Кіріспе
Brettanomyces – Saccharomycetaceae тұқымдасына жататын, спора түзбайтын ашытқылар туысы. Dekkera атауы Brettanomyces-пен жиі қолданылады, себебі ол ашытқының спора түзетін түрін (телеморф) сипаттайды, бірақ «бір саңырауқұлақ – бір атау» қағидасы бойынша бұл атау қолданудан шығарылған. Ашытқы жасушаларының пішіні жұмыртқа тәріздіден бастап, ұзын «шошқа ішегі» пішіндес жасушаларға дейін өзгеріп отыруы мүмкін. Бұл ашытқы қышқылды, және глюкозаға бай ортада, оттектік жағдайда өскенде көп мөлшерде сірке қышқылын өндіреді. Brettanomyces сыра және шарап индустриясы үшін маңызды, өйткені ол сезімдік қасиеттерге әсер ететін қосылыстарды жасайды. Табиғатта Brettanomyces жемістердің қабығында кездеседі.
Brettanomyces is a non spore forming genus of yeast in the family Saccharomycetaceae, and is often colloquially referred to as "Brett". The genus name Dekkera is used interchangeably with Brettanomyces, as it describes the teleomorph or spore forming form of the yeast, but is considered deprecated under the one fungus, one name change. The cellular morphology of the yeast can vary from ovoid to long "sausage" shaped cells. The yeast is acidogenic, and when grown on glucose rich media under aerobic conditions, produces large amounts of acetic acid. Brettanomyces is important to both the brewing and wine industries due to the sensory compounds it produces. In the wild, Brettanomyces lives on the skins of fruit.
Тарих
1889 жылы Санкт-Петербургтегі Калинин сыра зауытының Сейферті алғаш рет ағылшын сырасынан "Торула" тұқымын бөліп алып, лагер сырасына тән "ағылшын" дәмін тудырды. 1899 жылы Guinness компаниясындағы JW Tullo ирландтік stout сырасында екі түрлі "екіншілік ашытқы" бар екенін сипаттады. Алайда, 1904 жылы Карлсберг сыра зауытындағы Н. Хелте Клауссен 1903 жылғы патенттің (Ұлыбританияның GB190328184 патенті) негізінде, тарихтағы алғашқы патенттелген микроорганизмнің сипаттамасын жариялады.
Этимология
Бреттаномицес термині грек тілінде "британдық саңырауқұлақ" деген мағынаны білдіреді. Ол ежелгі грек тіліндегі Βρεττανός (Brettanós) – "британдық" және μύκης (múkēs) – "саңырауқұлақ" сөздерінің қосындысынан тұрады.
Шарап
Бреттономиц шарапта өскенде, оның дәмін және хош иісін өзгертетін бірнеше заттар пайда болады. Шарап жасаушылардың кейбірі осы заттардың төмен деңгейде болуы шарапқа жағымды әсер етеді, оның күрделілігін арттырады және кейбір жас қызыл шараптарға ескіргендей сезім береді деп санайды. Көптеген шараптар тіпті өзінің ерекше ерекшеліктерін беру үшін Бреттономицке тәуелді, мысалы, Шато Мусар. Бірақ, егер осы заттардың мөлшері сезімталдық шегінен асып кетсе, олардың әсері көбінесе жағымсыз болады. Сезімталдық шегі әр адам үшін әртүрлі болуы мүмкін, сондықтан кейбіреулер осы заттарды басқалардан көбірек ұнатпайды. Төмен деңгейде қажет болса да, жоғары деңгейдегі заттардың пайда болуына кепілдік жоқ. Бреттономиц шарапты бұзуы мүмкін болғандықтан, ол шарапты бұзатын ашытқы ретінде қарастырылады және оның шарапта болуы шараптың кемшілігі болып саналады. Бреттономицпен ластанған шараптарды көбінесе "Бретти", "металл дәмі" немесе "Брет сипаты" деп атайды. Шараптағы Бреттономиц бұзғыштығы кейде пробкодан (корктан) туындаған бұзғыштық деп жаңылысқанда болады.
Шарапханадағы шығу тегі
Бреттаномицес көбінесе баррельде сақталған қызыл шараптармен байланысты, бірақ Шардоне мен Совиньон Бланк шараптарында да кездеседі. Кейбір жағдайларда, бұл ашытқы шампандық әдісімен жасалған шараптардың өндірісі кезінде, ашыту кезеңінде (en tirage) бұзылуға себеп болған. Бреттаномицес шарап зауытына жеміс шыбындары сияқты жәндіктер арқылы немесе бұрын бұзылған шарап баррельдерін сатып алу арқылы еніп кетуі мүмкін деп есептеледі. Дисахарид целлобиозаны метаболизмдеу қабілеті, сондай-ақ баррельдің ішкі бетінің тегіс болмауы, Бреттаномицес өсуі үшін өте қолайлы жағдайлар тудырады. Егер ашытқы шарап зауытына еніп кетсе, оны жою қиын, ал зарарсыздандырылмаған жабдықтар арқылы оңай таралады.
Бақылау шаралары
Бреттономицестің өсуін ең жақсы бақылау күкірт диоксидін қосу арқылы жүзеге асырылады, себебі ашытқы оған өте сезімтал. Диметил дикарбонат сияқты басқа стерильдеу құралымдарын қосу да ұқсас нәтиже береді. Балама ретінде, шарап стерильді сүзуден өткен соң бөтелкеге құйылуы мүмкін, бұл ашытқыны физикалық түрде жояды. Қанттың қалдық мөлшері төмен (<1,0 г/л) болатын шараптардың бұзылуы да аз мүмкін, себебі негізгі өсу ортасы шектеулі. Дегенмен, одан да төменгі деңгейде өсу туралы хабарлар бар, сондықтан ашытқы басқа да орталарды пайдалана алады деп есептеледі.
Сүт
Көптеген сыра стильдерінде Бреттаномиц әдетте зиянды микроорганизм ретінде қарастырылады және оның беретін ерекшеліктері ұнамсыз "жағымсыз дәмдер" деп саналады. Дегенмен, кейбір стильдерде, әсіресе белгілі бір дәстүрлі бельгиялық эльдерде, оны бағалайды және қолдауға тырысады. Гюзе және басқа ламбик сыралары өзінің бірегей дәмдік профильдерін Бреттаномицке қарыздар, сондай-ақ жабайы ашытқымен жасалған маусымдық немесе шаруалық стильдегі сыралар да осы ашытқыға байланысты; одан бөлек, ол Оуд-Бруин және Фландрия қызыл элінде де кездеседі. Орвал сырасында Бреттаномиц соңғы бөтелкедегі ашыту алдында қосылады. Бірнеше американдық сыра қайнатушылары өз сыраларында Бреттаномицті қасақана қолданады. Мұндай қолдану бельгиялық стильдегі эльдерге деген жаңа қызығушылықпен басталды, кейіннен мүлдем жаңа стильдер пайда болды (Сыра өндірушілер қауымдастығы, 2007 жылғы Ұлы американдық сыра фестивалінің стильдік нұсқаулары, 13a, 16-бөлім). Кейбір сыра қайнатушылар өз сыраларын ашыту үшін 100% Бреттаномицті пайдаланады және рецептінен Сахаромицеттерді алып тастайды. Бреттаномицті қолданатын кейбір американдық сыра қайнатушылар сыраға қышқылдық беру үшін лактобацилл және педиококк сияқты сүт қышқылы өндіретін бактерияларды да қосуы мүмкін. Брет кейде ашыту ыдысына салынады, ал бұрын Бреттаномицпен егілген ағаш бөшкелерде пісіру – бұл ашытқының осы штамдарының арқасында сыраға күрделілік берудің тағы бір тәсілі.