Кіріспе

Фрактал жанама шеңберлерден құралған.

Математикада Аполлон тығыздауы немесе Аполлон торы – бір-біріне жанасқан үш шеңберден басталып, одан кейін басқа үш шеңберге жанасқан шеңберлерді тізбектей толтыру арқылы жасалатын фрактал. Ол грек математигі Аполлоний Пергскийдің құрметіне аталған.

Симметриялар

Ұшақтың Мёбиус түрлендірулері шеңберлердің пішіндерін және жанасуларын сақтайды, демек Аполлон тығыздауының құрылымын сақтайды. Аполлон тығыздауындағы өзара жанасатын кез келген екі үштік шеңбер Мёбиус түрлендіруі арқылы бір-біріне бейнеленеді, ал кез келген екі Аполлон тығыздауы Мёбиус түрлендіруі арқылы бір-біріне бейнеленеді. Атап айтқанда, кез келген Аполлон тығыздауындағы кез келген екі жанасатын шеңбер үшін, жанасу нүктесінде ортасы орналасқан шеңбердегі инверсия (Мёбиус түрлендіруінің ерекше жағдайы) осы екі шеңберді екі параллель түзуге айналдырады, ал тығыздаудың қалған бөлігін екі параллель түзу арасындағы тығыздаудың ерекше түріне айналдырады. Осы инверсиялардың қосындылары кез келген екі жанасу нүктесін бір-біріне түрлендіру үшін қолданылуы мүмкін. Мёбиус түрлендірулері гиперболалық жазықтықтың изометриялары болып табылады, сондықтан гиперболалық геометрияда барлық Аполлон тығыздауыштары сәйкес келеді. Демек, (гиперболалық) изометрияға дейін тек бір ғана Аполлон тығыны бар. Аполлон тығыны – Клейн тобы деп аталатын Мёбиус түрлендірулері тобының шекті жиынтығы. Мёбиус түрлендірулерінің орнына Евклидтік симметрия түрлендірулері қолданылғанда, Аполлон тығыздауы, әдетте, оны құрастырушы үш шеңбердің симметриясын мұралайды. Дегенмен, кейбір шеңберлердің үштігі бастапқы үштікке қарағанда жоғары симметриялы Аполлон тығыздауларын жасай алады; бұл сол тығыздаудың басқа, симметриялы шеңберлер жиынтығы болған кезде болады. Ерекше симметриялық жағдайларға екі параллель түзу арасындағы Аполлон тығыны (шексіз диэдрлік симметриямен), тең қабыршалы үшбұрышта (үшбұрыш симметриясымен) үш сәйкес шеңберден құралған Аполлон тығыны және радиусы 1 екі шеңбермен және радиусы 2 шеңбермен қоршалған Аполлон тығыны жатады (екі жазықтық симметрия сызығымен).

Аполлон шеңберінің интегралды қаптамаларының симметриясы

Дөңгелектердің қисықтығына қарай тығыздағышта әртүрлі диэдрлі симметрия түрлері кездесуі мүмкін.

Симметрия жоқ

Егер алғашқы бесеудің ішінде ешқандай қисықтық қайталанбаса, тығыздау симметрияға ие болмайды, бұл С1 симметрия тобымен көрсетіледі; (-10, 18, 23, 27) қисықтықтарымен сипатталған тығыздау мысал болып табылады.

D1 симметриясы

Егер тығыздағы ең үлкен бес шеңбердің екеуінің қисықтығы бірдей болса, онда бұл тығыздағыш D1 симметриясына ие болады, бұл шектейтін шеңбердің диаметрі бойынша шағылысуға сәйкес келеді, және бұрылу симметриясы болмайды.

D2 симметриясы

Егер алғашқы бесеудің ішінде екі түрлі қисықтық қайталанса, тығыздама D2 симметриясына ие болады; мұндай симметрия шектейтін шеңбердің диаметрлері бойынша өзара перпендикуляр екі шағылысудан және 180° бұрылыс симметриясынан тұрады. (−1, 2, 2, 3) қисықтықтарымен сипатталатын тығыздама – масштабталу коэффициентіне дейін D2 симметриясына ие жалғыз Аполлон тығыздамасы.

D3 симметриясы

D3 симметриясы бар бүтін санды тығыздар жоқ. Егер ең кіші оң қисықтығы бар үш шеңбердің қисықтығы бірдей болса, тығыздау D3 симметриясына ие болады, бұл шектейтін шеңбердің диаметрлері бойынша үш көрістілікке (120° бұрышпен орналасқан) және 120° бұрышпен үш есе айналу симметриясына сәйкес келеді. Бұл жағдайда шектейтін шеңбердің қисықтығының үш ішкі шеңбердің қисықтығына қатынасы 2 – 3-ке тең. Бұл қатынас рационал емес болғандықтан, ешқандай интегралды Аполлон шеңберлерінің жиынтығы бұл D3 симметриясына ие емес, бірақ көптеген жиынтықтар оған жақын болады.

Д3 шамасында симметрия

Сол жақтағы сурет D3 симметриясы бар сияқты интегралды Аполлон тығыздауы. Дәл сол сурет оң жақта көрсетілген, ішкі шеңберлердің қисықтығын көрсететін белгілермен, бұл тығыздаманың көптеген басқа интегралды Аполлон тығыздамаларына ортақ D1 симметриясына ие екенін көрсетеді. Төмендегі кесте осыған ұқсас D3 интегралды Аполлон тығыздағыштарының бірнешеуін тізімдейді. Бұл тізбек қызықты қасиеттерге ие, ал кестеде қисықтықтардың жіктелуі және алдыңғы жиынтықтан ағымдағы жиынтыққа өтуге қажетті көбейтуші көрсетілген. "a" дискілерінің қисықтығының абсолюттік мәндері 1=a(n) = 4a(n − 1) − a(n − 2) рекурренттік қатынасына бағынады, содан көбейтуші +2 ≈ 3.732050807-ге жуықтайды. + D3 симметриясына жақын интегралды Аполлон тығыздамалары Қисықтық факторлары Көбейтуші a b c d a b d a b c d −1 2 2 3 1×1 1×2 1×3 −4 8 9 9 2×2 2×4 3×3 4.000000000 4.000000000 4.500000000 3.000000000 −15 32 32 33 3×5 4×8 3×11 3.750000000 4.000000000 3.555555556 3.666666667 −56 120 121 121 8×7 8×15 11×11 3.733333333 3.750000000 3.781250000 3.666666667 −209 450 450 451 11×19 15×30 11×41 3.732142857 3.750000000 3.719008264 3.727272727 −780 1680 1681 1681 30×26 30×56 41×41 3.732057416 3.733333333 3.735555556 3.727272727 −2911 6272 6272 6273 41×71 56×112 41×153 3.732051282 3.733333333 3.731112433 3.731707317 −10864 23408 23409 23409 112×97 112×209 153×153 3.732050842 3.732142857 3.732302296 3.731707317 −40545 87362 87362 87363 153×265 209×418 153×571 3.732050810 3.732142857 3.731983425 3.732026144

Тізбекті қисықтар

Кез келген n > 0 бүтін саны үшін келесі қисықтықтармен анықталатын Аполлон тығыздауы бар: (−n, n + 1, n(n + 1), n(n + 1) + 1). Мысалы, (−2, 3, 6, 7), (−3, 4, 12, 13), (−8, 9, 72, 73) және (−9, 10, 90, 91) арқылы анықталған тығыздауыштар осы үлгіге сәйкес келеді. n + 1 арқылы анықталатын әрбір ішкі шеңбер басқа тығыздауышта шектейтін шеңберге (−n арқылы анықталады) айналуы мүмкін болғандықтан, бұл тығыздауыштар біріне бірі орналасуы мүмкін. Бұл оң жақтағы суретте көрсетілген, онда n саны 2-ден 20-ға дейін өзгеретін реттік тығыздауыштар бар.