Тартар қышқылы – көптеген жемістерде кездесетін органикалық қышқыл. Химиялық хиральностьты ашуға көмектесті, жарық поляризациясын бұрады. Пастер зерттеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көптеген жемістерде кездесетін органикалық қышқыл – тартар қышқылы. Тартар қышқылы – ақ түсті, кристалды органикалық қышқыл, ол табиғатта көптеген жемістерде кездеседі, ең бастысы жүзімде, сондай-ақ тамаринд, банан, авокадо және цитрус жемістерінде де болады. Тартар қышқылы химиялық хиралдылықтың ашылуында маңызды рөл атқарды. Бұл қасиеті алғаш рет 1832 жылы Жан Батист Биотпен байқалды, ол тартар қышқылының поляризацияланған жарықты айналдыра алатынын анықтады. Луи Пастер 1847 жылы бұл зерттеуді жалғастырып, натрий-аммоний тартраты кристалдарының пішіндерін зерттеді және олардың хиральды екенін тапты. Пастер әр түрлі пішінді кристаллдарды қолмен сұрыптап, levotartaric қышқылының таза үлгісін алғаш рет өндірді.
Organic acid found in many fruits
Tartaric acid is a white, crystalline organic acid that occurs naturally in many fruits, most notably in grapes but also in tamarinds, bananas, avocados, and citrus. Tartaric acid played an important role in the discovery of chemical chirality. This property of tartaric acid was first observed in 1832 by Jean Baptiste Biot, who observed its ability to rotate polarized light. Louis Pasteur continued this research in 1847 by investigating the shapes of sodium ammonium tartrate crystals, which he found to be chiral. By manually sorting the differently shaped crystals, Pasteur was the first to produce a pure sample of levotartaric acid.
Шараптағы татар қышқылы
Шарап ішетін адамдар үшін тартар қышқылы ең алдымен "шарап алмаздары" деп танылатын калий битартратының кішкентай кристалдарының көзі ретінде белгілі. Бұл "тартраттар" зиянсыз, кейде сынған шынымен қателесіп жатады, және көптеген шараптарда суық тұрақтандыру арқылы алдын алуға болады (бірақ бұл әрқашан қажетті емес, себебі ол шараптың дәмін өзгерте алады). Ескірген шарап шелектерінің ішінде қалған тартраттар бұрын калий битартратының маңызды өнеркәсіптік көзі болған. Тартар қышқылы химиялық тұрғыдан маңызды рөл атқарады, айналу процесіндегі "мыстың" pH деңгейін көптеген зиянды бактериялар тіршілік ете алмайтын деңгейге дейін төмендетеді және айналудан кейін сақтаушы ретінде қызмет етеді. Дәм тату кезінде тартар қышқылы шараптың қышқылдығына әсер етеді, бірақ лимон және алма қышқылы да осы процеске қатысады.
Tartaric acid may be most immediately recognizable to wine drinkers as the source of "wine diamonds", the small potassium bitartrate crystals that sometimes form spontaneously on the cork or bottom of the bottle. These "tartrates" are harmless, despite sometimes being mistaken for broken glass, and are prevented in many wines through cold stabilization (which is not always preferred since it can change the wine's profile). The tartrates remaining on the inside of aging barrels were at one time a major industrial source of potassium bitartrate. Tartaric acid plays an important role chemically, lowering the pH of fermenting "must" to a level where many undesirable spoilage bacteria cannot live, and acting as a preservative after fermentation. In the mouth, tartaric acid provides some of the tartness in the wine, although citric and malic acids also play a role.
Жемістердегі қышқыл
Жүзім мен тамариндте тарт қышқылының концентрациясы ең жоғары деңгейде болады. Банан, авокадо, тікенді алмұрт, алма, шие, папайя, персик, алмұрт, ананас, құлпынай, манго және цитрус жемістері де тарт қышқылына ие. Кранберри және басқа жидектерде тарт қышқылының шамалы мөлшері табылды. Тарт қышқылы Пеларгония өсімдіктерінің жапырақтарында және бұршақтарда да кездеседі.
Grapes and tamarinds have the highest levels of tartaric acid concentration. Other fruits with tartaric acid are bananas, avocados, prickly pear fruit, apples, cherries, papayas, peaches, pears, pineapples, strawberries, mangoes and citrus fruits. Trace amounts of tartaric acid have been found in cranberries and other berries. Tartaric acid is also present in the leaves and pods of Pelargonium plants and beans.
Қолданбалар
Тартар қышқылы мен оның туындылары фармацевтика саласында кеңінен қолданылады. Мысалы, ол лимон қышқылымен бірге газдалған тұздарды жасау үшін, сондай-ақ ауызға қабылданатын дәрілердің дәмін жақсарту үшін пайдаланылады. Иттерде тамариндтегі тартар қышқылы жедел бүйрек жеткіліксіздігін тудырады, бұл көбінесе өлімге соқтыруы мүмкін.
Tartaric acid and its derivatives have a plethora of uses in the field of pharmaceuticals. For example, it has been used in the production of effervescent salts, in combination with citric acid, to improve the taste of oral medications. In dogs, the tartaric acid of tamarind causes acute kidney injury, which can often be fatal.