкін.

Құрама етістіктермен қарама-қарсы

Кейде ретті етістіктер мен құрама етістіктер (сондай-ақ күрделі предикаттар деп аталады) арасында айырмашылық жасалады. Құрама етістікте бірінші элемент (етістік немесе есім) әдетте семантикалық жүктеменің көп бөлігін өз бойына алып жүреді, ал екінші элемент, көбінесе векторлық етістік (жеңіл етістік) немесе түсіндірме етістік деп аталады, нақты ерекшеліктерді (мысалы, сөйлеушінің көзқарасы немесе грамматикалық аспектісі) береді және иілуді (уақыт, модальдық және келісім белгілері) жүзеге асырады. Бірінші элемент хинди және пәнджәби тілдеріндегідей, конъюнктивті қатысулы түріндегі етістік болуы мүмкін. Мысалы, хинди тілінде төмендегі екінші мысалда, लिया (liyā) (етістікten लेना lenā "алу") – бұл адамның өзінің пайдасы үшін жасалған аяқталған әрекетті көрсететін векторлық етістік, ал खा (khā) "жеу" – негізгі немесе бастапқы етістік. Төмендегі үшінші мысалда, डाला (ḍālā) (етістікten डालना ḍālnā "қою" немесе "салу") – бұл ойсыздық, қорқыныштылық немесе қаланбаған әрекетті білдіретін векторлық етістік. Екеуі де (khā liyā) және (khā ḍālā) белгілі бір семантикалық және прагматикалық жағдайларда негізгі етістіктің сәйкес кемелді түрімен (осы жағдайда, खाया khāyā "жеді") алмасады. Көрсеткіштік модальдық түрде құрама етістіктерді жоққа шығару, әдетте, векторлық етістікті құрама емес аналогтарының пайдасына жояды. Келесі сөйлемде векторлық етістік लेना (lenā) "алу" қолданылады, ол жоққа шығару кезінде қалдырылады: Дегенмен, субъюнктивтік модальдық түрдегі құрама етістіктер жоққа шығарылғанда векторлық етістіктерді сақтайды.