Кіріспе

Порттың тереңдігі, сыйымдылығы және қауіпсіздігі тұрғысынан Еуропада оған тең келетін порттар санаулы. Кіреберісі өте тар, бекіністермен бақыланады, тіпті кеме тоқтату құрылғысымен жабылуы да мүмкін. Қала тарихының көп бөлігінде маңызды әскери кеме құрылысы орталығы болды және Испания Әскери-теңіз күштерінің Солтүстік департаментінің астанасы есептелді. Ферроль Еуропадағы ең ірі қару-жарақ арсеналына ие болды. Бүгінде қалада Navantia тобының ірі кеме құрылыс кешендері орналасқан. Ферроль 1892 жылы диктатор Франсиско Франконың туған жері. 1938 жылдың қыркүйегінен 1982 жылдың желтоқсанына дейін муниципалитет ресми түрде "El Ferrol del Caudillo" деп аталып келді. Сондай-ақ, 1850 жылы Испанияның Социалистік жұмысшы партиясының (PSOE) негізін қалаушы Пабло Иглесиас осы қалада дүниеге келді. Қала Сантьяго де Компостелаға апаратын Ағылшын жолының бастапқы нүктелерінің бірі болып табылады. Паломниктердің ресми мойындалуы үшін 100 шақырымды жаяу өтуі қажет болғандықтан, Ферроль Ағылшын жолымен саяхаттайтын паломниктер үшін ең қолайлы бастау орны саналады.

Топоним және этимология

Бұл елді мекеннің алғашқы тарихи атаулары, сол кезде Бурум немесе Аротебрарум Портум деп аталған, Помпоний Меланың тарихында «Артабридің ұлы порты» ретінде кездеседі. Дегенмен, қазіргі Феррол топонимі тек орта ғасырларға дейін жетеді; 1087 жылғы құжатта Сан-Мартин-де-Юбия монастырының жанында (XII ғасыр, роман стилінде) Сан-Юлиано-де-Феррол туралы айтылады, онда Феррол латын тіліндегі Ferreolus есімінің жатпайы түрінің жергілікті дамуы болуы мүмкін. Феррол, бастапқыда, Ferreolus деген кісінің меншігі болған болуы керек. 1982 жылы Испания үкіметі өзінің ұзақ тарихы мен дәстүріне сәйкес Феррол атауын ресми түрде бекітті. Феррол атауының этимологиясы туралы тағы бір теория оны латын тіліндегі ferro (темір) сөзімен байланыстырады, себебі бұл аймақ ұзақ жылдар бойы металдарға, әсіресе темір мен қалайыға, сондай-ақ алтын мен күміске бай болған. Феррол шығанағы жақсы күзетілген порт болғандықтан, ескі балықшылар ауылына келген саудагерлер металлдың атын берген болуы мүмкін. Басқаша айтқанда, бұл атау жеті сиренаның әнімен кемеде келген деген аңызға тонып, Бретаньдық әулие Ферреолға қатысты болуы мүмкін. Тағы бір дәстүр бойынша Феррол сөзі фарольден шыққан, ол қала гербіндегі геральдикалық бейнеге сілтеме жасайды. Алайда, сарапшылардың пікірінше, Феррол гербі тек он сегізінші ғасырда пайда болған.

Тарих

Феррол болып кейін танылған аймақтағы тарихқа дейінгі адам қоныстарының болуы қабірлер мен мегалиттік ескерткіштердің, сондай-ақ петроглифтер мен басқа археологиялық жаңалыстардың көптігімен куәландырылады. Финикиялықтар осы аймақта бірнеше кептірілген және тұздалған балық өңдеу орындарын құрды, ал олардың болмысы, ежелгі гректермен бірге, Геродот, Страбон, Помпоний Мела және Птолемей сияқты классикалық тарихшылардың еңбектерінде жақсы сипатталған. Рим дәуірінде, б.з.д. I ғасырда, металдармен (мысалы, күміс, алтын, қалайы және темір) және жабайы жылқылармен сауда жасаған балық аулау порты болды. Нараио деген жер бар (ортағасырлық қамалымен танымал), оның аты Страбонның Нериумына (немесе Аротребае) дыбыстық жақындығын көрсетеді, олар Портус Магнус Артабрумға ("Артабрлердің Ұлы порты") атын берді. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін, Иберия түбегінің барлығы, Феррол да оның ішінде, вандалдар тарапынан шабуылға ұшырады және 411 жылы Галисияның Суэв патшалығына қосылды; олардың патшалығы 584 жылы Леовигильд Визигот патшалығына қосылды. Суэв-визигот мемлекетінің құлауынан кейін, Иберияның осы христиандық бөліктері, түбектің басқа бөліктерімен салыстырғанда, көп өзгеріске ұшырамады, Астурия Корольдігінің құрамына кірді. Уақыт өте келе, Астурия Корольдігі одан әрі христиандық патшалықтарға бөлінді, нәтижесінде аймақ Галисия, Леон және, ақырында, Кастилия арасында бірнеше рет қолы ауысты. Феррол Жүз жылдық соғыс кезінде стратегиялық қауіпсіз порты ретінде қызмет етті және Кастилия азаматтық соғысы кезінде Трастамара үйінің жағында болды. 1371 жылы Фернан Перес де Андрадеге жеке сыйлық ретінде Генрих II қаланы қуатты Андраде әулетіне берді. 1568 жылы өрт ескі ортағасырлық қаланы қиратуға айналдырды; сол кезеңде сағаға кіреберістегі қазіргі бекіністердің бір бөлігі салынды. Бұл уақытта қала портқа қарағанда патшалық арсенал ретінде маңыздырақ саналды. 18 ғасырда Бурбондардың келуімен Феррол жетекші теңіз орталығына айналды. Феррол Фердинанд VI және Карл III басшылығымен Америкадағы испан отаршылдық империясын қорғау үшін құрылған Солтүстік теңіз департаментінің астанасы болды. Жедел жақсартулар жасалды, әсіресе Энсенада маркизінің басшылығымен, Ферролдың теңізден қауіпсіздігі күшейтілді, оның тік жағалауына десант жасау қиындықтары жаңа бекіністер мен жаңадан салынған қамалдармен, соның ішінде Сан-Карлос қамалымен күшейтілді. 1726-1783 жылдар аралығында салынған А Граня және Ферролдың Корольдік кемежайлары Xubia доңғалағыш фабрикаларынан алынған мыс жабындармен қорғалған кемелерді жасады. 1772 жылы Испаниядағы алғашқы академия - Ферролдың теңіз инженерлерінің испандық корольдік академиясы құрылды. Ең ауыр жұмыс үшін портта 600 галереялық құл жұмыс істеді. Феррол испан империясы мен британдықтар арасындағы күрес тарихында әлемдегі жалғыз анклавтардың бірі болғандығымен әйгілі, Картахена де Индиаспен бірге, ол әрқашан сәтті қарсылық көрсетті. Ферролды желкендік кезеңде блокадалау мүмкін емес еді, себебі күшті батыс желдері блокадалық күшті Испанияның қауіпсіз баспанасы жоқ солтүстік жағалауындағы Коста да Мортеге (Өлім жағалауына) қарай алып кететін. Ферролдың географиялық орны испандық флоттың бір толқынмен шығуына мүмкіндік берді. Британдықтар блокаданы қайта бастаған кезде испандықтар қауіпсіз теңізде болар еді. Осы артықшылықтарға қарамастан, Карл IV билік құрған кезде құлдырау басталды, ал 1800 жылы Феррол экспедициясы кезінде қорғаныс әлсірегеннен кейін 109 кемеден тұратын британдық флот Сан-Фелипе қамалын алу үшін Дониньос жағасына әскерлерін түсірді. Тек шағын артиллериямен жабдықталған қамалдың қорғаныс күштері граф Донадионың басшылығымен, Ферролдың көптеген ерікті азаматтарымен бірге шабуылға қарсы тұрып, флотты кері шегіндірді. 1808-1814 жылдардағы Пиреней соғысы кезінде Ұлыбританиямен одақ қаланың жағдайын нашарлатудың алдын ала алмады. Арсеналдар мен қамалдар тасталып, 1809 жылы француздар оларды оңай басып алды. Наполеон Франциясымен соғыс аяқталғаннан кейін Оңтүстік Американың көптеген колониялары Испаниядан тәуелсіздік алуды таңдады және Ферролдың кеме жасау орындары азаматтық, дін қызметкерлері мен әскери тұрғындарының көп бөлігін жоғалтып, күрт құлдырады. 1824 жылы Ферролда 10 000-ға жуық азаматтық тұрғындар және 6000-ға жуық әскери қызметкер болды (олар тұрақты болмаса да, кем дегенде жылдың көп бөлігінде жергілікті тұрды). Оның теңіз артиллериясы үшін математика мектебі, лоцмандық мектеп және испандық теңіз инженерлерінің корольдік академиясы 1805 жылғы Трафальгар шайқасынан бұрынғы мол жылдармен салыстырғанда, дерлік толық бос болды. Феррол 1794 жыл мен 1845 жыл аралығында тек екі жетекші кеме салды, бірақ осы кезеңде тоғыз фрегат және көптеген кішкентай соғыс кемелері де салынды. Қырық жылға жуық төмендеген белсенділіктен кейін ол Фердинанд VII басшылығымен астаналық атағынан айырылды. Алайда, кардинал Альберони басшылығымен үлкен жаңарту жүргізілді және небары бірнеше жылдың ішінде он төрт үлкен жетекші кеме суға түсірілді. Жаңа қызметтер пайда болды және Феррол зауыттарында 2000 жұмысшы жұмыс істеді. Теңіз инженерлері мектебі, испандық теңіз істері министрі, 1858 жылға қарай Ферролдың корольдік кемежайлары Испанияның алғашқы бумен жүретін кемесін, сонымен қатар оның алғашқы темір қабықты кемесін жасады. 19 ғасырдың екінші жартысы Ферролдың корольдік кемежайларына жұмыспен қатар әлеуметтік және саяси шиеленістерді әкелді, бұл 1872 жылғы сәтсіз республикалық көтеріліспен аяқталды. Испан Кубасының Феррол мен Гавана порты арасындағы кемелер осы уақытта жиі жүріп тұрды, сондықтан Ферролдағы жергілікті билік органдарымен қиындыққа тап болған кеме жасаушылар көбінесе Испан негізгі құрлығына қашып кетті. Армада дәуірінен бүгінгі күнге дейін Феррол шығындарға ұшыраған немесе жаман ауа-райынан зардап шеккен көптеген кемелерді жөндеуге немесе паналауға тартты. Бұл Клеопатраның жағдайына да қатысты, ол Темізаның Лондон қаласындағы тұғырына орнатылған екі Клеопатра тірегінің бірін алып жүрді. Ол Францияның батыс жағалауында бес күн бұрын батып кеткеннен кейін 19 қазан 1877 жылы Ферролға келді. Оқиғаны және қаза тапқандарды еске алу тақтасы Лондонның тірегінің табанында көрініс тапқан. 1898 жылғы испан-американ соғысынан кейін, Испания Куба мен Филиппин жоғалтқаннан кейін, Антонио Маура үкіметі испандық теңіз күшін және испандық кеме жасау өнеркәсібін қалпына келтіру үшін испандық кеме жасау қоғамын жалдады, оның негізгі инвесторлары британдық-испан конгломераты болды, 30% -ы Испан трансатлантикалық компаниясының Коммиллас маркизі және 30% -ы Бискай пеш компаниясы. Ферролдағы барлық бұрын мемлекеттік кеме жасау орындары, шеберханалар, зауыттар және құрғақ доктар ең жақсы британдық кеме жасаушылардың техникалық біліміне тапсырылды; Джон Браун, Викерс енді жаңа испандық флотты құруға жауапты болды. Он алты жыл бойы техникалық мамандықтар британдықтардың қолында болды және жағдай 1925 жылға дейін өзгермеді, осы кезде басқару испан инженерлеріне берілді. Бұл диктатор Мигель Примо де Ривераның (1923-1930) жаңа саясатының бірі болды. Британдықтардың келуі жергілікті трамвай жүйесінің құрылысымен (1924-1961) бірге жүрді. Испан азаматтық соғысының басталуына байланысты және теңіз станциясындағы әлеуметтік толқуларға қауіптенгендіктен, Лондонның Сыртқы істер министрлігі барлық британдық азаматтарды елге қайтару үшін кеме ұйымдастырды. 1936 жылдың 22 шілдесінде HMS Witch Ферролдан Ұлыбританияға бағытталды. Бастапқыда...

Климат

Галисияның көп бөлігі сияқты, Феррольде де ылғалды мұхиттық климат басым, ол жыл бойы қоңыр температура, жаңбырлы қыстар және салыстырмалы түрде құрғақ жаздармен ерекшеленеді. Бірақ, жаз айларында ол әдеттегі испандық Жерорта теңізі климатына қарағанда сәл ылғалдырақ болады.

Демография

1877 жылдан бастап Феррол қаласының халқының өсу динамикасының гистограммасы. (INE халық санағы деректерінен)

Экономика

Бастапқы салалар: Ауыл шаруашылығы (жылқы шаруашылығы), су өсіру (балық шаруашылығы), балық аулау (Атлантикалық шоғырларда маманданған), маңызды кен орындары (ENDESA), орманнан алынатын пайдалы емес ағаш емес өнімдер (орман шаруашылығы), тас карьерлері және ағаш өнімдері. Екіншілік өнеркәсіптер: Кеме жасау, кеме двигательдері, турбиналар (жел тірмендері және кемелер үшін), электр жабдықтары, темір өңдеу, сән индустриясы (текстиль), азық-түлік өнімдері (балық консервілері) және ағаштан жасалған бұйымдар. Үшіншілік салалар: Сауда, балық және әскери порттар, мейрамханалар, жаңалықтар құралдары (Ferrol TV/Diario de Ferrol), қонақүйлер (Barceló Almirante/Pazo Libunca), ойын-сауық және туризм (әлемдік серфинг жарыстары, танымал трансатлантикалық кемелердің тоқтауы), консалтинг, денсаулық сақтау/ауруханалар (Архитектор Марсиде аурухана кешені), білім беру (мектептер, колледждер/ESENGRA және университеттер/UNED/PERITOS) және коммуналдық қызметтер, франшизалар (ірі брендтер мен дизайнерлік дүкендер), көтерме сауда (Navy Suppliers/Anton Martin) және бөлшек сауда (El Corte Inglés/Alcampo). Төртінші сектордағы өнеркәсіптер: Теңіз, электр және механикалық жабдықтар, сондай-ақ жаңа технологиялар.

Фестивальдар

Іс-шара атауы Іс-шара күні
Үш патшаның шеруі Desfile de los Reges Magos 6 қаңтар
Сан Джулиан күні Día de San Julián 7 қаңтар
Карнавал фестивалі Festival de Carnaval Ақпан немесе наурыз
Сан Жозефина түні Noche de las Pepitas 18 наурыз
Құдай аптасы мерекесі Semana Santa Наурыз немесе сәуір
Хаморро күні Día de Chamorro Наурыз немесе сәуір
Ат спорты жарыстары Competiciones de Hípica Сәуір
Галисия әдебиеті күні Día de las Letras Gallegas 17 мамыр
Корпус Кристи мерекесі Corpus Christi Мамыр немесе маусым
Сан Иоанн алды кеші Víspera de San Juan 23 маусым
Кармель тауының күні Día del Carmen 16 шілде
Келт музыкасы фестивалі Festival de Música Celta 29 шілде
Традициялық жылқы іс-шаралары Festivales Equinos Tradicionales Тамыз
Серфинг чемпионаттары Competiciones de Surf Тамыз
Феррол жазғы фестивалі Fiestas de Verano de Ferrol Тамыз
Брион тауы шайқасы Batalla del Monte de Brión 25-26 тамыз
Сан Раймонд күні Día de San Ramón 31 тамыз