Кіріспе
Порттың тереңдігі, сыйымдылығы және қауіпсіздігі тұрғысынан Еуропада оған тең келетін порттар санаулы. Кіреберісі өте тар, бекіністермен бақыланады, тіпті кеме тоқтату құрылғысымен жабылуы да мүмкін. Қала тарихының көп бөлігінде маңызды әскери кеме құрылысы орталығы болды және Испания Әскери-теңіз күштерінің Солтүстік департаментінің астанасы есептелді. Ферроль Еуропадағы ең ірі қару-жарақ арсеналына ие болды. Бүгінде қалада Navantia тобының ірі кеме құрылыс кешендері орналасқан. Ферроль 1892 жылы диктатор Франсиско Франконың туған жері. 1938 жылдың қыркүйегінен 1982 жылдың желтоқсанына дейін муниципалитет ресми түрде "El Ferrol del Caudillo" деп аталып келді. Сондай-ақ, 1850 жылы Испанияның Социалистік жұмысшы партиясының (PSOE) негізін қалаушы Пабло Иглесиас осы қалада дүниеге келді. Қала Сантьяго де Компостелаға апаратын Ағылшын жолының бастапқы нүктелерінің бірі болып табылады. Паломниктердің ресми мойындалуы үшін 100 шақырымды жаяу өтуі қажет болғандықтан, Ферроль Ағылшын жолымен саяхаттайтын паломниктер үшін ең қолайлы бастау орны саналады.
Топоним және этимология
Бұл елді мекеннің алғашқы тарихи атаулары, сол кезде Бурум немесе Аротебрарум Портум деп аталған, Помпоний Меланың тарихында «Артабридің ұлы порты» ретінде кездеседі. Дегенмен, қазіргі Феррол топонимі тек орта ғасырларға дейін жетеді; 1087 жылғы құжатта Сан-Мартин-де-Юбия монастырының жанында (XII ғасыр, роман стилінде) Сан-Юлиано-де-Феррол туралы айтылады, онда Феррол латын тіліндегі Ferreolus есімінің жатпайы түрінің жергілікті дамуы болуы мүмкін. Феррол, бастапқыда, Ferreolus деген кісінің меншігі болған болуы керек. 1982 жылы Испания үкіметі өзінің ұзақ тарихы мен дәстүріне сәйкес Феррол атауын ресми түрде бекітті. Феррол атауының этимологиясы туралы тағы бір теория оны латын тіліндегі ferro (темір) сөзімен байланыстырады, себебі бұл аймақ ұзақ жылдар бойы металдарға, әсіресе темір мен қалайыға, сондай-ақ алтын мен күміске бай болған. Феррол шығанағы жақсы күзетілген порт болғандықтан, ескі балықшылар ауылына келген саудагерлер металлдың атын берген болуы мүмкін. Басқаша айтқанда, бұл атау жеті сиренаның әнімен кемеде келген деген аңызға тонып, Бретаньдық әулие Ферреолға қатысты болуы мүмкін. Тағы бір дәстүр бойынша Феррол сөзі фарольден шыққан, ол қала гербіндегі геральдикалық бейнеге сілтеме жасайды. Алайда, сарапшылардың пікірінше, Феррол гербі тек он сегізінші ғасырда пайда болған.
Тарих
Феррол болып кейін танылған аймақтағы тарихқа дейінгі адам қоныстарының болуы қабірлер мен мегалиттік ескерткіштердің, сондай-ақ петроглифтер мен басқа археологиялық жаңалыстардың көптігімен куәландырылады. Финикиялықтар осы аймақта бірнеше кептірілген және тұздалған балық өңдеу орындарын құрды, ал олардың болмысы, ежелгі гректермен бірге, Геродот, Страбон, Помпоний Мела және Птолемей сияқты классикалық тарихшылардың еңбектерінде жақсы сипатталған. Рим дәуірінде, б.з.д. I ғасырда, металдармен (мысалы, күміс, алтын, қалайы және темір) және жабайы жылқылармен сауда жасаған балық аулау порты болды. Нараио деген жер бар (ортағасырлық қамалымен танымал), оның аты Страбонның Нериумына (немесе Аротребае) дыбыстық жақындығын көрсетеді, олар Портус Магнус Артабрумға ("Артабрлердің Ұлы порты") атын берді. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін, Иберия түбегінің барлығы, Феррол да оның ішінде, вандалдар тарапынан шабуылға ұшырады және 411 жылы Галисияның Суэв патшалығына қосылды; олардың патшалығы 584 жылы Леовигильд Визигот патшалығына қосылды. Суэв-визигот мемлекетінің құлауынан кейін, Иберияның осы христиандық бөліктері, түбектің басқа бөліктерімен салыстырғанда, көп өзгеріске ұшырамады, Астурия Корольдігінің құрамына кірді. Уақыт өте келе, Астурия Корольдігі одан әрі христиандық патшалықтарға бөлінді, нәтижесінде аймақ Галисия, Леон және, ақырында, Кастилия арасында бірнеше рет қолы ауысты. Феррол Жүз жылдық соғыс кезінде стратегиялық қауіпсіз порты ретінде қызмет етті және Кастилия азаматтық соғысы кезінде Трастамара үйінің жағында болды. 1371 жылы Фернан Перес де Андрадеге жеке сыйлық ретінде Генрих II қаланы қуатты Андраде әулетіне берді. 1568 жылы өрт ескі ортағасырлық қаланы қиратуға айналдырды; сол кезеңде сағаға кіреберістегі қазіргі бекіністердің бір бөлігі салынды. Бұл уақытта қала портқа қарағанда патшалық арсенал ретінде маңыздырақ саналды. 18 ғасырда Бурбондардың келуімен Феррол жетекші теңіз орталығына айналды. Феррол Фердинанд VI және Карл III басшылығымен Америкадағы испан отаршылдық империясын қорғау үшін құрылған Солтүстік теңіз департаментінің астанасы болды. Жедел жақсартулар жасалды, әсіресе Энсенада маркизінің басшылығымен, Ферролдың теңізден қауіпсіздігі күшейтілді, оның тік жағалауына десант жасау қиындықтары жаңа бекіністер мен жаңадан салынған қамалдармен, соның ішінде Сан-Карлос қамалымен күшейтілді. 1726-1783 жылдар аралығында салынған А Граня және Ферролдың Корольдік кемежайлары Xubia доңғалағыш фабрикаларынан алынған мыс жабындармен қорғалған кемелерді жасады. 1772 жылы Испаниядағы алғашқы академия - Ферролдың теңіз инженерлерінің испандық корольдік академиясы құрылды. Ең ауыр жұмыс үшін портта 600 галереялық құл жұмыс істеді. Феррол испан империясы мен британдықтар арасындағы күрес тарихында әлемдегі жалғыз анклавтардың бірі болғандығымен әйгілі, Картахена де Индиаспен бірге, ол әрқашан сәтті қарсылық көрсетті. Ферролды желкендік кезеңде блокадалау мүмкін емес еді, себебі күшті батыс желдері блокадалық күшті Испанияның қауіпсіз баспанасы жоқ солтүстік жағалауындағы Коста да Мортеге (Өлім жағалауына) қарай алып кететін. Ферролдың географиялық орны испандық флоттың бір толқынмен шығуына мүмкіндік берді. Британдықтар блокаданы қайта бастаған кезде испандықтар қауіпсіз теңізде болар еді. Осы артықшылықтарға қарамастан, Карл IV билік құрған кезде құлдырау басталды, ал 1800 жылы Феррол экспедициясы кезінде қорғаныс әлсірегеннен кейін 109 кемеден тұратын британдық флот Сан-Фелипе қамалын алу үшін Дониньос жағасына әскерлерін түсірді. Тек шағын артиллериямен жабдықталған қамалдың қорғаныс күштері граф Донадионың басшылығымен, Ферролдың көптеген ерікті азаматтарымен бірге шабуылға қарсы тұрып, флотты кері шегіндірді. 1808-1814 жылдардағы Пиреней соғысы кезінде Ұлыбританиямен одақ қаланың жағдайын нашарлатудың алдын ала алмады. Арсеналдар мен қамалдар тасталып, 1809 жылы француздар оларды оңай басып алды. Наполеон Франциясымен соғыс аяқталғаннан кейін Оңтүстік Американың көптеген колониялары Испаниядан тәуелсіздік алуды таңдады және Ферролдың кеме жасау орындары азаматтық, дін қызметкерлері мен әскери тұрғындарының көп бөлігін жоғалтып, күрт құлдырады. 1824 жылы Ферролда 10 000-ға жуық азаматтық тұрғындар және 6000-ға жуық әскери қызметкер болды (олар тұрақты болмаса да, кем дегенде жылдың көп бөлігінде жергілікті тұрды). Оның теңіз артиллериясы үшін математика мектебі, лоцмандық мектеп және испандық теңіз инженерлерінің корольдік академиясы 1805 жылғы Трафальгар шайқасынан бұрынғы мол жылдармен салыстырғанда, дерлік толық бос болды. Феррол 1794 жыл мен 1845 жыл аралығында тек екі жетекші кеме салды, бірақ осы кезеңде тоғыз фрегат және көптеген кішкентай соғыс кемелері де салынды. Қырық жылға жуық төмендеген белсенділіктен кейін ол Фердинанд VII басшылығымен астаналық атағынан айырылды. Алайда, кардинал Альберони басшылығымен үлкен жаңарту жүргізілді және небары бірнеше жылдың ішінде он төрт үлкен жетекші кеме суға түсірілді. Жаңа қызметтер пайда болды және Феррол зауыттарында 2000 жұмысшы жұмыс істеді. Теңіз инженерлері мектебі, испандық теңіз істері министрі, 1858 жылға қарай Ферролдың корольдік кемежайлары Испанияның алғашқы бумен жүретін кемесін, сонымен қатар оның алғашқы темір қабықты кемесін жасады. 19 ғасырдың екінші жартысы Ферролдың корольдік кемежайларына жұмыспен қатар әлеуметтік және саяси шиеленістерді әкелді, бұл 1872 жылғы сәтсіз республикалық көтеріліспен аяқталды. Испан Кубасының Феррол мен Гавана порты арасындағы кемелер осы уақытта жиі жүріп тұрды, сондықтан Ферролдағы жергілікті билік органдарымен қиындыққа тап болған кеме жасаушылар көбінесе Испан негізгі құрлығына қашып кетті. Армада дәуірінен бүгінгі күнге дейін Феррол шығындарға ұшыраған немесе жаман ауа-райынан зардап шеккен көптеген кемелерді жөндеуге немесе паналауға тартты. Бұл Клеопатраның жағдайына да қатысты, ол Темізаның Лондон қаласындағы тұғырына орнатылған екі Клеопатра тірегінің бірін алып жүрді. Ол Францияның батыс жағалауында бес күн бұрын батып кеткеннен кейін 19 қазан 1877 жылы Ферролға келді. Оқиғаны және қаза тапқандарды еске алу тақтасы Лондонның тірегінің табанында көрініс тапқан. 1898 жылғы испан-американ соғысынан кейін, Испания Куба мен Филиппин жоғалтқаннан кейін, Антонио Маура үкіметі испандық теңіз күшін және испандық кеме жасау өнеркәсібін қалпына келтіру үшін испандық кеме жасау қоғамын жалдады, оның негізгі инвесторлары британдық-испан конгломераты болды, 30% -ы Испан трансатлантикалық компаниясының Коммиллас маркизі және 30% -ы Бискай пеш компаниясы. Ферролдағы барлық бұрын мемлекеттік кеме жасау орындары, шеберханалар, зауыттар және құрғақ доктар ең жақсы британдық кеме жасаушылардың техникалық біліміне тапсырылды; Джон Браун, Викерс енді жаңа испандық флотты құруға жауапты болды. Он алты жыл бойы техникалық мамандықтар британдықтардың қолында болды және жағдай 1925 жылға дейін өзгермеді, осы кезде басқару испан инженерлеріне берілді. Бұл диктатор Мигель Примо де Ривераның (1923-1930) жаңа саясатының бірі болды. Британдықтардың келуі жергілікті трамвай жүйесінің құрылысымен (1924-1961) бірге жүрді. Испан азаматтық соғысының басталуына байланысты және теңіз станциясындағы әлеуметтік толқуларға қауіптенгендіктен, Лондонның Сыртқы істер министрлігі барлық британдық азаматтарды елге қайтару үшін кеме ұйымдастырды. 1936 жылдың 22 шілдесінде HMS Witch Ферролдан Ұлыбританияға бағытталды. Бастапқыда...
After the fall of the Western Roman Empire the whole Iberian Peninsula, including Ferrol, was raided by the Vandals and incorporated in 411 to the Suebic Kingdom of Galicia; their kingdom was incorporated in 584 by Leovigild to the Visigothic Kingdom. Following the collapse of the Suebic Visigothic state, these Christian parts of Iberia saw very little change in comparison with other parts of the peninsula, becoming part of the Kingdom of Asturias Over time, the Kingdom of Asturias would split into further Christian kingdoms, causing the area to change hands several times between Galicia, Leon, and finally Castile. Ferrol served as a strategic safe port during the Hundred Years' War and sided with the House of Trastamara during the Castilian Civil War. As a personal reward to Fernan Perez de Andrade, in 1371, Henry II gave the town to the powerful Andrade family. In 1568 a fire reduced the old medieval town to rubble; in the same period some parts of the existing fortifications at the entrance of the estuary were built. The town was considered more important as a royal arsenal at this time than as a harbour. With the arrival of the Bourbons in the 18th century, Ferrol became a leading naval centre. Ferrol was made capital of the Maritime Department of the North, formed under Ferdinand VI and Charles III for the defence of the Spanish Colonial Empire in America. Rapid improvements followed, notably under the leadership of the Marquis of Ensenada, and the position of Ferrol was made almost unassailable from the sea, the difficulties of disembarking troops on its precipitous coast being strengthened by a renewed line of fortresses and newly built castles, including that of San Carlos. The Royal Dockyards of A Graña and Ferrol, built between 1726–1783, produced ships protected with copper sheets from the rolling mills of Xubia. In 1772, The Spanish Royal Academy of Naval Engineers of Ferrol, the first such academy in Spain, was created. For the most laborious work, six hundred galley slaves were employed in the harbour. Ferrol is famous in the history of the struggle between the Spanish Empire and the British for being one of the only enclaves in the world, together with Cartagena de Indias, that always resisted occupation successfully; Ferrol was virtually impossible to blockade in the age of sail, as strong westerly winds would take any blockading force away along the treacherous north coast of Spain towards the Costa da Morte (Coast of Death), where they had no safe haven. The geography of Ferrol meant that an entire Spanish fleet could slip out on a single tide. By the time the British were able to resume the blockade, the Spanish would be safely away and out to sea. Despite these advantages, a decline set in during the reign of Charles IV, and in 1800, during the Ferrol Expedition, after the defences had been reduced, a British fleet of 109 vessels landed troops on the beach of Doniños to take the Castle of San Felipe. Although only equipped with meagre artillery, the castle's small defence force under the command Count Donadio, together with a sizable number of volunteer citizens of Ferrol, successfully resisted the attack and the fleet withdrew. The alliance with the United Kingdom during the Peninsular War of 1808–1814 failed to prevent the deterioration in the town's fortunes. The arsenals and fortresses were abandoned and they were easily occupied by the French in 1809. When the war with Napoleonic France was over, many of the South American colonies chose to pursue independence from Spain and the shipyards of Ferrol went into a serious decline, losing most of their civilian, clergy and military population. By 1824, Ferrol had a population of just 10,000 civilians and about 6,000 military personnel (stationed locally, if not permanently, at least during most of the year). Its mathematical school for marine artillerists, the pilot school, and the Spanish Royal Academy of Naval Engineers were almost completely empty, in stark contrast to the glorious years of abundance before the Battle of Trafalgar in 1805. Ferrol built only two ships of the line between 1794 and 1845, although nine frigates and a considerable number of smaller warships were also constructed in this period. After half a century of decreased activity, it lost its title of capital under Ferdinand VII. However, there was a massive renovation during the leadership of Cardinal Alberoni and in just a few years fourteen great line of battle ships were launched. New activities sprang up and Ferrol was employing 2,000 workmen in its foundries, now in full operation. A School of Naval Engineers the Spanish Minister for Naval affairs, that by 1858 the Royal Dockyards of Ferrol were launching Spain's first steam propelled ship, which was also its first iron hulled sailing ship. The second half of the 19th century brought to the Royal Dockyards of Ferrol not only employment, but also concomitant social and political tensions, which culminated in the failed republican uprising of 1872. Steamers between Ferrol and the port of Havana in Spanish Cuba were in frequent operation at the time, such that shipyard workers who got into trouble with the local authorities in Ferrol often fled to the Spanish Main. From the days of the Armada to the present, the Bay of Ferrol has attracted numerous ships seeking repairs or refuge after meeting with disaster or rough waters trying to cross the Bay of Biscay in bad weather. Such was the case of Cleopatra, carrying one of the two Cleopatra Needles, which stands today on the Thames Embankment in London, UK. It arrived in Ferrol on 19 October 1877 after almost sinking off the west coast of France five days earlier. A plaque commemorating the event and those who died can be seen at the base of the Needle in London. Ten years after the Spanish–American War of 1898, in which Spain lost Cuba and the Philippines, the Antonio Maura government, in an attempt to restore the Spanish Navy and Spanish shipbuilding industry, hired the Spanish Society for Naval Construction, whose major investors were a British Spanish conglomerate 30% Marquis of Comillas of the Spanish Transatlantic Company, and 30% Biscay Furnace Company. All the previously state owned shipbuilding yards, workshops, foundries and dry docks at Ferrol were handed over to the technical expertise of some of finest British shipbuilders; John Brown, Vickers were now in charge of building the new Spanish fleet. For a period of sixteen years, the technicians were exclusively British, and the situation was not altered till 1925, when management was taken over by Spanish engineers. This was one of the new policies introduced by the newly installed government of the dictator Miguel Primo de Rivera (1923–1930). The arrival of the British coincided with the construction of a local tram system (1924–1961). In view of the outbreak of the Spanish Civil War, and due to the fear of social unrest in the naval station, the Foreign Office in London organized a ship to repatriate all the remaining British citizens. On 22 July 1936, HMS Witch left Ferrol bound for Britain. At the beginning of the war, the shipbuilding yards, workshops, foundries and dry docks in Ferrol were taken over by the state. They were fully nationalized in 1945 under the name "Bazán", later renamed "IZAR", and, from January 2005, Navantia. The town was the birthplace of Francisco Franco, after whom the city was officially known as El Ferrol del Caudillo'' from 1938 to 1982. The end of the Spanish State and the arrival of democracy in 1978 did little to arrest Ferrol's economic decline, and from 1982 to the early 1990s, the city faced numerous problems due to the waning of the naval sector. The beginning of the new millennium, however, has been a time of economic expansion and prosperity in general. A new motorway and an outer port have been built, as have numerous arcades and shopping centres, mostly in the outskirts of the city between Ferrol and Naron. Young shoppers and their families frequent the stores and enjoy weekend days out with amenities like bowling, cafeterias, fast food outlets, cinemas and sports facilities. The Spanish Navy Spanish Squadron still takes part in naval demonstrations and in June 2008 Ferrol hosted the large NATO Maritime Exercise Loyal Mariner (RN). The Ferrol Terminus railway station, connecting Lugo to Ferrol, branching off from the line from Madrid to nearby A Coruña, was sanctioned by the Cortes in Madrid as early as 1865 but was not finally inaugurated until 1904. A century later, the High Speed AVE Railway suffered similar delays, eventually opening in 2013
In September 2017, a new local railway branch serving the outer port of Ferrol (known as the Canelinas Ferrol container port), the inside of the bay docks and the Ferrol Terminus railway station was given the green light to begin construction, and aims to move large numbers modern containers in and out of Ferrol, distributing goods throughout Galicia and the rest of Spain and Europe. A small railway local branch operated here in the early years of the 20th century. At that time, Ferrol itself and its ports were intended solely for the Royal Navy and its shipyards,
Климат
Галисияның көп бөлігі сияқты, Феррольде де ылғалды мұхиттық климат басым, ол жыл бойы қоңыр температура, жаңбырлы қыстар және салыстырмалы түрде құрғақ жаздармен ерекшеленеді. Бірақ, жаз айларында ол әдеттегі испандық Жерорта теңізі климатына қарағанда сәл ылғалдырақ болады.
Демография
1877 жылдан бастап Феррол қаласының халқының өсу динамикасының гистограммасы. (INE халық санағы деректерінен)
Экономика
Бастапқы салалар: Ауыл шаруашылығы (жылқы шаруашылығы), су өсіру (балық шаруашылығы), балық аулау (Атлантикалық шоғырларда маманданған), маңызды кен орындары (ENDESA), орманнан алынатын пайдалы емес ағаш емес өнімдер (орман шаруашылығы), тас карьерлері және ағаш өнімдері. Екіншілік өнеркәсіптер: Кеме жасау, кеме двигательдері, турбиналар (жел тірмендері және кемелер үшін), электр жабдықтары, темір өңдеу, сән индустриясы (текстиль), азық-түлік өнімдері (балық консервілері) және ағаштан жасалған бұйымдар. Үшіншілік салалар: Сауда, балық және әскери порттар, мейрамханалар, жаңалықтар құралдары (Ferrol TV/Diario de Ferrol), қонақүйлер (Barceló Almirante/Pazo Libunca), ойын-сауық және туризм (әлемдік серфинг жарыстары, танымал трансатлантикалық кемелердің тоқтауы), консалтинг, денсаулық сақтау/ауруханалар (Архитектор Марсиде аурухана кешені), білім беру (мектептер, колледждер/ESENGRA және университеттер/UNED/PERITOS) және коммуналдық қызметтер, франшизалар (ірі брендтер мен дизайнерлік дүкендер), көтерме сауда (Navy Suppliers/Anton Martin) және бөлшек сауда (El Corte Inglés/Alcampo). Төртінші сектордағы өнеркәсіптер: Теңіз, электр және механикалық жабдықтар, сондай-ақ жаңа технологиялар.
Фестивальдар
Іс-шара атауы Іс-шара күні
Үш патшаның шеруі Desfile de los Reges Magos 6 қаңтар
Сан Джулиан күні Día de San Julián 7 қаңтар
Карнавал фестивалі Festival de Carnaval Ақпан немесе наурыз
Сан Жозефина түні Noche de las Pepitas 18 наурыз
Құдай аптасы мерекесі Semana Santa Наурыз немесе сәуір
Хаморро күні Día de Chamorro Наурыз немесе сәуір
Ат спорты жарыстары Competiciones de Hípica Сәуір
Галисия әдебиеті күні Día de las Letras Gallegas 17 мамыр
Корпус Кристи мерекесі Corpus Christi Мамыр немесе маусым
Сан Иоанн алды кеші Víspera de San Juan 23 маусым
Кармель тауының күні Día del Carmen 16 шілде
Келт музыкасы фестивалі Festival de Música Celta 29 шілде
Традициялық жылқы іс-шаралары Festivales Equinos Tradicionales Тамыз
Серфинг чемпионаттары Competiciones de Surf Тамыз
Феррол жазғы фестивалі Fiestas de Verano de Ferrol Тамыз
Брион тауы шайқасы Batalla del Monte de Brión 25-26 тамыз
Сан Раймонд күні Día de San Ramón 31 тамыз