Кіріспе

Ұзын дәнекерленген металл цилиндрлерден жасалған түтікпен жабдықталған жарылғыш құрылғы.

Тұрақты тағандық оқ-дәрі – нысананы кесіп өтетін үлкен шеңберге таралатын, сақина тәрізді жарылыс фрагменттерінің таралу схемасын көрсететін арнайы оқ-дәрі. Ол әуе шабуына қарсы және зымыранға қарсы ракеталарда қолданылады.

Ертедегі әуе шабуылына қарсы оқ-дәрілер

Бірінші дүниежүзілік соғыста мылтық пен пулемет оқтары алғашқы әскери ұшақтарға қарсы қолданылды. Ұшақтар мылтық пен пулемет патрондарының қашықтығынан жоғарырақ ұшқанда артиллерия қолданылды. Ұшаққа тигізу ықтималдығы төмен болғандықтан, артиллериялық снарядтар ұшақтың шамамен биіктігінде жарылып, жарылыс орнының маңына бөлшектерді шашырату үшін жасалған. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, жоғары ату жылдамдығымен, жақсартылған жарылғыш механизмдермен және үлкен калибрлі ұшуға қарсы қару-жарақтар қолданыла берді. Бұл оқтар мен ұсақ бөлшектер көбінесе ұшақ корпусында кішкентай тесіктер жасады. Егер оқ немесе бөлшектер ұшқышқа немесе ұшақтың маңызды бөлігіне (жаңа отын құбыры, қозғалтқышты салқындату жүйесінің бөлігі, басқару беттерін иелендіретін маңызды сым немесе гидравликалық желі) тимесе, ұшақ жұмыс істеуін жалғастырды. Кейбір зениттік артиллериялық снарядтар ұшаққа зақым келтіру үшін ұзын, жұқа бөлшектерге бөлінуге арналған. Мұндай бөлшектердің жасаған тесіктері жоғары жылдамдықты ұшақтардың айналасындағы ауа ағынын бұзуға бейім болды, бірақ бірдей өлшемдегі снарядтан шыққан бөлшектердің саны азайғандықтан, тигізу ықтималдығы төмендеді. Бұл мәселе екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қарулардың орнына ұшаққа қарсы зымырандар дамығанда маңыздырақ болды. Аз сандағы зымырандарға, бірдей өлшемдегі және құнындағы артиллериялық снарядтардың ұшақты жою ықтималдығымен тең келетін жақсартылған жарылғыш қабыс қажет болды. 1952 жылы жиналмалы үздіксіз таяқшалы жарылғыш қабыс тұжырымдамасы ұсынылды. Джонс Хопкинс университетінің қолданбалы физика зертханасы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің әуеге қарсы зымыран қорғанысы бағдарламасын дамыту аясында үздіксіз кеңейтілетін таяқшалы жарылғыш қабысты ойлап тапты. Жарылғыш қабыстың егжей-тегжейі, оны пайдалану қажеттігі тумағанша құпия сақталды.

Құрылыс

Жұп санындағы жеке болат таяқтар параллель орналастырылып цилиндр құрайды. Таяқтардың ұштары дәнекерленеді – бірінші және екінші таяқ жоғары жағынан, екінші және үшінші төменгі жағынан, және осылайша форманың айналасы бойында жалғаса береді.

Операция

Жарылыс кезінде жоғары қуатты жарылғыш зат тағандарға импульс береді, оларды кеңдеп жатқан шеңбер бойымен сыртқа қарай итеріп шығарады. Жарылғыш заттан туындаған қысым толқыны тағандардың бойымен біркелкі әсер етуі керек, сондықтан жарылыс линзасына ұқсас соққы толқынын қалыптастыру үшін белгілі бір түзеткіш қолданылады. Тағандар жеткілікті жұмсақ (икемді) болуы керек, сонда олар сынбай, дәнекерленген біріктірулерін бұзбай кеңейе алады, ал жарылу жылдамдығы 1150 м/с-тан аспауы тиіс, бұл тағандарға осы жерлерде иілуге мүмкіндік береді. Бірқатар аралық нүктеде сақина цилиндрлік қаптаманың ішінде зигзаг тәрізді (көтеріліп-түсірілетін) пішінге ие болады. Толық кеңею кезінде сақина дөңгелек болып, бір жазықтықта орналасады. Содан кейін сақина үзіліп, біртіндеп бір немесе бірнеше түзу тағанға айналады. Тағанның ракетаға қатысты жалпы импульсі шамамен нөлге тең болғандықтан, оның тиімділігі сынған сақина кеңейген сайын жылдам төмендейді. Бұл жылдам кеңейіп жатқан сақина ұшаққа тигенде, эквивалентті фрагменттік снарядтан тиімдірек болуы мүмкін: тағандар сақинасы фрагменттелген снарядқа қарағанда үлкен беттік аумақты қамтамасыз етеді. Кейінгі сынақтар кері нәтижелер көрсетті.