Кіріспе

Американдық модель, хор қызы және актриса (1884–1967)

Эвелин Несбит (туған Флоренс Эвелин Несбит; 25 желтоқсан, 1884 немесе 1885 – 25 қаңтар, 1967) – американдық суретшілердің моделі, хор қызы және актрисасы. Ол Нью-Йорктегі мансабымен, сондай-ақ күйеуі, теміржол империясының мұрагері Гарри Кендалл Тоудың Несбит пен архитектор Стэнфорд Уайтқа деген естен шығармайтын құштарлығымен және зорлық-зомбылық көрсетуімен танымал. Бұл 1906 жылы Тоудың Уайтты өлтіруіне әкелді. Модель ретінде Несбит көп таралған газеттерде, журналдардағы жарнамаларда, сыйлықтарда және күнтізбелерде жиі суретке түсті. Ол жасөспірім кезінде Филадельфияда суретшінің моделі болып жұмыс істей бастады. Несбит отбасы Нью-Йоркке көшкеннен кейін де осы қызметін жалғастырды, Джеймс Кэрролл Беквитт, Фредерик С. Черч және ең әйгілісі – оны «Гибсон қызы» ретінде бейнелеген Чарльз Дана Гибсон сияқты суретшілер үшін поза берді. Ол модельдік мансабын сәндік фотосуреттің (жарнамалық құрал ретінде) және пин-аптың (сурет жанры ретінде) дами бастаған кезінде бастады. Несбит Бродвей театрына қатысты, бастапқыда хорда билеуші болып жұмыс істеді, кейін танымал актрисаға айналды. Оның назарына бай адамдар көп түсті, соның ішінде өзінен 32 жас үлкен Стэнфорд Уайт та бар болатын. 1905 жылы Несбит психикалық тұрақсыздығы мен қатыгез мінез-құлқы бар, өзінен 14 жас үлкен миллионер Тоуға тұрмысқа шықты. Келесі жылы, 1906 жылдың 25 маусымында Тоу Мэдисон Сквер Гарденнің төбесіндегі театрда Уайтты атып өлтірді. Бұл сот ісі баспасөзде «Ғасырдың соты» деп аталды және оның жаңалықтары сенсация тудырды. Несбит Уайттың оны және анасын жақын дос тұтқанын, бірақ оны есірткі беріп, есінен танытқаннан кейін зорлағанын айтты. Зорлау оқиғасынан кейін Несбит пен Уайт арасында қарым-қатынас пайда болды. Тоудың Уайтты Несбитпен болған ісі үшін кек алу мақсатымен өлтіргені айтылды, бұл оның оған деген құштарлығына негізделген. Несбит Тоу психиатриялық ауруханада жатқанда оны көріп тұрды. Ол би тобымен Еуропаға гастрольдік сапар жасады, және оның ұлы Рассел Тоу сол жерде дүниеге келді. Кейін ол ұлын өзімен бірге Голливудқа алып кетті, онда ол көптеген нұсқаусыз фильмдерде актриса ретінде ойнады. Несбит өмірі туралы екі естелік жазды, олар 1914 және 1934 жылдары жарық көрді. Ол 1967 жылы Калифорния штатының Санта-Моника қаласында қайтыс болды.

Ерте өмір

Флоренс Эвлин Несбит 1884 немесе 1885 жылғы 25 желтоқсанда (Рождество күні) Питтсбургке жақын шағын қалашықтағы Натронада (Пенсильвания штаты) дүниеге келді. Оның туған жылы әлі нақтыланбаған, себебі жергілікті тіркемелер өртте жойылған және Эвелиннің өзі күнін дәл есінде ұстамағанын айтқан. Кейінірек Несбит анасы балалар еңбегі заңдарын айналып өту үшін оның жасына бірнеше жыл қосып отырғанын мойындады. Несбит Уинфилд Скотт Несбит пен оның әйелі Эвелин Флоренс (құрметті әкесі Маккензи) қызы болды және шотландық-ирландиялық тегінен шыққан. Оның әкесі заңгер, анасы үй шаруасымен айналысқан. Несбит кейін әкесімен тығыз қарым-қатынаста болғанын және жетістіктерімен оны қуантуға тырысқанын айтты; ол өз кезегінде оның қызығушылығын және өзіне сенуін қолдады. Оқуға құштар болғандықтан, Несбиттің әкесі оған кітаптар таңдап, оның пайдалануы үшін кішкентай кітапхана құрды, онда ертегілер, қиял-ойы және көбінесе ұлдарға ғана қызықты деп саналатын кітаптар болды – сол дәуірде танымал болған «батылдық пен сәттілік» туралы әңгімелер. Несбит музыка мен биге қызығушылық танытқанда, әкесі оны сабаққа жіберді. Несбит отбасы 1893 жылы Питтсбургке көшіп келді. Несбит он жасқа келгенде, әкесі 40 жасында кенеттен қайтыс болды. Олардың отбасы мүсірленді, үйлері мен барлық мүлкі қарыздарды төлеу үшін аукционға сатылды. Несбиттің анасы киім тігу дағдыларын пайдаланып жұмыс таба алмады. Достары мен туыстарының көмегіне сүйенген отбасы көшпелі өмір сүрді және бірнеше пансионаттарда жалғыз бөлмеде тұрды. Несбиттің кіші інісі Говардты жиі достарына немесе туыстарына уақыт өткізуге жіберді. Несбиттің анасына ақырында өз пансионатын ашу үшін үйді жалға алуға ақша берілді, осылайша оларға табыс көзі пайда болды. Кейде ол жас Эвелинге (шамамен 12 жаста) пансионаттан жалдамалы ақыны жинауды тапсыратын. «Анамыз әрқашан жалдамалы ақыны аламын деп уайымдайтын», - деп еске алады Несбит. «Оның үшін әр апта сайын сұрау өте қиын болды, және бұл ешқашан оңай болған жоқ». Несбиттің анасы пансионатты басқаруға қабілетсіз болды, сондықтан бұл іс сәтсіз аяқталды. Қаржылық жағдайы нашарлаған Несбит отбасы 1898 жылы Филадельфияға көшіп келді. Бір досы Несбиттің анасына Филадельфияға көшу оның тігінші болып жұмыс табуына мүмкіндік беретінін кеңес берді. Эвелин мен Говардты тәтесіне жіберді, кейін олар анасының бірнеше жыл бұрын танысқан адамдарына тиесілі отбасыға тәрбиеге берілді. Несбит ханым тігінші емес, Ванмакердің дүкенінде мата сатушы болып жұмысқа орналасты. Ол балаларын шақырып алды, 14 жасар Эвелин мен 12 жасар Говард та Ванмакердің қызметкерлері болды, аптасына алты күн он екі сағат жұмыс істеді. Осы жерде Несбит өте әдемі болған суретшімен кездесті. Ол Несбиттен портрет салуын сұрады, ал анасы суретшінің әйел екенін тексергеннен кейін келісті. Несбит бес сағат отырды және бір доллар тапты (1898 жылғы 1,0 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең). Ол Филадельфия аймағындағы басқа суретшілермен танысты және беделді иллюстраторлар, портретшілер және витраж шеберлерінің сүйікті моделіне айналды. Кейін ол былай деді: «Мен суретшінің моделі ретінде Ванмакерде жұмыс істегеннен гөрі көбірек ақша таба алатынымды түсінген кезде, анам рұқсат бергенше оны тыныштыққа қалдырмадым».

Модельдік мансабы

1900 жылдың маусым айында Несбит ханым балаларын басқа біреулердің күтіміне қалдырып, тігінші немесе киім дизайнері болып жұмыс іздеу үшін Нью-Йорк қаласына көшіп келді. Бірақ, ол бұл бәсекелестік ортада сәттілікке жете алмады. 1900 жылдың қараша айында жұмысы болмаса да, ол балаларын шақыртты. Отбасы Манхэттендегі 22-ші көшедегі ғимараттың бір бөлмесінде тұрды. Несбиттің анасы Филадельфиялық суретшілер берген ұсыныс хаттарды пайдаланып, суретші Джеймс Кэрролл Беквитке хабарласты, оның негізгі демеушісі Джон Джейкоб Астор болды. Беквит Суретшілер лигасының өмір сабақтарының оқытушысы және танымал суретші еді. Ол жас Несбитке қызығушылық танытып, Фредерик С. Черч, Герберт Морган және Карл Дж. Бленнер сияқты басқа да беделді суретшілерге ұсыныс хаттар берді. Несбиттің анасы қызының мансабын басқаруға мәжбүр болды, бірақ ол оған бизнеске қатысты кеңес бере де, қамқорлық жасай да алмады. Кейінірек журналистермен сұхбаттасқанда ол: "Мен Эвелиннің толығымен жалаңаш түсуіне ешқашан рұқсат бермедім" деді. Бірақ 1901 жылы Черч пен Беквит салған екі картина оның сөзіне қайшы келді, себебі оларда Эвелин шала киінген немесе жартылай жалаңаш болып бейнеленген. Несбит Нью-Йорктегі суретшілердің ең көп сұранысқа ие модельдерінің біріне айналды. Ол Отто Сарония және Рудольф Эйкмейер сияқты суретшілермен жұмыс істеді. Сол заманғы елдің ең танымал суретшілерінің бірі Чарльз Дана Гибсон Несбитті өзінің ең әйгілі "Гибсон қызы" туындыларының біріне үлгі ретінде пайдаланды. "Әйел: мәңгілік сұрақ" (1903) атты портретте Несбит профильде бейнеленген, ал оның әдемі шашы сұрақ белгісінің пішінін құрайды. Басқа да көптеген әйелдер журналдарының мұқабаларында, соның ішінде Vanity Fair, Harper's Bazaar, The Delineator, Ladies' Home Journal және Cosmopolitan журналдарында Несбиттің суреттері жарияланды. Ол көптеген өнімдердің жарнамасында пайда болды, сондай-ақ ноталар мен сувенирлік заттарда – сыра табақтарында, темекі карточкаларында, қалта айналарында, пошта карточкаларында және хромолитографияларда бейнеленді. Несбит көбінесе түрлі костюмдер киіп, виньеткаларға түсті. Бұл фотокарталар "миньон" (әдемі, сүйкімді) деп аталды, себебі олардың суреттері сол кездегі графикалық және скандалды "француздық пошта карточкаларынан" өзгеше, сезімталдық пен әдемілікке толы еді. Ол Prudential Life Insurance, Coca Cola және басқа да компаниялардың күнтізбелеріне де сурет түсірді. Жас әйелдердің суреттерін жарнамада пайдалану, "тірі модель" стилі деп аталатын, жаңа ғана кеңінен қолданыла бастады және иллюстрацияны ығыстырып шығарды. Несбит сән суретшілігінің алғашқы пионері болған Джоэл Федер үшін модель болды. Ол суретшінің моделі ретінде жұмыс істеуге қарағанда, мұндай тапсырмаларды аз шаршатарлық деп тапты, себебі позирлеу сеанстары қысқа болды. Бұл жұмыс табысты болды. Федермен Несбит жарты күн жұмыс істегені үшін 5 доллар, ал толық күн жұмыс істегені үшін 10 доллар табады. 1900 жылғы 10 доллардың құны қазіргі заманда шамамен <есептелген сомаға> тең. Ақырында, модельдік мансабынан тапқан ақысы отбасының "Wanamaker's" компаниясынан алған табысынан асып түсті. Бірақ Нью-Йорктегі өмірдің қымбаттығы олардың қаржылық жағдайын қиындатты.

Хорда әнші және актриса

Уақыт өте келе Несбиттің тығыз жағдайда ұзақ уақыт өткізуі және студиялық модельге қажетті қозғалмайтын поздарда тұруы жалықтырды. Оның модельдік мансабының танымалдылығы театр продюсерлерінің қызығушылығын тудырды – кейбіреулері адал, ал кейбіреулері сенімсіз болды, олар оған актерлік мүмкіндіктер ұсынды. Несбит анасына театр әлеміне қадам басуға рұқсат беруді өтінді, ал миссис Несбит ақырында қызының қаржылық жағдайын жақсартудың жаңа жолын сынап көруге келісті. Жас актриса үшін Джон С. Фишермен келісімге келді, ол сол кезде Бродвейдегі Казино театрында ұзақ уақыт көрсетіліп жатқан, өте танымал "Флородора" пьесасының компания менеджері еді. Миссис Несбиттің бастапқы қарсылығы шоудағы кейбір актрисалардың миллионерлерге үйленгенін білгеннен кейін жұмсалды. 1901 жылдың шілде айында "испан қызы" кейіпінде киінген Несбит шоудың хор тобының құрамына қабылданды, ал оның ынталы жанкүйерлері оларды "Флородора қыздары" деп атады. "Флоренс Эвелин" атымен таныстырылған жаңа хор актрисасын актерлер "Флосси Фус" деп атады, бірақ бұл лақап оған ұнамады. Ол өзінің театрлық есімін Эвелин Несбит деп өзгертті. "Флородора" тобымен жұмысы аяқталғаннан кейін Несбит басқа рөлдерді іздеді. Ол жақында ғана Бродвейге келген "Жабайы гүл" пьесасында рөл алды. Несбитпен алғашқы әңгімеден кейін, шоу продюсері Джордж Ледерер жаңа талант ашқанын сезді. Ол оған бір жылға келісімшарт ұсынды және одан да маңыздысы, оны хордан алып, "Вашти" циган қызының рөлін ойнайтын басты актриса ретінде тағайындады. Несбиттің жаңа рөлі көп шу көтерді, ол сол кездегі әңгімелер мен театрлық басылымдарда жарияланды. 1902 жылдың 4 мамырында "Нью-Йорк Геральд" газеті Несбиттің жаңа театр жұлдызы ретінде өркендеуін және модельден хорға, содан кейін басты рөлге дейінгі мансабын суреттермен бірге екі беттік мақалада жариялады. "Оның тартымды жүзін тек кешкі сағат 8-ден 11-ге дейін көруге болады", - деп хабарлады газет. Пресса оның физикалық тартымдылығы мен сахнадағы күшті өнері туралы жиі айтты, актерлік шеберлігі туралы сирек еске салды. 1902 жылы Несбит "Томми Рот" мюзиклінде "Әрқашан болатын" қыз рөлін сомдады.

Стэнфорд Уайт

Бродвейдегі хор қыз ретінде 1901 жылы 15-16 жасында Несбитті Нью-Йорктің әйгілі сәулетшісі Стэнфорд Уайтпен таныстырды. Достары мен туыстары "Стенни" деп атаған Уайт кездесу кезінде 46 жаста еді. Үйленгеніне қарамастан, Уайт тәуелсіз әлеуметтік өмір сүрді. Ол бастапқыда Уайттың таңғажайып бойына таңғалды, ол кейін "жаман болды" деп айтты, сонымен қатар ол "қалай қартайған" сияқты көрінді. Уайт Несбит пен Гудришты өзінің Батыс 24-ші көшедегі көп қабатты пәтерінде түскі асқа шақырды, оның кіреберісі ФАО Шварц ойыншықтар дүкенінің артқы кіреберісімен қатар орналасқан. Сондай-ақ, Уайттың жасындағы Реджинальд Рональдс деген ер адам да болды. Кейін Несбит Уайттың қымбат жиһаздары мен сәнді пәтерінен қатты таңғалғандығын айтты. Оразаның да ерекшелігі сол. Содан кейін біз екі қабатты көгалданған бөлмеге көтеріліп, төбеден үлкен қызыл барспен жасалған салғанақ ілікті. Несбит оған отыруға келісті, ал Уайт оны итеріп жіберді. Төртеуі бір-бірімен ойнасып, бір-біріне ілеспелеп, ойнап жүрді. Уайт ақылды, мейірімді және жомарт адам болып көрінді. Бай қоғамның адамы газеттерде "жетекшіл", "жұмысты" және "жұмсақ, бірақ балалық" деп сипатталды. Ол Несбит пен оның анасына "кызықты серігі" ретінде әсер етті. Уайт Несбитке, оның анасы мен ағасына жақсы өмір сүру үшін демеушілік жасады, оларды Веллингтон қонақ үйіндегі люкске көшірді, оны да ол жиһаздандырды. Көп ұзамай ол миссис Несбитті өзіне тартты; пәтермен қамтамасыз етумен қатар, ол оның ағасы Говардтың Филадельфия маңындағы Честер округінің әскери академиясына (қазіргі Уайденер университеті) оқуына ақы төледі. Ол сондай-ақ миссис Несбитті Питтсбургтегі достарына барып қалуға көндірді, оған қызы Эвелинге қамқорлық жасайтынын айтты. Несбит кейіннен анасы қаладан тыс болған кезде, ол Уайттың пәтерінде кешкі ас пен шампан ішіп, "көзге көрінгіш бөлмеде" аяқталатын турмен аяқталды, ол тек жасыл бархат диванмен жабдықталған, содан кейін ол Уайттың өтініші бойынша сары сатин кимоноға ауысты. Ол бұл оның соңғы естелігі екенін айтты. Ол төсектегі жалған ақ түсті адамның жанында жылаңаш оянғанға дейін және төсек жамылғысында қанды көргенге дейін, бұл оның пәктігін жоғалтуды білдіреді. Кейіннен зорлау туралы айып тағылғанына қарамастан, Несбит Уайтқа біраз уақыт бойы оның тұрақты сүйіктісі және жақын серігі болуға рұқсат берді. Ол олардың қарым-қатынасы әлсіреп бара жатқанда, оның басқа да кәмелетке толмаған қыздармен қарым-қатынаста болғанын, олардың есімдерін "кіші қара кітапшаға" жазғанын анықтағанын айтты.

Джон Бэрримор

Джон Бэрримор Несбиттің "Жабайы роза" спектакліндегі өнеріне қызығып, кем дегенде он рет оны көруге барды. Екеуі Уайттың өткізген сәнді кеште танысты, ол өзінің досы, актриса Этель Бэрримордың бауырласы Бэрриморды шақырған еді. 1902 жылы Несбит пен 21 жастағы Бэрримордың арасында махаббат пайда болды, ол одан шамалы үлкен болды. Бэрримор зерек және көңілді болғандықтан, Несбит оған ғашық болды. Кештен кейін олар көбінесе оның пәтеріне қайтып, таңға дейін сонда қалатын. Бэрримор иллюстрацияшы және карикатурист мамандығын қолға алуға тырысып жатқан. Ол өзі таңдаған саласында белгілі бір үміт көрсеткенімен, жалақысы аз болды және ол отбасы ақшасын жауапсыз жұмсады. Уайт пен Несбиттің анасы оны Несбитке лайықсыз деп есептеді және екеуі де олардың қарым-қатынасы туралы білгенде қатты ренжіді. Уайт оларды ажырастыру үшін Несбитті Нью-Джерсидегі, кинорежиссер Сесил Б. Демилдің анасы Матильда Демилл басқаратын пансионға оқуға жіберді. Миссис Несбит пен Уайттың куәлігінде Бэрримор Несбитке үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бас тартты. Бірнеше он жылдан кейін, 1939 жылы Бэрримор мен Несбит Чикагода жылап кездесті. Ол "Менің сүйікті балаларым" спектаклінде басты рөлде ойнау үшін келген еді, ал бір түні спектакльден кейін ол Джин Харристің "Алабама" клубына барып, ол сахнада өнер көрсетіп тұрғанын көрді. Аңыз бойынша, Бэрримор залға Несбит оның алғашқы махаббаты екенін жариялады.

Гарри Кендалл Тоу

Барримормен қарым-қатынасынан басқа, Несбит оның назарын аударуға тырысқан басқа да ер адамдармен араласты. Олардың арасында поло ойыншысы Джеймс Монтгомери "Монте" Уотербери және жас журнал баспагері Роберт Дж. Коллиер болды. Ол осындай қарым-қатынастарда болса да, Уайт Несбит өмірінде маңызды рөлде қала берді және оның қамқоршысы болды. Несбит ақырында Питтсбург теміржол магнатының ұлы Гарри Кендалл Тоумен байланысқа түсті. Бала кезінен бері айқын психикалық тұрақсыздығы болған, 40 миллион долларлық мұрагер Тоу бейхабар, өзіне ғана ойлап тірлік ететін өмір сүрді. Ол "Жабайы Гүл" спектаклінің шамамен бір жыл ішінде қырыққа жуық қойылымын тамашалады. Несбитпен танысқанға дейін Тоу Уайтқа деген наразылығын білдірді, оның Нью-Йорк қоғамындағы қабылдануына кедергі келтірді және жас әйелдерге құштар әйелшіл деп санады. Тоу Несбитті Уайтпен болған қарым-қатынасы үшін таңдаған болуы мүмкін. Тоу делдал арқылы Несбитпен кездесу ұйымдастырып, өзін "Мунро" деп таныстырды. Ол осы алдамшылықты сақтап, оған сыйлықтар мен ақша берді. Бір күні ол Эвелинге: "Мен Мунро емеспін, мен Питтсбургтен келген Гарри Кендалл Тоумын!" деді. Ол бай адамдардың назарына түсуге үйренгендіктен, күткендей таңқалмады.

Еуропаға саяхат

1903 жылдың басында, пансионда оқып жүрген кезінде Несбит шұғыл операциядан өтті. Ресми диагноз – жедел ішекқат қабынуы; алайда, кейбір дереккөздер, соның ішінде Несбиттің немересі, ол жүкті болған (мүмкін, Барримордан) және аборт жасаған деген болжам айтады. Бірақ, Тоудың кісі өлтіру ісі бойынша сотта Несбит пен Барримор екеуі де оның жүкті болғанын немесе аборт жасағанын жоққа шығарды. Тоу Несбитке ең жақсы медициналық көмек алуын қамтамасыз етті. Ол Несбит пен оның анасын, бұл жас әйелдің жазығуын жеделдетуге көндіріп, Еуропаға саяхатқа шығуға шақырды. Эвелиннің анасы, әдептілік сақтау үшін олармен бірге жүрді. Тоу қарбалас сапар жоспарын жасады және жылдамдықты арттырды. Ана мен қыз арасындағы керішілік күшейді, және миссис Несбит АҚШ-қа қайтуды талап етті. Тоу Несбитті жалғыз Парижге алып кетіп, миссис Несбитті Лондонда қалдырды. Парижде Тоу Эвелинге үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол бас тартты. Оның әйелдердің ұяттылығына деген құштарлығын білген ол, Уайтпен болған қарым-қатынасының шындығын жасырмай, оның неке ұсынысын қабылдай алмады. Тоу оны сұраққа алуын жалғастырды, соңында Эвелин Уайттың жасаған шабуылын айтты. Тоу оның анасын лайықты тәрбиелей алмаған деп айыптады. Тоу мен Эвелин Еуропа бойынша саяхаттап, бойжеткен қыздарға арналған қасиетті орындарды аралады. Францияның Домреми қаласында, Жанна д’Арктің туған жерінде, Тоу қонақтар кітабына: «Егер Стэнфорд Уайт сол жерде болғанда, ол құрметті қыз болмас еді» деп жазды. Австрия-Мажарстанда Тоу Эвелинді готикалық Каценштейн сарайына алып барды, онда ол ғимараттың бір жағында үш қызметшіні – үй шаруашылығын басқарушыны, аспазшыны және қызметшіні орналастырды, ал ол мен Несбит ғимараттың екінші жағындағы оқшауланған бөлмелерде болды. Тоу Эвелинді бөлмесіне қамап, екі апта бойы қамшымен ұрып, зорлады. Кейін ол кешірім сұрап, көңіл көтерілді. Нью-Йоркке оралғаннан кейін Несбит достарына басынан өткен оқиғаны айтты. Басқалары Тоу туралы және оның түрлі тәуелділікке бейімділігі туралы әңгімелерін бөлісті. Бірнеше ер адам оған Тоудың «морфин қабылдағанын» және «ақылдан безгенін» айтты.

Неке

Несбит оның Уайтпен байланысы оның беделін түсіргенін білді; егер олардың қарым-қатынасының толық мәні жұртқа белгілі болса, ешбір лайықты адам оны әйеліне алмас еді. Несбит сондай-ақ Уайттың Тоудың артық әрекеттері мен осалдығы туралы ескертпегеніне ренжіді. Өспірім шағында ол өзінің қалыптасу кезеңін суретшілер мен театр өнерінің ересектер ортасында өткізді; оның бойы өз жасындағы достардың қолдауысыз жетілді. Анасы қайтадан тұрмысқа шықты, және бұрын ол жарамсыз қамқор болғанмен, енді олар мүлдем жақын болмайтын. Несбит өзі мен отбасысы ұзақ уақыт бойы бастан өткерген кедейліктен құтылуға асықты. Тоу Несбитке үйленуді жалғастырды, олардың одағынан кейін ол "бенедикттік монахтың" өмірін сүретінін уәделеді. Бұрысқан әділет сезімімен және жомарттық таныту арқылы, ол Несбитті Уайтпен болған қарым-қатынасы үшін кешіргенін айтты. Несбит соңында Тоуға тұрмысқа келісті. Оның анасы Несбиттің театрдан және модель болудан бас тартуымен, сондай-ақ өткен өмірі туралы әңгімелемеуі шартымен келісім берді. Несбит 1905 жылдың 4 сәуірінде Тоуға үйленді. Тойға қара саяхаттық костюм таңдалды, ол қоңыр жиекпен әшекейленген. Газеттер жаңа Тхоу ханымның енді "Миллиондардың иесі" болғанын жариялады. Олар Питтсбургтегі Тоулардың үйі – Линдхерстке қоныстанды. Тоудың анасымен және олармен бірдей ойлы, қатаң пресвитериандықтар тобымен оқшауланған Несбит, алтын клеткадағы құсқа айналды. Кейінірек ол Тоулардың құндылықтары беткей екенін айтты: "материалдық деңгей, ол [заттардың] маңызсыз нәрселерге мән бермейтін кішкентай нәрселерден қуаныш табады". Несбит саяхат және той-томалақтар туралы армандаған, бірақ күйеуінің әкесіне адал ұл ретінде әрекет ететінін көрді. Тоу Уайтты әшкерелеу науқанына кірісті, Энтони Комстокпен хат алмасып, ол моральдық тазалық пен жамандыққа қарсы күрескен белсенді болды. Тоу сондай-ақ Нью-Йорктің әйгілі Монк Истман тобының мүшелері оны қудалап жүр деген сенімге келді, Уайт оларды жалдаған деп ойлады. Кейінірек Несбит былай деді: "[Тоу] өміріне қауіп төніп тұр деп ойлады, өйткені ол сергек қоғамдармен байланысты жұмыс істеп, Уайттың пәтерінде болған оқиғаларды осы қоғамдарға жеткізген". Шындығында, Уайт Тоудың ашуынан хабарсыз болғандықтан, оны маңызды емес позёр деп санады, оны клоун деп атап, "Пенсильванияның жұдырығы" деп сипаттады, бұл Тоудың жас келбетіне сілтеме жасады.

Стэнфорд Уайттың өлтірілуі

Тхоу мен Несбит 1906 жылы маусымда Еуропалық демалыс үшін сәнді лайнерге отырмас бұрын Нью-Йоркке сапар жасады. Сол күні кешке Тхоу Мэдисон Сквер Гарденнің төбесіндегі театрда Эдгар Аллан Вулф жазған «Мамзель Шампан» премьерасына билеттер алғанын айтты. Олар театрға барудан бұрын, Уайтты кездейсоқ көрген Кафе Мартинде кешкі ас ішті. Ыстыққа қарамастан, Тхоу смокингінің үстінде ұзын қара пальто киіп, оны шешуден бас тартты. Сағат 23:00-де сахналық қойылым аяқталып бара жатқанда Уайт пайда болды және әдеттегідей өзіне арналған үстелге отырды. Оның келгенін байқаған Тхоу оған бірнеше рет жақындап, сосын кері шегінді. Финалда, «Мен миллион қызды сүйе аламын» әні орындалып жатқанда, Тхоу пістолетін шығарып, екі метр қашықтықтан Уайттың басына және арқасына үш рет оқ атты, ол дереу қаза тапты. Тхоу көпшілікке сөз сөйледі, бірақ куәгерлердің баяндамаларында оның айтқандары әртүрлі болды. Ол шамамен былай деді: «Мен оны әйелімді құртқаны үшін өлтірдім! Ол осы жазаға лайық еді! Ол сол қызды пайдаланып, кейін тастап кетті! Сен енді ешқашан сол әйелмен араласпайсың!» Джеральд Лэнгфорд «Стэнфорд Уайттың қаны» (2011) кітабында Тхоудың «Сен менің өмірімді қираттың» немесе «Сен менің әйелімді қираттың» деген сөздерін келтіреді. Көпшілік бастапқыда бұл оқиға әзіл болуы мүмкін деп ойлады, бірақ Уайттың қайтыс болғанын білгеннен кейін қорқып кетті. Тхоу пістолетін көрсетіп тұрып, полицияға ұсталды. Несбит Мэдисон Сквер төбесіндегі қақтығыстан шығуға тырысты. Ол қонақ үйге қайтуға бармады, бірнеше күн бойы досының пәтерінде жасырынып жүрді. Көп жылдар өткен соң, Несбит сол кез туралы былай деді: «Менің сана мен денеме толыққанды сезімсіздік ұялады, мен кейін сағаттап транстағы адам сияқты қимылдадым».

Баспасөзге жауап

Қылмыстан кейінгі таңертең жаңалықтар бірден хаотикалық және бір мақсатты болды, содан кейін тоқтаусыз үдеп алға жылжыды. Уайттың өлтірілуіне қатысы бар адам, орын немесе оқиға, қаншалықты маңызсыз болса да, журналистердің назарына ілігіп, жаңалық ретінде жарияланды. Фактілер жұтаң болса да, сары журналистиканың өркендеген кезеңінде сенсациялық репортаждар көптеп тарады. Өлімге келіп жеткен соң бір апта өткенде, Томас Эдисонның жеделдетілген өндірісімен түсірілген «Төбедегі кісі өлтіру» фильмі никелодеон кинотеатрларында көпшілік назарына ұсынылды. «Сары баспасөздің» еркек журналистері «Жағымсыз әпкелер» немесе «Аяныш патрулі» деп аталған әйелдер тобымен күшейтілді. Бастапқыда әйел көрермендерге оқиғаны көруге рұқсат етілді. Сот басталғанда судья әйелдерге сот залына кіруге тыйым салды, тек Тоу отбасының мүшелері мен «заңды жұмыспен» айналысқан әйел журналистер ғана кіре алды. Әйел журналистері адамдардың қызығушылығын ояту үшін, сезімталдық пен мелодрамаға баса назар аударатын мақалалар жазды. Олар Несбитке қарағанда Тоуға көбірек симпатия білдірді. Никсола Грили Смит Несбит туралы: «Менің ойымша, ол бір адамға [Уайтқа] сатылып, кейін екіншісіне [Тоуға] өзін сатты» деп жазды. «Әйел жанының диссекциясы» деген мақаласында Грили Смит Несбиттің куәлік бергендегі әйелдік бейнесін былай сипаттады: «Жас миссис Тау жүздеген ер адамдардың алдында оған қарсы қылмыс жасағаннан кейін Стэнфорд Уайтпен қарым-қатынасының барлық егжей-тегжейін ашуға мәжбүр болды». Қылмысқа деген қызығушылықты қорғау және айыптау тараптары өздерінің үстемдігін қамтамасыз ету үшін журналистерге кез келген «сенсациялық» ақпаратты жеткізу үшін пайдаланды. Жаңалықтар «Бақтағы кісі өлтіру» деп аталған оқиғаның барлық негізгі тұлғаларын талқылады. Бір қызықты есепте Несбиттің осалдығына назар аударылды: «Оның нәрестедей сұлулығы оның құлдырауына себеп болды. Ол күнәсіздікпен Шайтанның құшағына, ата-аналық махаббатқа толы құшаққа түскендей, шалысқандай болып кірді». Оның анасы да жалаң фактілерді жариялаудан аман қалған жоқ: «Ол [анасы] жақсы білді. Ол сондай-ақ баласының жанын ақшаға сатуға келісіп білді». Президент Теодор Рузвельт газеттердің сот процесінің «толыққанды, қорқынышты егжей-тегжейін» басып шығаруға бейімділігін сынады. Ол АҚШ пошта басшысымен мұндай материалдарды АҚШ поштасы арқылы таратуға тыйым салу мүмкіндігі туралы кеңесті, сондай-ақ цензура қаупі туды, бірақ одан әрі іске аспады. Уайт өлімнен кейін де мазаланды, оны ер адам ретінде жамандады және сәулетші ретінде сұрақтарға ұшыратты. «Evening Standard» газеті оның «сәулетші емес, суретші» екенін мәлімдеді; оның туындылары оның «әлеуметтік құлдырауы» туралы айтты. «The Nation» журналы да сынға алды: «Ол американдықтардың көптеген үйлерін мағынасыз тонаумен әшекейледі». Ричард Хардинг Дэвис, соғыс тілшісі және «Гибсон адамының» прототипі ретінде танымал, сары баспасөзден ашуланды, олар оның досы туралы фактілерді бұрмалағандықтарын айтты. «Vanity Fair» журналы Уайтты сынаған редакциялық мақала жариялады, бұл Дэвисті «Collier's» журналында жарық көрген қарсы пікір жазуға итермеледі. Онда ол Уайттың «Құдай бізге берген барлық әдемі нәрселерге таңданыспен қарағандай, әдемі әйелге де таңданыспен қарағанын, бірін қуантуы басқаларға қарағанда қызу, балалық, ризашылыққа толы екенін» растады.

Қорғаныс стратегиясы

Тхоудың анасы оның баласын клиникалық психикалық аурумен айыптамауға бекінді. Ол қорғаныстың келісімдік стратегияны ұстануын талап етті: уақытша ақылдан адасу, немесе сол дәуірде "ақылдың шашырауы" деп аталатын нәрсе. Өз отбасының мұрагерлік психикалық ауру тарихы бар екенін жақсы білген және ұлының құпия өмірін жылдар бойы қорғаған Тау ханым, оның өткені ашыққа шығып, жұрттың қаптамасына ілігіп қалуынан қорқып жүрді. Ол 500 мың долларға жуық қаражат жұмсап, дәрігерлер тобын жалдады, олар ұлының кісі өлтіруі жалғыз рет қайталанған әрекет екенін растауға тиіс болды. Несбит кейінгі жылдары Тхоу отбасының ұлының психикалық кемістігін жақсы жағдайға келтіру үшін жұмыс істегенін былай сипаттады: "Тхоулар ақшаға сатып алуға болатын ең білікті психиатрларды сотқа шақырып, Гарридің ақылсыз екенін дәлелдемек, бірақ олар оны өте шебер көрсететін болады".

Жұлдызды куә

Журналистердің, қызығушылық танытқан жұртшылықтың, оның сұлулығына "қасіретті жағдайдың" әсерін бейнелеу үшін шақырылған суретшілер мен фотографтардың арасынан жол тауып, Несбит қонақ үйіне және жиналған Тау отбасына қайта оралды. Таулар Несбитке сотта Таудың ісіне пайдалы куәлік берсе, жайлы қаржылық болашаққа кепілдік беруі мүмкін. Бұл шартты келісім еді; егер нәтиже жағымсыз болса, ол ештеңе алмайтын болар еді. Таулардың оның көмегі үшін уәде еткен ақша сомасы 25 000 доллардан 1 000 000 долларға дейін ауысып отырды. Несбиттің анасы қызының барлық қиындықтары кезінде көзге түспеді. Ол айыптау тарапымен ынтымақтасып жатты, себебі Таудың адвокаттары оны қызын Уайтке сатуда кінәлі деп есептеді. Несбиттің ағасы Говард, Уайтті әкесі секілді қабылдағандықтан, оның өліміне оны кінәлады.

Екі сынақ

Тхоу Уайтты өлтіргені үшін екі рет сотталды. Несбит екі сотта да куәлік берді; оның куәгер тақтасында болуы эмоционалды түрғысынан қиын сынақ болды. Ашық сот отырысында ол Уайтпен қарым-қатынасының толық мәліметтерін, соның ішінде оны зорлаған деген түнді де айтты. Бұл оның бұл жайлы алғаш рет айтқаны еді, бұрын тек Тхоуға жеке айтқаннан басқа. Іс-процестің ерекше көп назар тартуына байланысты, қазылар алқасының мүшелері оқшаулануға міндеттелді – американдық құқық тарихында мұндай шектеу алғаш рет қолданылды. Сот процесі 1907 жылдың 23 қаңтарында басталды, ал 11 сәуірде қазылар алқасы кеңесуге кірісті. 47 сағаттан кейін қазылар алқасы келісімге келмей қалды. Жетісі кінәлі деп, ал бесеуі кінәсіз деп дауыс берді. Тхоу қазылар алқасының Уайтты өлтіруді, оның пікірінше, әйелді қорғаған адал адамның іс-әрекеті деп мойындамағанына ашуланды. Екінші сот 1908 жылдың қаңтар айынан ақпан айының 1-іне дейін өтті. Екінші сотта Тхоу тағы да уақытша ақыл-есінен айырылғанын мәлімдеді. Ол қылмысты жасаған кезде ақылсыз болғандықтан кінәсіз деп танылды. Ол Нью-Йорк штатының Бикон қаласындағы Матеван психиатриялық ауруханасында өмір бойына қамауға жіберілді. Оның байлығы оған өзіне қолайлы жағдайлар жасауға және жалпы халыққа берілмейтін жеңілдіктер алуға мүмкіндік берді. Қамауға алынғаннан кейін Тхоу оны ақыл-есі дұрыс деп жариялау үшін заңгерлер тобын ұйымдастырды; бұл жұмыс жеті жылға созылды. Ұзаққа созылған сот процестері оның 1913 жылы Матеваннан қашып, Канадаға қашуына себеп болды; ол АҚШ-қа қайтарылып алынды, бірақ 1915 жылы ақыл-есі дұрыс деп табылғаннан кейін босатылды.

Бала

Несбит 1910 жылы 25 қазанда Германияның Берлин қаласында ұл тауып, оған Рассел Уильям Тоу деген ат қойды. Ол әрқашан ұлының Тоудың нағыз баласы екенін, Тоу Маттеван психиатриялық ауруханасында жатқанда оған барып келген кезде туғанын айтты, бірақ Тоу өмірі бойында баланың өзінен емес екенін мойындаған жоқ. 1911 жылы Несбит анасымен қайта табысты, ол балаға күтім жасауды өз міндеті етіп алды, ал Несбит өзін және ұлын асырау үшін мүмкіндіктер іздеді. Рассел анасымен кем дегенде алты фильмде түсті: «Тағдырдың жіптері» (1914), «Құтқарылу» (1917), «Оның қатесі» (1918), «Берген әйел» (1918), «Мен ұмытқым келеді» (1918) және «Көрінбейтін әйел» (1922). Несбиттің ұлы шебер ұшқыш болды, 1935 жылы Лос-Анджелестен Кливлендке өткен Бендикс Трофи жарысында үшінші орын алды, бұл нәтижемен ол Амелия Эрхартты бес орыннан шаң қақтырды.

Кейінгі жылдар

Сот ісінің ұзаққа созылуы кезінде Несбит Тоудың отбасынан қаржылық қолдау алды. Бұл төлемдер отбасының адвокаттары арқылы жасалып, тұрақты емес және аса жомарт емес еді. Екінші сот аяқталғаннан кейін Таулар оны дерлік тастап кетіп, барлық қаржыны тоқтатты. Оның немересі, Рассел Тхоу-младший, 2005 жылы Los Angeles Times газетіне берген сұхбатында отбасылық аңыздың бір бөлігін айтты: ол соттар аяқталғаннан кейін Таулардан 25 000 доллар алған көрінеді. Оларға наразылық білдіру үшін ол ақшаны анархист Эмма Голдманға сыйлады, ол кейін оны тергеуші журналист және саяси белсенді Джон Ридке берді. Несбит өзін қамтамасыз ету үшін өз күшімен күресуге мәжбүр болды. Ол вадевильде және үнсіз кинода сәттілікке жетті. 1914 жылы ол кино өндіруші Зигмунд Любиннің Betzwood студиясында түсірілген "Тағдыр жіптері" фильмінде ойнады. Несбит 1915 жылы Таудан ажырасты. Келесі жылы, ажырасу рәсімі аяқталғаннан кейін, ол би серігі Джек Клиффордқа үйленді. Бұл жаңалық газет беттерінде кеңінен жарияланды. 1913 жылдан бастап бұл жұп өте табысты сахналық қойылыммен гастрольдік сапарлар жасады; сол жылдың тамызында ол Нью-Йорктің Виктория театрында би қойымын көрсетті, бұл 1904 жылдан бергі қаладағы алғашқы өнері болды. Бір сыншы оны "күңкіреген вадевильдік қойылым" деп атағанына қарамастан, 1913 жылдың қарашасында олар Чикагодағы Аудитория театрын толтырып, барлығы 7 400 көрерменді тартты, жүздеген адамды кері қайтарды. Олардың некесі де сәтті болмады. Клиффорд әйелінің танымал болуын жеңе алмады, өзінің жеке басын "Эвелин Несбиттің күйеуі" деп атады; ол оны 1918 жылы тастап кетті. Көп жылдық сот даулары мен адалдыққа опасыздық айыптарынан кейін, олардың ажырасуы 1933 жылы аяқталды. Оның ұзақ жылдардан бергі досы және жұмыс берушісі, Дан Бланко, сотта оны қолдады. Чикагодағы түнгі клуб иесі Бланко 1920 жылдары Несбиттің кабареге қайта оралуына көмектесті, алдымен Чикагодағы Мулен Ружда, кейіннен өзінің Club Alabam клубында. 1921 жылы Несбит Манхэттеннің Батыс 50-ші көшелерінде орналасқан "Эвелин Несбит арнайы тағамдық дүкені" деп аталатын шайхананың иесі болды, ол сонымен қатар құпия бағана ретінде де жұмыс істеген болуы мүмкін. Вадевильдегі жылдарынан кейін Несбит ел бойынша клубтар мен кабарелерде өнер көрсетуге көшті. Ол өзінің атын бірнеше клубқа берді, соның ішінде Эвелин Несбит клубы (Атлантик-Сити) және Chez Evelyn (Манхэттен). Чикаголық көрермендерді жақсы көретін ол жиі Club Alabam-да өнер көрсетті. Осы кезеңде ол созылмалы қаржылық қиындықтармен, алкоголизммен және морфинге тәуелділікпен күресті. 1925 жылғы Жаңа жыл қарсаңында, Чикагодағы Мулен Руждегі алты апталық өнер көрсетуін аяқтағаннан кейін және Майамиде өнер көрсетуге дайындалып жатқанда, Несбит мас күйінде дезинфекциялық құралды жұтып, өзін-өзі өлтіруге тырысты. Бірнеше күн бойы елдің баспасөз беттерінде Несбиттің трагедиялық өмірі тағы да жарияланды. Кейін дәрігерлер Несбиттің асқазаны джинмен толмаса, ол қайтыс болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Несбит пен Таудың қарым-қатынасы жұртшылықтың қызығушылығын тудыра берді, ал баспасөз олардың қарым-қатынасының жағдайы туралы болжамдар жасады. Оның өзін-өзі өлтіруге тырысқанынан кейін, 1926 жылғы 8 қаңтардағы бір газетте: "Тау Чикагоға келеді: татуласу туралы әңгіме" деп жазылған. Сұхбатында Тау ол Несбитке күніне он доллар төлеп отырғанын, бұл "өткендегі қуанышты естеліктердің белгісі" екенін айтты. 1926 жылдың маусым айында олар бірге суретке түсті. 1927 жылы Тау Несбиттің Манхэттендегі Chez Evelyn кафеінің ашылуына қатысқанда, екеуінің қарым-қатынасы жақсы болды. 1929 жылы жұп қайтадан үйленуге ниеттенгендігі және Тау Несбит үшін Атлантик-Ситидегі коттедж сатып алғаны туралы хабарлар тарады. 1947 жылы Тау қайтыс болғанда, ол 1 миллион доллардан астам құны бар мүлігінен 10 000 долларды Несбитке қалдырды. 1930 жылдары Несбит Панамада жұмыс істеді және өзінің репертуарына бурлеск қосты. 1939 жылы стриптизерлермен бірге өнер көрсеткен кезде, 55 жастағы Несбит New York Times тілшісіне: "Мен стриптизер болғым келеді. Мен көп киіммен айналыспаймын" деді. Ол сондай-ақ "Қиын күндер" (1934) фильмінде де ойнады.

Өлім

1967 жылы 17 қаңтарда Эвлин Несбит 82 жасында Калифорния штатының Санта-Моника қаласындағы әлеуметтік қамтамасыз ету үйінде қайтыс болды. Ол бір жылдан астам уақыт бойы онда тұрған. Ол Калифорния штатының Калвер-Сити қаласындағы Holy Cross зиратында жерленді.

Басқа БАҚ-та бейнелеу

Жазушы Люси Мод Монтгомери, Несбиттің әйгілілігін білмей, Metropolitan Magazine журналынан алынған жас әйелдің суретін өзінің "Жасыл шатырлы Анна" (1908) кітабының басты кейіпкерінің үлгісі ретінде пайдаланды. Александр Терудың "Лора Уорхолик; немесе, Сексуалды Интеллектуал" (2007) романының мұқабасында Эикмейердің 1901 жылғы Несбиттің суреті келтірілген.