Кіріспе
"Полли Бейкердің сөзі" (1747) – 1747 жылы заңсыз бала туғандығы үшін сотқа тартылған әйел туралы құрастырылған оқиға. Ол бұрын осы қылмысы үшін бес рет сотталған. Оның айтуынша, әр жолы кінәның бәрі оның үстіне жүктелген, ал әкесі кінәлі деп табылмайтын. Кейінірек жазылған нұсқаларында оқиға оның босатылуымен және сот процесін басқарған судьялардың біріне үйленуімен аяқталады. Бұл әңгімені Бенджамин Франклин ертедегі сот жүйесінің әділетсіздігіне қарсы наразылық ретінде жазған. Ол әйелдерді заңсыз бала туғаны үшін жазалап, әкелерді жазаламаған, бірақ бұл жайтты ондаған жылдардан кейін ғана ашқара мәлімдеді. Сондықтан Полли Бейкер – Франклиннің көптеген псевдонимдерінің бірі. Франклиннің өзінің Уильям Франклин есімді заңсыз ұлы болған. Көркем әдебиеттегі заңды емес туу туралы.
Алдынғы сөз
Поли Бейкердің сот алдында жасаған сөйлеуі, Коннектикут штатында, Бостон қаласының жанындағы Жаңа Англияда; ол бесінші рет туғаннан тыс баласы болғандығы үшін сотқа тартылды: бұл сотты оның жазасын жеңілдетуге ықпал етті және судьяларының біреуін ертесі күні оған үйленуге көндірді.
Поли Бейкердің сөзі
Құрметті сот алқасы маған бірнеше сөз сөйлеуге рұқсат берсе: Мен бақытсыз, кедей әйелмін, адвокаттарға өтініш жасау үшін ақшам жоқ, жақсы тіршілік табуға да қиналамын. Сіздерді ұзақ сөздермен мазаламауға тырысамын, себебі сіздердің үкіміңізде заңнан ауытқуға көндіруге болатынына үміттенбеймін. Мен тек губернатордың мейірімділігін оятуға, менің айыппұлымның кешірілуіне көмектесуге шақырамын. Мырзалар, бұл менің сол есеп бойынша сот алдына бес рет сүйреліп келгенім. Екі рет ауыр айыппұл төледім, екі рет ақшам жетпегендіктен қоғамдық жазаға тартылдым. Бұл заңға сәйкес болуы мүмкін, мен оған қарсы емеспін. Бірақ кейде заңдар өздері ақылға сыймайды, сондықтан олар жойылады, ал кейбіреулері белгілі бір жағдайларда адамдарға тым қатал тиеді, сондықтан оларды орындаудан бас тартуға мүмкіндік бар. Мен осы заңның, мені жазалайтын заңның, өзінен-өзі ақылға сыймайтын және маған қатысты әсіресе қатал деп айтуға еркіндік беремін, мен туған жерімдегі көршілікте әрқашан зиянсыз өмір сүрдім және дұшпандарым (егер болса) мен ешқашан еркек, әйел немесе баланы ренжіткенімді айтуға қарсымын. Заңға келсек, менің қандай қылмыс жасағанымды түсінбеймін. Мен бес жақсы баланы өміріме қауіп-қатер келтіре отырып дүниеге әкелдім, оларды өз еңбегіммен жақсы ұстадым, қалашықты ауыртпалықсыз қалдырдым және егер мен төлеген ауыр айыппұлдар мен тұрақтар болмаса, оны жақсырақ жасай алар едім. Жаңа елде халыққа мұқтаж болғанда, патшаның азаматтарының санын арттыру қылмыс бола ма? Мен оны жазаланғаннан гөрі мақтауға лайық деп санаймын. Мен басқа әйелдің күйеуін азғындыққа түсірмедім, кінәсіз жастарды да азғырмадым. Мен ешқашан осыған кінәланбадым және маған қарсы шағымдануға ешкімнің себебі жоқ, мүмкін министр немесе сот, өйткені мен некеге тұрмастан балалы болдым, сондықтан олар үйлену тойынан айырылды. Бірақ, бұл да менің кінәм бе? Сіздерден сұраймын. Сіздердің ақыл-ойым жеткілікті екенін мойындағаныңызды білемін, бірақ мен ақымақ болуым керек, некеге тұрудың артық еместігін, мен өмір сүрген жағдайдан жоғары қою үшін. Мен әрқашан дайынмын, қазір де дайынмын, мен оның ішінде жақсы жүріс-тұрыс ететінімді күмәнданбаймын, жақсы әйелдің мінез-құлқына тән барлық еңбегім, ұқыптылығым, жемістілігім және шаруашылық шеберлігім бар. Мен кез келген адамға мен ешқашан мұндай ұсыныстан бас тартқанымды айтуды талап етемін. Керісінше, мен маған жасалған жалғыз неке ұсынысына дайындықпен келістім, ол мен пәк болған кезде болды. Бірақ оны жасаған адамның шыншылдығына тым оңай сеніп, мен өз ар-намысымды жоғалттым, өйткені ол мені баламен жүкті етті, содан кейін мені тастап кетті. Сол адамды сіздердің барлығыңыз білесіздер, ол қазір осы округтің судьясы болды және мен оның осы күні сот алқасына шығып, сотты менің пайдама жұмсауға тырысады деп үміттендім. Содан кейін мен оны атап өтуді жек көретін болар едім, бірақ мен оны әділетсіз және теңсіз деп шағымдануым керек, менің сатқыным және сатқыным, менің барлық кемшіліктерімнің және түсіксіздігімнің бірінші себебі (егер олар осындай деп саналса) құрметпен және құдіретпен жазалануы керек, ал менің өкіметке деген қорқынышым сол қасіретпен және бақытсыздықпен алға жылжиды. Маған, егер бұл іс бойынша жиналыс актісі болмаса, менің қылмыстарым дін ережелерін бұзады деп айтылады. Егер менің, содан кейін, діни қылмыс болып табылады, оны қалдыру, мырзалар, діни жазалар. Сіз мені шіркеудің барлық ықыластарынан айырып тастадыңыз, бұл жеткіліксіз бе? Сіздер менің көктегі Құдайды ренжіткенімді және мәңгілік отта азап шегуім керек деп ойлайсыздар. Олай болса, қосымша айыппұлдар мен қамшыларды төлеудің қажеті не? Мен сен сияқты ойламаймын, өйткені егер мен сенің күнә деп атағаныңды шын мәнінде солай деп ойласам, мен оны дербес жасамас едім. Бірақ, менің балаларым болғанына көктегілер ашуланатынына қалай сенуге болады, өйткені мен оларға жасаған аздығыма қарамастан, Құдай олардың денелерін қалыптастыруда өзінің құдайлық шеберлігі мен керемет шеберлігін қосып, оларды ақылға қонымды және өлмейтін жандармен қамтамасыз етіп, оны тәждейді. Ендеше, мырзалар, мені кешіріңіздер, егер мен осы мәселелерде аздап асыра сөйлейін, мен дінші емеспін. Бірақ егер сіздер, ұлы адамдар, заңдар жасауға тиіс болсаңыздар, тыйымдарыңыз арқылы табиғи және пайдалы іс-әрекеттерді қылмыстарға айналдырмаңыз. Осы заңның, әсіресе, қорқынышты салдары туралы ойланыңыз: қаншалықты түсік жасалады! және қаншалықты қиын жағдайдағы аналар жазадан және қоғамдық ұяттан қорқып, табиғатқа қарсы, өздерінің дірілдеген қолдарын көмексіз ұрпақтарының қанына малып жатады? Табиғат оларды оны ата-аналық махаббатпен күтуге итермекші. Сондықтан заң кінәлі, заңның өзі осы барбариялық және кісі өлтіруге кінәлі. Оны жою, мырзалар, оны сіздердің кітаптарыңыздан мәңгілікке өшіріңіздер. Екінші жағынан, елдегі баяулардың үлкен және өсіп келе жатқан санына назар аударыңыз, олардың көптегені отбасының шығындарынан қорқып, әйелге адал және құрметпен күйеулікке бармады және олардың өмір салтынан мыңдаған ұрпақтарын өндірмейді. Олардың менің қылмысымнан гөрі қоғамдық игілікке қарсы қылмысы үлкен бе? Оларды заңмен үйленуге немесе жыныстық қатынас үшін айыппұлдың еселенген мөлшерін төлеуге мәжбүр етіңіздер. Әдет-ғұрып еркектерге әйелдерге ұсыныс жасауға тыйым салған, және күйеуге мәжбүрлей алмайтын кедей әйелдер не істеуі керек, ал заңдар оларға күйеу табуға көмектеспейді, бірақ оларсыз міндеттерін орындаса, оларды қатаң жазалайды? Иә, мырзалар, мен оны міндет деп атауға батылым бар, ол табиғаттың және табиғаттың Құдайдың бірінші және ұлы бұйрығы, көбейіп-көбейіңіздер: Менің өмірімде ешбір нәрсе бұйрықтан алыстата алмаған міндет, бірақ оның арқасында мен қоғамдық құрметті жоғалту қаупіне тап болдым және жиі қоғамдық ұятқа және жазаға ұшырадым. Сондықтан, менің қарастыруымша, қамшының орнына маған ескерткіш орнату керек.
Тақырыптар мен жанр
"Полли Бейкердің сөзі" сырттан қарағанда, көңіл көтеріп, "күлкілі оқиға" сияқты көрінеді. Дегенмен, Франклин әйелдерді некеден тыс жыныстық қатынас үшін айыппұл салу және қамшымен жазалау арқылы, ал баланың әкесін жазаламаушы заңға қарсы наразылық білдіреді. Франклин сот судьяларына қойған риторикалық сұрақтары арқылы сол кездегі сот жүйесінің теңсіздігін көрсетеді. Франклин Полли Бейкер бейнесінде көңілдес, ойдан туған кейіпкер жасайды. Әдеби сыншы Этта Мэдденнің сөзінше, Бейкердің қала алаңында мүсіні болуға лайық екендігі туралы айғағы, "Матердің Магналия Кристи Американасындағы қасиеттілерді дәріптеуімен" және пуритан дінтаңбаларының "бұзық әйелдерге арналған сабақтарды" беру үшін қолданған өлім жазасы туралы уағыздарын еске түсіріп, оларды паш етеді. Мэдден сондай-ақ Бейкердің рационалды сөйлеуінде Анн Хатчинсонның ықпалы көрінетінін, бірақ кейбіреулер оның сөйлеуін мүлдем рационалды деп санамауы мүмкін екенін түсіндіреді. Сондықтан, Мэдден пікірінше, бұл шығарма көрінетіннен әлдеқайда күрделі. Тағы бір сыншы (Алдридж) "Полли Бейкердің сөзі" американдық әдебиет контексінен тыс қарастырылса, оны "Дон Хуан мен Фауст сияқты жалпыға ортақ миф" деп қарастыруға болатынын айтады.
Жариялану тарихы
"Полли Бейкердің сөзі" алғаш рет 1747 жылдың сәуірінде немесе мамырында "Жеті кісі" журналында жарияланды. Ол сондай-ақ 17 сәуір 1747 жылғы "Дерби Меркурий" және 18 сәуір 1747 жылғы "Ньюкасл Курант" басылымдарында жарық көрді. Екі басылымда да ешқандай түсініктеме берілмеді, оқырман оны нағыз сот есебі деп қабылдауы тиіс болды. "Дерби Меркурий" бұл есепті "Генерал және Сент-Джеймс кешкі хабарларынан және т.б., 16 сәуір 1747 жылғы" деп көрсеткен. Алғашқыда туынды анонимді түрде жарияланды, бірақ 1905 жылы ол Бенджамин Франклиннің еңбектеріне қосылды, алайда редактор Франклиннің авторлығын толыққанды дәлелдемеді. Макс Холлдың "Бенджамин Франклин мен Полли Бейкер: Әдеби алдау тарихы" (1960) еңбегінде Франклиннің осы туындыны жазғаны нақты дәлелденді, және бұл қорытынды ғалымдар тарапынан қабылданды.