Кіріспе

Ұзақ мерзімді есте сақтау қабілетінен айырылу

Неврологияда ретроградтық амнезия (РА) – жарақат немесе ауру алдындағы естеліктер мен ақпаратқа қол жеткізе алмау. Адамда РА және антероградтық амнезия (АА) бірдей болуы мүмкін, бірақ РА жеке-жеке де пайда болуы мүмкін. РА-ның осы «таза» түрі үш түрге бөлінеді: ошақтық, оқшауланған және таза РА. РА эпизодтық, автобиографиялық және декларативті естелікке кері әсер етеді, бірақ процедуралық естелік бұзылмайтындықтан жаңа естеліктерді қалыптастыру қабілеті сақталады. РА диагностикасы үшін әдетте Автобиографиялық естелік сұхбаты (АЖС) және магниттік-резонанстық томография (МРТ), компьютерлік томография (КТ) немесе электроэнцефалография (ЭЭГ) арқылы ми құрылымын зерттеу қажет. Осы уақыттық градиенттің неліктен қалыптасатыны туралы пікірталас туып отыр. Алғашқы теориялар гиппокамп пен медиалдық уақытша бөлігінің ұзақ мерзімді естелікке қарағанда қысқа мерзімді естелік үшін шамалы ғана маңызды екенін ұсынды. Адамда ошақтық РА пайда болғанда, эпизодтық және семантикалық естеліктерінің комбинациясы зардап шегуі мүмкін. Мысалы, орта жастағы әйелдің жағдайын қарастырайық, ол ауыр бас жарақатынан кейін ошақтық РА-ға ұшырады. РА-ның басқа түрлеріне ұқсас, оқшауланған түрінде бұрынғы ақпаратты еске түсіре алмау қасиеті басым. Ол көбінесе жеңіл ми сілкінісінен кейін пайда болатын перитравматикалық амнезиямен шатастырылады, бірақ ПРА-ның ауырлығы мен ұзақтығы перитравматикалық амнезиядан ерекшеленеді. Дегенмен, есте сақтау қабілетінің жоғалуы таңдамалы немесе санаттық болуы мүмкін, яғни адам белгілі бір оқиғаға немесе тақырыпқа қатысты естеліктерді еске түсіре алмайды. Пациенттерде РА ұзақтығы (қанша уақыт бойы ақпаратты еске түсіре алмайды) және ұмытылған ақпараттың мерзімі (қол жетімсіз ақпараттың өткен уақыт аралығы) да әртүрлі болады. Консолидация кезінде гиппокамп жаңа ақпаратты ұзақ мерзімді сақтау үшін неокортекске ауыстырылғанша жылдам сақтайтын аралық құрал ретінде әрекет етеді. Гиппокампты, энторинальды, перирингалды және парагиппокампальды қабықтарды қамтитын уақытша бөлік неокортекспен өзара байланыста болады. немесе балалық шақта мидың зақымдануы (мысалы, «шайқалған нәресте синдромы»). Ми жарақатының ауырлығы сыртқы күштердің әсеріне, құрылымдық зақымдану орнына және зақымданудың жеңілден ауырға дейінгі деңгейіне байланысты өзгереді. М.Л. сияқты нақты жағдайлар, басқа қатты соққылар РА-ның пайда болуына себеп болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бұл жағдайда ауыр бас жарақатынан кейін оқшауланған РА пайда болды. Мидың зақымдануы адамның жаңа естеліктер қалыптастыру қабілетіне әсер етпеді. Сондықтан ретроградтық естеліктің белгілі бір бөліктері антероградтық естеліктен тәуелсіз деген пікір қолдау табады. Әдетте, жағдай бірте-бірте жақсарады, бірақ жарақатқа дейін болған тығыз амнезия кезеңі көбінесе сақталады. Көбінесе психогендік амнезия немесе психогендік фуга деп аталады, бұл жағдай көбінесе адамдардың ішкі психологиялық қақтығыстар немесе бейсаналық репрессиялар арқылы саналы немесе бейсаналы түрде болғысы келмейтін жағдайдан туындайды. Психогендік амнезияның басталуы толық (яғни, адам барлық өткенді ұмытады) немесе жағдайға байланысты (яғни, адам нақты жағдайларды еске түсіре алмайды) болуы мүмкін. Психогендік амнезияға ұшыраған пациенттерде эпизодтық естелік бұзылады, адасу және саяхаттау жағдайлары байқалады, сондай-ақ бұрынғы жеке басына қатысты естеліктерге қол жеткізе алмау салдарынан жаңа жеке басын қабылдау орын алады. «АМН» сияқты нақты жағдайларды зерттеулер травматикалық оқиғалардың РА-ның ықтимал себебі екенін растайды. АМН үйінен өрт шыққанда, түтін жұтпаған және миы зақымдалмаған. Дегенмен, ол келесі күні автобиографиялық ақпаратты еске түсіре алмады. Бұл жағдай РА мидың құрылымдық зақымдануы болмаған кезде де пайда болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бас жарақатынан кейін эмоционалдық бұзылулар үш деңгейде пайда болуы мүмкін: неврологиялық, реакциялық және ұзақ мерзімді бұзылулар. Неврологиялық бұзылулар эмоциялық және мотивациялық жауаптарды өзгерте алады. Реакциялық бұзылулар да эмоциялық және мотивациялық жауаптарға әсер етеді, бірақ олар қоршаған ортаның талаптарына бейімделудің сәтсіздігін көрсетеді. Мұндай жағдайда адам когнитивтік ресурстарды қалай пайдалану керектігін білмейтіндіктен, ортадан шығып кетуі мүмкін.

Тамақ тапшылығы

РА алкогольге тәуелді және Корсаков синдромымен ауырған науқастарда табылған. Корсаков синдромымен ауырған науқастар тиамин жетіспеушілігінен (В1 витаминінің тапшылығы) ретроградты амнезияға ұшырайды. Сонымен қатар, созылмалы алкогольді тұтынудың салдарынан сол және оң жақ гиппокамптардың көлемі кішірейеді.

Хирургиялық операция

Генри Молайсон жиырмасыншы жылдардың соңында эпилепсиямен ауырып, оның жағдайы нашарлай бастады. Аурудың қаттылығы оған ұстамаларын болдырмау үшін операция жасауға себеп болды. Өкінішке орай, неврологиялық білімнің жеткіліксіздігіне байланысты Молайсонның хирургтары екі жақты медиалдық уақытша лобты алып тастады, бұл ауыр АА және РА-ға әкелді. Алып тасталған ми құрылымдарына гиппокамп, амигдала және парагиппокампальды жиек кірді, қазір бұл медиалдық уақытша лоб жады жүйесі деп аталады. Тесттер ЭКТ-ге дейінгі күндер мен апталардағы ақпараттың қайтымсыз жоғалуын көрсетті. Бұл зерттеудің нәтижелері сондай-ақ екі жақты ЭКТ бір жақты ЭКТ-ге қарағанда РА-ның ауырлығын күшейтетінін көрсетті. ЭКТ бір реттік импульс (қысқа импульстік стимуляция) емес, қайта-қайта (синус толқынының симуляциясы) қолданылса, бұзылулар да күшейеді. Электроконвульсивтік соққы (ЭКС): Бұл саладағы зерттеулер жануарларды сынап көру арқылы дамытылды. Бұл РА-ны жақсырақ түсіну мақсатында жасалады.

Диагностика

РА адамдардың естелігіне әртүрлі деңгейде әсер ететіндіктен, РА-ны толық диагнозын қою үшін тестілеу қажет; алайда, егер науқастың бұрынғы нейропатологиялық медициналық тарихы белгісіз болса, бұл тестілердің өзі шектеулі болады. Сондықтан, кейбір дәрігерлер РА-ны диагностикалау үшін науқастарды фактілер туралы білімдерін тексеріп көреді, мысалы, қазіргі қоғамда болып жатқан оқиғалар туралы. Мұндай тестілеуден алынған кейбір ақпарат субъективті болғандықтан, естеліктердің қаншалықты дәл еске түсірілгенін анықтау қиын; бұл қиындық, әсіресе, алыс өткен шақтардағы естеліктерге қатысты айқын байқалады. АМИ науқастарға өмірінің үш кезеңі бойынша нақты сұрақтар қояды: балалық шақ, ересек өмірдің бастапқы кезеңі және соңғы кездері.