Кіріспе

Биохимиялық ұғым

Биохимияда ашыту теориясы табиғи ашыту процестерінің, әсіресе алкогольдік және сүт қышқылы ашытудың тарихи модельдерін зерттеуді білдіреді. Теорияға елеулі үлес қоскан тұлғалардың қатарында Юстус фон Либиг және Луи Пастер бар, соңғысы өз тәжірибелеріне сүйене отырып, ашыту процесінің толығымен микробтық негізін жасады. Пастердің ашыту жөніндегі жұмысы кейіннен аурудың микробтық теориясын дамытуға әкелді, ол спонтанды жаралу туралы ұғымды жоққа шығарды. Ашыту процесі Пастердің қалыптасқан теориялары пайда болғанға дейін тарих бойы кеңінен қолданылғанмен, оның жатқандағы биологиялық және химиялық процестері толыққанды түсініксіз болды. Қазіргі заманда ашыту түрлі алкогольді сусындар, тағамдық өнімдер және дәрі-дәрмектерді өндіруде қолданылады.

Ферментацияның жалпы сипаттамасы

Ферментация – оттегі жетіспейтін жағдайда қантты қышқылдарға, газдарға немесе спирттерге айналдыратын анаэробтық метаболизм процесі. Ашытқылар және көптеген басқа микроорганизмдер ферментацияны тірі қалу үшін қажетті анаэробтық тыныс алуды жүзеге асыру үшін пайдаланады. Адам организмі де кейде ферментация процестерін жүргізеді, мысалы, ұзақ қашықтыққа жүгіргенде; ұзақ физикалық күш салу кезінде бұлшық еттерде сүт қышқылы жиналады. Адам организмінде сүт қышқылы АТФ өндіретін ферментацияның қосалқы өнімі болып табылады, ол энергияны өндіреді, соның арқасында организм оттегінің сіңуі жеткілікті жылдамдықта жүргізіле алмайтын жағдайларда да жаттығуды жалғастыра алады. Ферментация аэробтық тыныс алуға қарағанда аз АТФ береді, бірақ ол әлдеқайда жылдам жүреді. Адамдар ферментацияны шамамен б.з.д. 5000 жылдан бері саналы түрде қолданып келеді, мұны Иранның Загрос таулары аймағында табылған, шарап жасау процесінде кездесетін микроорганизмдердің қалдықтары бар құмыралар дәлелдейді.

Тарих

Пастердің ашыту туралы зерттеулеріне дейін, оның кейбір алдын алағы бәсекелес түсініктер болған. Ашыту теориясына елеулі әсер еткен ғалымдардың бірі Юстус фон Либиг болды. Либиг ашытуды көбінесе ашытқының ауа мен суға ұшырауының нәтижесінде болатын ыдырау процесі деп санаған. Бұл теория Либигтің басқа ыдырайтын заттардың, мысалы, шіріген өсімдіктер мен жануарлардың бөліктерінің қантпен ашытқы сияқты әрекеттесетінін байқауымен нығайтылды. Яғни, альбумин тәрізді заттардың (яғни суда еритін белоктардың) ыдырауы қантты спиртке айналдырды. Либиг 1873 жылы қайтыс болғанға дейін осы пікірде болды. Пастер бұрын заттардың химиялық құрылымы мен сыртқы түрі арасындағы байланысты табуға тырысқан, ал оптикалық белсенді амил спирті оның ұсынған «заңына» сәйкес болмады. Бұл байқаулар Пастерге болашақ тәжірибелер үшін жұмыс гипотезасын ұсынды. Пастер микроорганизмдерді өз зертханасында өсірді. Ол жаңа сүтке өсірген үлгіні қосып, сүт қышқылының ашыту процесін жылдамдатты. Кейін Феликс Пуше өсімдіктер мен жануарлардың қалдықтарында спонтанды түрде жұмыртқа жасай алатын «пластикалық күштер» бар екенін айтты, және осы жұмыртқалардан жаңа организмдер дүниеге келді.