Кіріспе

Ашытқының анасы – алкогольді сұйықтықтардың айналу процесінде, ауадан алынған оттегі және сірке қышқылы бактерияларының (АҚҚ) көмегімен алкогольді сірке қышқылына айналдыру кезінде пайда болатын, целлюлоза, ашытқы және бактериялардан тұратын биофильм. Ол негізінен комбуча өндірісімен танымал бактериялар мен ашытқылардың симбиотикалық мәдениетіне (SCOBY) ұқсас, бірақ ашытқының жеткіліксіз болуынан, шарап/сидрде оның мөлшері аз болады, сондай-ақ бактериялардың құрамы да ерекше. Ашытқының анасы көбінесе үйде сірке қышқылы жасау үшін шарапқа, сидрге немесе басқа алкогольді сұйықтықтарға қосылады, бірақ сірке қышқылына тек бактериялар ғана қажет, алайда тарихи тұрғыдан алғанда, оның ірі көлемді өндірісте де қолданылғаны белгілі.

Ашылу

Герман Бурхаве сірке суын зерттеген алғашқы ғалымдардың бірі болды. 1700 жылдардың басында ол сірке суының түзілу процесінде сірке суының анасының маңыздылығын және тотығу бетінің артуының сірке суын жақсырақ өндіруге қалай көмектесетінін көрсетті. Ол ананы "өсімдік зат" немесе "гүл" деп атады. Қазіргі микробиологияның негізін қалаушы Мартинус Виллем Бейжеринк сірке суының анасында сірке қышқылы бактерияларын анықтады. 1898 жылы ол бактерияға Acetobacter aceti деген ат берді.

Бактериялар

Жабық уытты емес және целлюлоза мен ААБ-дан тұрады. Шикізат пен өндіріс ерекшеліктері ААБ құрамындағы бактериялардың қандай туысқа жататындығын анықтайды. ПТР-саусақ іздерін анықтау нәтижесінде алмадан алынған сірке суының анасында Acetobacter туысы басым екені, ал жүзімнен алынған сірке суының анасында Komagataeibacter туысы ең көп кездесетіні анықталды. Алмадан алынған сірке суының анасында A. okinawenis бактериясы ең көп таралған түр болды. Жүзім сірке суы мен оның анасында K. europaeus ең басым бактериялық түр болды. Сірке суының анасында көптеген басқа бактерия туыстары да бар. Полимераза тізбекті реакциясының денатурациялық градиенттік гель электрофорезі (PCR DGGE) сіркедегі бактериялық компоненттер мен туыстарды анықтау үшін қолданылды. Бұл топтарға мыналар кіреді: Acetobacter, Acidomonas, Ameyamaea, Asaia, Gluconacetobacter, Gluconobacter, Granulibacter, Komagataeibacter, Kozakia, Neoasaia, Saccharibacter, Swaminathania және Tanticharoenia. Бұл бактериялар әдетте грам-теріс немесе грам-айнымалы және полярлы қамшылары бар. Олардың өсуі үшін аэробтық орта қажет, pH 5-6,5 аралығындағы ортаны ұнатады, бірақ 3-4 pH-та тіршілік ете алады. Бұл бактериялар спора түзетпейді. Бұл бактерияларды спонтанды ашыту кезінде табу қиын. Себебі сірке суының анасы тірі, бірақ өсірілмейтін (VBNC) күйде болғанда олар басқа микробиологиялық топтармен бәсекелеседі. Gluconacetobacter және Komagataeibacter туыстары бактериялық целлюлозаның жоғары деңгейін өндіреді, ол сірке суының анасын құрайды. Сірке суының анасындағы Gluconacetobacter және Acetobacter мөлшері сіркедегі сірке қышқылының концентрациясына байланысты. Сірке қышқылының концентрациясы 6%-дан жоғары сірке суларында Gluconacetobacter көбірек кездеседі, ал 6%-дан төмен концентрациядағыларда әдетте Acetobacter кездеседі. Дегенмен, өнеркәсіптік масштабта Acetobacter 11,5-12% сірке қышқылы концентрациясында кездеседі.

Ашытқы

Сірке суының қабықшасы шарап, сидр немесе басқа да спирттік сұйықтықтағы қантты этанолға айналдыратын ашытқылардан да құралған. Шаньсидегі ескі сірке суының спирттік ашыту кезінде 47 түрлі ашытқы табылған. Дегенмен, сірке суының қабықшасындағы үш негізгі штаммға S. cerevisae, P. anomala және C. berkhout кіреді, ал S. cerevisae ашыту кезеңінде ең көп кездесетін түр болып табылады. Ашытудан кейін S. cerevisiae өсуде басымдық танытады, себебі бұл түр этанолға төзімді келеді. Сірке суының қабықшасы бальзамдық сірке суын дәстүрлі өндірісте де қолданылады. Бальзамдық сірке суы жүзім шырынын қайнатып, концентрат жасау арқылы өндіріледі. Концентрат жартылай ыдысқа құйылып, қыс бойына қалдырылады. Көктемде концентрат ағаш бөшкеге ауыстырылады. Жазда сірке суын ашытуды бастау үшін сірке суының қабықшасы қолданылады. Содан кейін концентрат пен қабықша әртүрлі ағаш түрлерінен жасалған бөшкелерге бөлінеді. Сірке суы 13 жыл бойы дайындалады.

Комбучаның анасы

Қышқыл анасы мен комбуча анасы көптеген ұқсастықтарға ие, бірақ олар әртүрлі. Комбуча анасы шайдың қайнауынан, ал қышқыл анасы шараптың, сидрдың немесе басқа да спирттік сусындардың қайнауынан жасалады. Шайдың қайнау процесі SCOBY-ді жасайды. SCOBY бактериялық целлюлоза қабатын жасайды, мысалы, қышқыл анасында көрінетіндей. Бактериялар спиртті тотықтырып, сірке қышқылын жасайды. Комбуча анасына қатысатын негізгі бактериялық туыс – Acetobacter, ол қышқыл анасында да негізгі туыс болып табылады. Комбуча анасында кейбір сірке суында кездесетін Gluconobacter бактериясы да бар. Екі қышқыл және комбуча аналары да қантты этанолға айналдыратын ашытқыны қамтиды. ААБ қайнаудан кейін этанолды сірке қышқылына тотықтырады. Қышқыл анасы мен комбуча анасы арасындағы басты айырмашылық – сірке қышқылына төзімділік. Сірке қышқылының концентрациясы комбушаға қарағанда жоғары, сондықтан қышқыл анасындағы түрлер сірке қышқылының жоғары деңгейін қабылдауға тиіс. Аналық қышқыл судың құрамындағы айырмашылықтарға байланысты, қышқыл анасын комбуча өндіру үшін қолдануға болмайды, себебі ол шайдан алынбаған және оның бактерияларының қасиеттері басқаша.