Кіріспе
Италиядағы футболға шолу. Футбол (кальчо) – Италиядағы ең танымал спорт түрі. Италия ұлттық футбол құрамасы әлемдегі ең үздік құрамалардың бірі саналады. Олар ФИФА әлем чемпионатында төрт рет (1934, 1938, 1982, 2006) жеңіске жеткен, тек Бразилиядан (5 рет) қалып қойған, екі финалда (1970, 1994) күміс жүлдегер атанған, үшінші орынға (1990) және төртінші орынға (1978) ие болған. Сондай-ақ, олар екі Еуропа чемпионатында (1968 және 2020) жеңіске жетті, екі финалға (2000, 2012) қатысты, Конфедерациялар кубогында (2013) үшінші орынды алды, бір Олимпиадалық футбол турнирінде (1936) және екі Орталық Еуропа халықаралық кубогында (1927–30 және 1933–35) жеңіс тойлады. Италияның жоғары деңгейдегі ішкі лигасы – Серия А әлемдегі ең танымал кәсіби спорт лигаларының бірі болып есептеледі, себебі ол көбінесе ең тактикалық ұлттық футбол лигасы ретінде сипатталады. Италия клубтары 48 ірі еуропалық кубокты жеңіп алып, Еуропа футболындағы ең табысты елдердің біріне айналды. Серия А әлемдегі ең танымал клубтардың үш – «Ювентус», «Милан» және «Интер» клубтарына отан, олардың барлығы Еуропаның ең ірі және беделді футбол клубтарын білдіретін G14 тобының негізін қалаушылары; Серия А – үш негізін қалаушы мүшені шығарған жалғыз лига. «Ювентус», «Милан» және «Интер», сондай-ақ «Рома», «Фиорентина», «Лацио» және тарихи тұрғыдан «Парма», бірақ қазір «Наполи» клубтары Италия футболының жеті қарындасы деп аталады, себебі олар соңғы жылдары лига мен кубоктерде үстемдік танытты. Италиялық жаттықтырушылар Еуропа футболындағы ең табысты мамандардың қатарында, әсіресе Чемпиондар лигасы сияқты жарыстарда. «Ла Лигадан» кейін Серия А-да ойнаған футболшылардың саны «Ballon d'Or» сыйлығын жеңіп алған футболшылардың ең көп санына ие.
Football ( ˈkaltʃo) is the most popular sport in Italy. The Italy national football team is considered one of the best national teams in the world. They have won the FIFA World Cup four times (1934, 1938, 1982, 2006), trailing only Brazil (with five), runners up in two finals (1970, 1994) and reaching a third place (1990) and a fourth place (1978). They have also won two European Championships (1968 and 2020), also appeared in two finals (2000, 2012), finished third at the Confederations Cup (2013), won one Olympic football tournament (1936) and two Central European International Cups (1927–30 and 1933–35). Italy's top domestic league, the Serie A, is one of the most popular professional sports leagues in the world, due to the fact that it is often depicted as the most tactical national football league. Italy's club sides have won 48 major European trophies, making them the second most successful nation in European football. Serie A hosts three of the world's most famous clubs as Juventus, Milan and Inter, all founding members of the G 14, a group which represented the largest and most prestigious European football clubs; Serie A was the only league to produce three founding members. Juventus, Milan and Inter, along with Roma, Fiorentina, Lazio and historically Parma, but now Napoli, are known as the Seven Sisters of Italian football, due to their dominance in league and cups in recent years. Italian managers are among the most successful in European football, especially in competitions such as the Champions League. More players have won the coveted Ballon d'Or award while playing in Serie A than any other league in the world after La Liga.
Тарих
Футболдың басқа түрлері ежелгі Италияда ойналған, олардың ең көнесі Рим империясы кезінде ойналған Харпастум болды. Бұл ойын империяның кеңеюімен байланысты Еуропадағы басқа да түрлеріне әсер еткен болуы мүмкін, соның ішінде ортағасырлық футбол. 16 ғасырдан бастап Calcio Fiorentino, қазіргі заманғы ойыннан ерекше футболдың тағы бір түрі, Флоренциядағы Санта-Кроче алаңында ойналды. Ойынның ойыншылары арасында белгілі флоренциялықтар болды, әсіресе Медичи отбасы, соның ішінде Пьеро, Лоренцо және Алессандро де Медичи. Сондай-ақ, Климент VII, Лео XI және Урбан VIII сияқты Папалар да болды. Екінші клуб "асыл" деп аталды, өйткені оның құрамында Абруцци герцогы және Альфонсо Ферреро ди Вентимилья (кейіннен Италия футбол федерациясының (FIGC) президенті болады) кірді. 1891 жылы екі клуб бірігіп, «Интернационале» футбол клубын құрды.
Genoa Cricket and Football Club, formed as a cricket club to represent England abroad, was founded by Englishmen in 1893. Three years later, in 1896, a man named James Richardson Spensley arrived in Genoa and introduced the football section of the club, becoming its first manager. Some early tournaments were organised by FNGI between 1895 and 1897. In 1898 a new federation FIGC (as FIF, Federazione Italiana del Foot ball, until 1909) had been formed, with its center originally in Turin and the first president as Mario Vicary. The FIGC created the Italian Football Championship with the four founding clubs being; Genoa, FBC Torinese, Ginnastica Torino and Internazionale Torino. Its first competition was held at Velodromo Umberto I in Turin on 8 May 1898, and was won by Genoa. While it was common for clubs to compete in both FIGC and FNGI competitions early on,
In the following years, the tournament (called Prima Categoria) was structured into regional groups with the winners of each group participating in a playoff with the eventual winners being declared champions. Until 1904, the tournament was dominated by Genoa, who won 6 titles in 7 years. Between 1905 and 1908 a Final Group among regional champions was contested to award the title and the Spensley Cup. Juventus won his first title and Spensley Cup in 1905, but the two following championships were won by Milan.
1893 жылы ағылшыздар құрған «Дженоа» крикет және футбол клубы, Англияны шетелде ұсыну үшін крикет клубы ретінде құрылды. Үш жылдан кейін, 1896 жылы, Джеймс Ричардсон Спенсли есімді адам Генуяға келді және клубтың футбол бөлімін ұйымдастырды, оның алғашқы жаттықтырушысы болды. 1895 және 1897 жылдар аралығында FNGI бірнеше алғашқы турнирлерді ұйымдастырды. 1898 жылы жаңа федерация FIGC (1909 жылға дейін FIF, Federazione Italiana del Foot ball ретінде танылды) құрылды, оның орталығы бастапқыда Туринде болды және алғашқы президенті Марио Викари болды. FIGC Италия футбол чемпионатын құрды, оның негізгі клубтары: «Дженоа», «FBC Torinese», «Ginnastica Torino» және «Internazionale Torino». Оның алғашқы жарысы 1898 жылдың 8 мамырында Туриндегі Велодромо Умберто I-де өтті, және «Дженоа» жеңіске жетті. Бастапқыда клубтар FIGC және FNGI жарыстарында да қатысқан, ал келесі жылдары турнир (Prima Categoria деп аталды) аймақтық топтарға бөлінді. Әр топтың жеңімпаздары плей-оффқа қатысып, соңғы жеңімпаз чемпион атанды. 1904 жылға дейін турнирде 7 жылдың ішінде 6 рет жеңіске жеткен «Дженоа» командасы үстемдік құрды. 1905 және 1908 жылдар аралығында аймақтық чемпиондар арасындағы соңғы топ титул мен Спенсли кубогы үшін күресті. «Ювентус» 1905 жылы өзінің алғашқы титулын және Спенсли кубогын жеңіп алды, бірақ келесі екі чемпионатты «Милан» жеңіп алды.
Genoa Cricket and Football Club, formed as a cricket club to represent England abroad, was founded by Englishmen in 1893. Three years later, in 1896, a man named James Richardson Spensley arrived in Genoa and introduced the football section of the club, becoming its first manager. Some early tournaments were organised by FNGI between 1895 and 1897. In 1898 a new federation FIGC (as FIF, Federazione Italiana del Foot ball, until 1909) had been formed, with its center originally in Turin and the first president as Mario Vicary. The FIGC created the Italian Football Championship with the four founding clubs being; Genoa, FBC Torinese, Ginnastica Torino and Internazionale Torino. Its first competition was held at Velodromo Umberto I in Turin on 8 May 1898, and was won by Genoa. While it was common for clubs to compete in both FIGC and FNGI competitions early on,
In the following years, the tournament (called Prima Categoria) was structured into regional groups with the winners of each group participating in a playoff with the eventual winners being declared champions. Until 1904, the tournament was dominated by Genoa, who won 6 titles in 7 years. Between 1905 and 1908 a Final Group among regional champions was contested to award the title and the Spensley Cup. Juventus won his first title and Spensley Cup in 1905, but the two following championships were won by Milan.
Ұлттық чемпионат
Италияның гимнастика федерациясы (F.N.G.I.) 1896 жылы алғашқы ұлттық жарысты ұйымдастырды, оны Удино қаласынан (Солтүстік-шығыс Италия, Фриули Венеция Джулия аймағы) келген S. Udinese G.S. командасы жеңіп алды. 1897 жылы FNGI екінші ұлттық гимнастикалық футбол турнирін өткізді, оны S.G. Torinese жеңіп алды. 1898 жылы Federazione Italiana del Foot ball (FIF – FIGC) құрылып, алғашқы ұлттық чемпионат аймақтық турнирлер мен плей-оффтармен бірге ұйымдастырылды. Бұл алғашқы нағыз ұлттық футбол чемпионаты деп есептеледі және оны Генуя жеңді.
Италия футбол стадиондары
40 000 немесе одан көп орындықтары бар стадиондар қосылған.