Кіріспе

1920 жылы құрылған британдық саяси-талдау орталығы Халықаралық қатынастардың Корольдік институты, көбінесе Чатэм Хаус деп аталады. Ол Лондон қаласында орналасқан. Институттың мақсаты – "үкіметтер мен қоғамға тұрақты түрде қауіпсіз, өркенді және әділ әлем құруға көмектесу". Чатэм Хаус ережесі осы институтта қалыптасқан.

Шолу

Халықаралық істердің Корольдік институтының штаб-пәтері Лондонның орталығында, 10 St James's Square мекенжайында орналасқан, ол Chatham House деп белгілі. Бұл I санаттағы XVIII ғасырлық ғимарат, оның бір бөлігін Генри Флиткрофт жобалаған, ал үш британ премьер-министрі, оның ішінде Уильям Питт, 1-ші Чатем графы, осы ғимаратта тұрған, оның есімі де осы үймен байланысты болды. 1923 жылы канадалық меценаттар, подполковник Рубен Уэллс Леонард және Кейт Роулендс Леонард мүлікті сатып алып, кейіннен ғимаратты жаңадан құрылған институтқа штаб-пәтер ретінде сыйға берді. Осының нәтижесінде, Chatham House атауы институттың өзінің жалпылама атауы ретінде қолданылады. Chatham House жеке тұлғаларды, сондай-ақ корпорациялардың, академиялық мекемелердің және коммерциялық емес ұйымдардың мүшелерін қабылдайды.

Чатем үйінің ережесі

Чатэм Хаус – Чатэм Хаус ережесі деп аталатын авторлық құқықсыздық ережесінің бастауы. Бұл ереже кездесуге қатысушыға кездесу мазмұнын сыртта талқылауға рұқсат береді, бірақ кім қатысқандығын немесе нақты адам не айтқанын ашуға тыйым салады. Чатэм Хаус ережесі, әсіресе, басқаша жағдайда еркін сөйлеуге мүмкіндік болмаған спикерлердің даулы немесе танымал емес мәселелер бойынша ашық және шыншыл пікір алмасуын жеңілдету үшін қалыптасты. Дегенмен, Чатэм Хауста өтетін көптеген кездесулер жазбаға алынып, Чатэм Хаус ережесі бойынша өткізілмейді.

Зерттеу және жарияланымдар

Чатэм Хаустың зерттеулері бес тақырыптық бағдарламаны қамтиды: қоршаған орта және қоғам; жаһандық экономика және қаржы; жаһандық денсаулық сақтау қауіпсіздігі; халықаралық құқық; және халықаралық қауіпсіздік. Сонымен қатар, Африка, Азия-Тынық мұхит аймағы, Еуропа, Таяу Шығыс және Солтүстік Африка, Ресей мен Еуразия, АҚШ және Америка, сондай-ақ 2023 жылы іске қосылған Ұлыбритания әлемдегі орнына арналған жеті өңірлік бағдарлама бар. Чатэм Хауста ресурстарды өндіру және тұтынудың саяси экономикасына бағытталған Тұрақтылық акселераторы (бұрынғы Хоффманның тұрақты ресурстық экономика орталығы) орналасқан.

Дауыс берушілер

Чатэм Хаусы Ұлыбритания мен халықаралық саясат және бизнес салаларының өкілдерін спикер ретінде жиі шақырады.

Мерзімді басылымдар

Чатэм Хаус 1922 жылдан бері «Халықаралық істер» саясаты журналын, ал 2016 жылдан бері «Киберсаясат» журналын жариялап келеді. Сонымен қатар, 1945 жылдан бері ай сайын «The World Today» әлемдік істер журналын шығарып тұрады.

Чатем Хаус сыйлығы

Чатэм Хаус сыйлығы – «Чатэм Хаус мүшелерінің пікірінше, өткен жылы халықаралық қатынастарды жақсартуға ең үлкен үлес қосқан» тұлғаға, тұлғаларға немесе ұйымға жыл сайын табыс етілетін сыйлық.

Шығу тегі

Халықаралық істердің Корольдік институты 1919 жылғы 30 мамырда Париж бейбітшілік конференциясына қатысқан американдық және британдық делегаттарды Лионель Кертис шақырған кездесуден туындады. Кертис бұрыннан-ақ халықаралық істерді ғылыми тұрғыдан зерттеуді жақтаған болатын. Бейбітшілік конференциясынан кейін ақпарат алмасудың пайдалы екенін ескере отырып, сарапшылардың талдауы мен пікір-таласының әдісі делегаттар өз елдеріне оралғаннан кейін халықаралық институт ретінде жалғастырылуы керек деп салды. Британдық және американдық делегаттар жеке-жеке институттар құрды, ал американдықтар Нью-Йоркте Сыртқы қатынастар кеңесін құрды. Сол кездегі аталымы бойынша Британдық халықаралық істер институты 1920 жылғы 5 шілдеде Роберт Сесил төрағалығымен алғашқы отырысын өткізді. Бұрынғы Сыртқы істер министрі Эдвард Грей институтты құру туралы келесі қаулыны ұсынды:

"Халықаралық мәселелерді зерттеу үшін институт құрылсын, ол Британдық халықаралық істер институты деп аталатын болсын." Олар екеуі, Артур Ж. Балфур және Джон Р. Клайнзбен бірге институттың алғашқы президенттері болды, ал Лайонел Кертис және Г. М. Гатхорн-Харди бірлескен құрметті хатшылар болып тағайындалды.

Соғыс аралығы

Құрылғалысымен Институт Эдвард Грейдің қаулысына бірден назар аударды, ал 1920 жылдар Чатем Хауста өнімді он жылдыққа айналды. 1922 жылдың қаңтар айында «Халықаралық істер» журналы жарық көрді, бұл институт ішінде өткен түрлі есептер мен талқылауларды халықаралық деңгейде таратуға мүмкіндік берді. Зерттеу 1963 жылға дейін жалғасты және институттың барлық бөлімдерінде жақсы қабылдады, соның нәтижесінде «Чатем Хаус зерттеулерінің ерекше сыртқы көрінісі: әдістемелік жаңашылдық пен ғылыми еңбектердің үлгісі» деп танылды. 1926 жылы Чатем Хаустың 14 өкілі Біріккен Корольдікті Тынық мұхиты аймағындағы қатынастар институтының алғашқы конференциясында, Тынық мұхиты елдері арасындағы мәселелер мен қарым-қатынастарды талқылауға арналған форумда өкілдік етті. Бұл институттың аймақтың саяси және экономикалық жағдайына қатысты білімін арттыруына, әсіресе Қытайдың экономикалық дамуы мен халықаралық байланыстарына ерекше назар аударуына мүмкіндік берді. Сол жылы институт патшалық жарғысын алды, осыдан кейін ол Халықаралық істердің Корольдік институты деп аталды. Жарғы институттың мақсаттары мен міндеттерін белгіледі, олар «халықаралық саясат ғылымдарын дамыту, лекциялар мен талқылаулар арқылы халықаралық мәселелерді зерттеу және талдау, халықаралық істер туралы ақпарат, білім және ой алмасуды ынталандыру» болды.

Қосымша кеңейту

1929 жыл институттың дамуының келесі кезеңі болды, оған толық уақытты бас атқарушы немесе директор тағайындалды. Айвисон Макадам осы лауазымға тағайындалды (хатшы, кейін бас директор), ол институттың қарқынды өсуін, зерттеу, ұйымдастыру және қаржылық қажеттіліктерінің артуын басқарды және 1955 жылға дейін осы қызметте болды. Макадам институттың материалдық базасын кеңейту үшін қаржыландыруды қамтамасыз етті, 6 Duke of York Street, кейін Йорк көшесі деп аталған (көбінесе Уолдорф Астор, Джон Пауэр және басқалардың жомарттығы арқасында) және 1943 жылы 9 St James’s Square, бұрынғы Портленд клубы (Генри Прайс сатып алу үшін берген қайырымдылық арқылы) меншігін сатып алды. Осы үйлерді 10 St James Square-дегі Чатем Хаусқа қосып, байланыс шығындарын Астордың ұлдары – Уильям, Дэвид және Джон төледі. Пауэр 1938 жылы Институтқа Чешем Плейстегі жалға алынған мүлкін де сыйға тартты. Бұл қосымша үй-жай институттың жұмысы үшін аса қажетті кеңістік берді. 1929 жылы институт халықаралық алтын мәселесі жөніндегі арнайы зерттеу тобын құрды. Джон Мейнард Кейнс сияқты жетекші экономистерді қамтитын топ соғыстан кейінгі халықаралық ақша-кредит жүйесінің салдарынан туындаған экономикалық мәселелерді үш жыл бойы зерттеді. Топтың зерттеулері екі жылдан кейін Ұлыбританияның алтын стандартын тастау туралы шешімін болжады. Осы кезеңде Чатем Хаус Лондондағы әлемдік саясаттағы жетекші мемлекет қайраткерлері мен саяхатшылардың баруға таңдаған орны ретінде танымал болды. Атап айтқанда, Махатма Ганди 1931 жылғы 20 қазанда институтқа келіп, «Үндістанның болашағы» тақырыбында лекция оқыды. Лекцияға 750 мүше қатысты, ол сол кезге дейін институт өткізген ең ірі жиын болды. 1933 жылы Чатем Хаус Канаданың Онтарио штатындағы Торонто қаласында алғашқы Ұлттар Достастығы қатынастары конференциясын өткізді. Шамамен бес жылда бір рет өткізілетін конференция жетекші саясаткерлерге, заңгерлерге, ғалымдарға және басқаларға соңғы Империялық конференциялардың салдары туралы талқылауға мүмкіндік берді. Әртүрлі доминиондар жеке сыртқы саясат мақсаттарын іздеп, институт кеңесінің төрағасы генерал-майор сэр Нилл Малкольм «сыртқы саясат мәселелерінде түрлі үкіметтер арасындағы маңызды келісімге» қажеттілігін атап өтті, ал Ұлттар Достастығы қатынастары конференциясы осы ынтымақтастықты қамтамасыз ету және сақтау үшін құрал болды.

Соғыстан кейінгі қайта құру

Институт сонымен қатар ғалымдарға және қарулы күштерге өзінің Санкт-Джеймс-сквердегі үйінде көптеген қосымша қызметтер көрсетті. Институт ресми түрде 1943 жылғы 28 қазанда қайта ашылды; сессияда ETO-дағы АҚШ армиясының логистикалық күштерінің американдық қолбасшысы, генерал-майор Джон Ч. Х. Ли сөз сөйледі, ол өзінің уақытының көп бөлігін Театр G 5 офицерімен (азаматтық-әскери істер жөніндегі) жұмыс істеді, ол генерал-майор Рэй У. Баркер болды. Институт қашқын және одақтас ғалымдарына зерттеу мүмкіндіктерін ұсынды, сонымен қатар Ұлттық Экономикалық және Әлеуметтік Зерттеу институты мен Польша зерттеу орталығының ғимараттары бомбаланғаннан кейін институтқа көшуіне келісім жасалды. Бұдан өзге, одақтас офицерлері халықаралық саладағы білімдерін және саяси санасын арттыру, сондай-ақ соғыстан кейінгі қайта құру жоспарларын дамыту мақсатында институтта халықаралық істер курстарын оқыды. 1953 жылы нәсілдер аралық қатынастар жөніндегі зерттеулер кеңесі құрылды, бұл әлем бойынша көзқарастардың өзгеруін және нәсілдік теңдікке шақыруларды жан-жақты зерттеуге мүмкіндік берді. 1958 жылы бұл топ тәуелсіз қайырымдылық ұйым болып бөлініп, Нәсілдер аралық қатынастар институтын құрды. Кубалық зымыран дағдарысы мен Бразилиядағы төңкерістен кейін институт Латын Америкасы аймағына көбірек назар аударды. Сол кездегі Кубаның Индустрия министрі Че Гевара 1964 жылы «Халықаралық істер» журналы үшін «Куба экономикасы: оның өткені мен қазіргі маңызы» талдамасын жазды. Чатэм Хаус 1975 жылғы қазан айында өткен Англо-Совет дөңгелек үстелі арқылы, Чатэм Хаус пен Мәскеудегі Дүниежүзілік экономика және халықаралық қатынастар институты арасындағы кездесулер сериясының біріншісі арқылы Суық соғыстың халықаралық істеріне тікелей қатысты. Екі жолды дипломатияның ерте мысалы ретінде, кездесу Ұлыбритания мен Кеңес Одағы арасындағы байланысты жақсартуға және қарым-қатынасты дамытуға бағытталды. 1980 жылдардың басында Кеңес институттың екі маңызды жаңа сала бойынша зерттеу мүмкіндіктерін кеңейтуге кірісті. Бұл бастама аясында құрылған алғашқы заманауи бағдарламалар – Энергетика және зерттеу бағдарламасы мен 1980-1981 жылдары құрылған Халықаралық экономика бағдарламасы болды. Зерттеу тәжірибесін жаңалаумен қатар, институт өзінің халықаралық желісін, әсіресе экономикалық жағынан өркендеген елдер арасында нығайтуға ұмтылды. Мысалы, ағылшын-жапон қарым-қатынастарын ұзақ және қысқа мерзімде жақсарту мақсатымен құрылған Чатэм Хаус-тың Алыс Шығыс бағдарламасы 1984 жылы Жапония 2000 тобының қолдауымен нығайтылды.

Жақында болған тарих

1998 жылы Чатэм Хаус Ангола форумын іске қосты. Анголаның мұнай қоры және артып келе жатқан халықаралық амбициялар Анголаның Африкадағы ықпалды мемлекет ретінде жылдам дамуына мүмкіндік берді. Чатэм Хаус Ангола форумының мақсаты – «болашаққа бағытталған, саяси тұрғыдан маңызды және ықпалды пікір-таластар мен зерттеулер» үшін халықаралық платформа құру екенін мәлімдеді. Институттың Африка жөніндегі кеңейтілген бағдарламасы 2002 жылы құрылды, ол аймақтық зерттеулер бағдарламаларының қазіргі құрылымын қалыптастыруға бастама берді. 2005 жылы «Қауіпсіздік, терроризм және Ұлыбритания» атты еңбек жарық көрді. 2005 жылы Чатэм Хаус жүлдесі тағайындалды, ол халықаралық қатынастарға елеулі үлес қосқан мемлекет басшылары мен ұйымдарды марапаттайды. Елизавета II украин президенті Виктор Ющенкоға алғашқы жүлдені табыс етті. 2013 жылдың қаңтар айында Институт Халықаралық істердегі көшбасшылық академиясын жариялады, ол әлеуетті және беделді әлемдік көшбасшыларға институтта 12 айлық стипендия ұсынады, мақсаты – «халықаралық істердегі көшбасшылардың жаңа буынын дамытуға арналған бірегей іс-шаралар мен оқыту бағдарламасын» ұсыну. 2014 жылдың қараша айында Королева академияны «Халықаралық істердегі көшбасшылыққа арналған Королева Елизавета II академиясы» деп атап, ресми түрде ашты. Институт 2020 жылы SNF CoLab, Common Futures Conversations жобасы, жас кеңесшілер тобы және сэр Дэвид Аттенборо, Мелина Абдулла және Грета Тунберг үшін үш Чатэм Хаус 100 жылдық жүлдесі сияқты бірқатар іс-шаралар мен бастамалармен мерейтойын атап өтті. 2022 жылдың сәуір айында Ресей Чатэм Хаусты «тікелей емес ұйым» деп таныды. Чатэм Хаустың аға ғылыми қызметкері Кристофер Сабатини Николас Мадуро үкіметіне қарсы оппозицияны қолдау жобасын жетекшілік етеді. Хуан Гуайдо Мадуроны президенттік лауазымнан алмастыра алмағаннан кейін Сабатини: «Венесуэла бойынша қазіргі стратегия жұмыс істемеді, сондықтан біз басқаша әрекет етуіміз керек. Гуайдо үкіметі сәтсіз аяқталды, бірақ ол бұрыннан жоқ жиналу ортасын ұсынды» деді.

Соңғы есептер

2015 жылы Чатэм Хаус бірнеше баяндама жариялады, оның ішінде «Нигерияның дамып келе жатқан шекаралары: ресми емес сауданың қозғаушы күштері мен салдары» атты еңбегі сауданы ресмилендіруге және тұрақты, аз құбылмалы өсуді қамтамасыз етуге шақырады; «Климаттың өзгеруі, диетаның өзгеруі: ет тұтынуды азайту жолдары» еңбегінде жаһандық ет тұтынуын азайту, жаһандық жылынуды екі градус «қауіп деңгейінен» төмен ұстау үшін маңызды фактор ретінде қарастырылады; «Босқындар үшін жылу, жарық және қуат: өмірді сақтау, шығындарды азайту» босқындарға энергия берудің гуманитарлық көмектің негізгі мақсаттарына қалай кедергі келтіретінін зерттейді; ал «Антибиотиктер үшін жаңа жаһандық бизнес-модель: кірістерді сатудан ажырату» фармацевтикалық компаниялардың антибиотиктерді сатудан түсетін кірістерін олардың шамадан тыс қолданылуын болдырмау және қоғамдық денсаулық салдарын болдырмау үшін ажырату қажеттігін дәлелдейді. 2016 жылы Чатэм Хаус «Латын Америкасы мен бұрынғы Кеңес Одағының элиталарының АҚШ-қа қатысты көзқарастары» баяндамасын жариялады, онда Латын Америкасы мен бұрынғы Кеңес Одағының элиталары АҚШ-ты қалай қарастыратыны зерттеліп, АҚШ-тың осы көзқарастарға сәйкес саясатын қалай бейімдеуі мүмкін екендігі туралы ұсынымдар берілді. 2017 жылғы баяндамаларға «Украина үшін күрес» кірді, онда «Еуромайдан төңкерісінен» кейін Украинаның тәуелсіз және өміршең мемлекет ретінде сақталуы үшін күресі зерттелді; сондай-ақ «Жаһандық азық-түлік саудасындағы тұйықтар мен осалдықтар» баяндамасында саясаткерлерге белгілі бір порттарда, теңіз жолдарында және ішкі көлік маршруттарындағы ауыр бұзылу қаупін азайту үшін дереу әрекет ету ұсынылды, мұндай бұзылулар жаһандық азық-түлік қауіпсіздігіне зиян келтіруі мүмкін; «Нигериядағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес: қоғам мен институттарды байланыстыруға қатысты әлеуметтік нормалар» еңбегінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің тиімділігін арттыру үшін адамдардың осы құбылысқа қатысу себептерін түсінудің жаңа тәсілдері қарастырылды; ал «Дональд Трамптың халықаралық саясаты» АҚШ президенті Дональд Трамптың сыртқы істердегі мінез-құлқының – оның тікелейлігінің, болжамсыздығының, қарама-қайшылығының және сезімталдығының – қандай әсер еткенін зерттейді. 2018 жылғы маңызды баяндамаларға «Трансатлантикалық қатынастар: жақындасуда ма, әлде алыстауда ма?» кірді, онда трансатлантикалық қатынастардың ұзақ мерзімді негіздері берік екендігі айтылды; сондай-ақ «Конкретті өзгерістер жасау: төмен көміртегілі цемент және бетон инновациялары» еңбегінде климаттың өзгеруіне қатысты Париж келісіміне сәйкес, шығарындыларды қысқарту үшін цемент және бетонды өндіру және пайдалану тәсілдерінде маңызды өзгерістер қажеттігі көрсетілді; «Жасанды интеллект және халықаралық қатынастар» жасанды интеллекттің өсуін жақын арада тиімді басқару қажеттігін, осылайша ұзақ мерзімді тәуекелдерді азайтуға және жасанды интеллекттің қазіргі теңсіздіктерді күшейтпеуін қамтамасыз етуге болатынын атап өтеді. 2019 жылы үш маңызды баяндама жарық көрді. «Ұлыбритания және Жапония» еңбегінде екі елдің қарым-қатынасын нығайту ортақ жаһандық мәселелерді шешуге олардың қабілетін арттыратыны айтылды. «Таяу Шығыс және Солтүстік Африкадағы қақтығыс экономикасы» Ирак, Ливия, Сирия және Йемендегі қақтығысты жалғастыратын ортақ экономикалық факторларды зерттейді. «Қазақстан: ауысудың сынағы» еңбегінде елдің жаңғыру мен реформаға ұмтылуы және авторитарлық өткеннен айырылу мүмкіндігі қарастырылады. 2020 және 2021 жылдары «Тамақтандыруға инвестиция салудың бизнес-жағдайы» баяндамасы жарық көрді, онда бизнес үшін дұрыс тамақтанудың жасырын шығындары және осы шығындарды көпұлтты компаниялардың қаншалықты мойындайтыны және қарастыратыны туралы мәліметтер келтірілді; сондай-ақ «Ресей туралы пікірталаста мифтер мен қате түсініктер» баяндамасы Ресей туралы қазіргі Батыс ойлауын қалыптастыратын он алты ең көп таралған мифтер мен қате түсініктерді жоюға бағытталған.

Айырмалар

2016 жылдың қараша айында Чатэм Хаус Prospect журналының «Жылдың талдау орталығы» деп танылды, сондай-ақ Ұлыбритания бойынша халықаралық қатынастар және энергетика мен қоршаған орта санаттарында жеңімпаз атанды. Пенсильвания университетінің 2017 жылғы рейтингісінде Чатэм Хаус «Жылдың талдау орталығы» атағын алды, Брукингс институтынан кейін әлемдегі ең ықпалды екінші орынға ие болды, сонымен қатар АҚШ-тан тыс әлемдегі ең ықпалды талдау орталығы деп саналды.

Қызметкерлер

Chatham House Кеңесінің төрағасы – сэр Найджел Шейнвальд GCMG, ал оның директоры және бас директоры – Бронвен Мэддокс. Мэддокс 2022 жылы 15 жыл бойы Chatham House директоры болған сэр Робин Ниблетттен қызметті қабылдады. Зерттеулерді үйлестіретін директорлар: Тим Бентон, Патрисия Льюис, Креон Батлер және Алекс Вайнс. Chatham House-тың үш президенті бар: Роуланш Лорды Дарлинг, бұрынғы Қаржы министрі, Баронша Мэннингэм Буллер, тәуелсіз сенат мүшесі және бұрынғы MI5 бас директоры, және Жаңа Зеландияның бұрынғы премьер-министрі Хелен Кларк.

Қаржыландыру

2020/2021 жылы Чатемнің ең ірі доноры MAVA Foundation болды, ол 5,000,000 фунт стерлингтен астам, ал Ұлыбританияның Сыртқы істер, одақтастық және даму кеңсесі 1,000,000 фунт стерлингтен астам қаржы ұсынды. Роберт Бош Stiftung қайырымдылық ұйымы мен Жапония Сыртқы істер министрлігі әрқайсысы 500,000-нан 1,000,000 фунт стерлингке дейін қаржы бөлді. 2022 жылдың қараша айында Who Funds You? қаржыландыру ашықтығы сайты Чатемге C бағасын берді (бағалау А-дан Е-ге дейін).