Кіріспе

Аудиология (лат. audīre – "есту", грек. λογία – "логия") – есту, тепе-теңдік және осымен байланысты ауруларды зерттейтін ғылым саласы. Аудиологтар есту қабілеті төмендеген адамдарды емдейді және осыған байланысты зақымданудың алдын алады. Аудиологтар түрлі сынақ әдістерін қолдану арқылы (мысалы, мінез-құлықтық есту сынақтары, отоакустикалық эмиссия өлшемдері және электрофизиологиялық сынақтар) адамның дыбыстарға қаншалықты сезімтал екенін анықтауға тырысады. Егер есту қабілетінің төмендеуі анықталса, аудиологтар естудың қай бөлігіне (жоғары, орта немесе төмен жиіліктерге) зақым келгенін, зақымның қаншалықты ауыр екенін және есту қабілетінің төмендеуіне себеп болатын зақымның қай жерде орналасқанын (сыртқы құлақ, ортаңғы құлақ, ішкі құлақ, есту нерві және/немесе орталық нерв жүйесі) анықтайды. Егер аудиолог есту қабілетінің төмендеуі немесе вестибулярлық бұзылыс бар екенін анықтаса, ол емдеу немесе оңалту бойынша ұсыныстар береді (мысалы, есту аппараттары, кохлеарлық имплантаттар, тиісті медициналық бағыттар). Аудиологиялық және вестибулярлық патологияларды диагностикалаудан басқа, аудиологтар шуылдау (тиннитус), гиперкузия, мизофония, есту процесінің бұзылуы, кохлеарлық имплантаттарды және/немесе есту аппараттарын пайдалануды оңалту саласында да мамандануы мүмкін. Аудиологтар туған кезден бастап өмір соңына дейін есту денсаулығына көмектеседі.

Аудиолог

Аудиолог – есту және вестибулярлық жүйелердің бұзылыстарын анықтау, диагностикалау, емдеу және бақылауға маманданған денсаулық сақтау маманы. Аудиологтар есту қабілетінің төмендеуі, құлақтағы шу (тиннитус) немесе тепе-теңдік проблемаларын диагностикалау, басқару және/немесе емдеу үшін оқытылады. Олар есту аппараттарын таратады, басқарады және оңалтады, сондай-ақ кохлеарлық имплантаттар, ортаңғы құлақ имплантаттары және сүйек өткізгіш имплантаттар сияқты есту имплантаттарына үміткерлерді бағалайды және оларды қалыпқа келтіреді. Олар нәрестелерде есту қабілетінің жоғалуының жаңа диагнозын алған отбасыларға кеңес береді және есту қабілетін кешірек жоғалтқан ересектерге бейімделу және өтеу дағдыларын үйренуге көмектеседі. Сонымен қатар, олар жеке және өндірістік есту қауіпсіздігі бағдарламаларын, жаңа туған нәрестелердің есту тексеру бағдарламаларын, мектептердегі есту тексеру бағдарламаларын жобалауға және іске асыруға көмектеседі, сондай-ақ есту қабілетінің төмендеуіне жол бермеу үшін арнайы немесе тапсырыс бойынша жасалған құлақ тығындары мен басқа да есту қорғау құралдарын ұсынады. Аудиологтар ішкі құлақтың вестибулярлық бөлігінің патологиясынан туындайтын перифериялық вестибулярлық бұзылыстарды бағалауға оқытылады. Олар сондай-ақ, игі қақтырысқан позициялық бас айналу (БППВ) сияқты кейбір вестибулярлық және тепе-теңдік бұзылуларын емдейді. Бұған қоса, көптеген аудиологтар зерттеуші ретінде аудиторлық немесе акустикалық ғалымдар болып жұмыс істейді. Аудиологтар анатомия мен физиология, есту аппараттары, кохлеарлық имплантаттар, электрофизиология, акустика, психофизика және психоакустика, неврология, вестибулярлық функция және бағалау, тепе-теңдік бұзылулары, кеңес беру және қол тілі сияқты байланыс мүмкіндіктері бойынша білім алады. Аудиологтар АҚШ, Ұлыбритания және Үндістанның көптеген ауруханаларында міндетті болып табылатын жаңа туған нәрестелердің есту тексеру бағдарламасын жүргізе алады. Аудиологтар әдетте келесі біліктіліктердің бірімен бітіреді: BSc, MSc (Аудиология), AuD, STI, PhD немесе ScD, бұл бағдарламаға және оқыған еліне байланысты. 2018 жылы CareerCast компаниясының есебінде аудиолог мамандығы сауалнамаға қатысқандардың арасында ең аз стресстік үшінші жұмыс деп табылған.

Тарих

Аудиология және аудиолог терминдерін басылымдарда қолдану 1946 жылға дейін жетеді. Терминнің авторы белгісіз, бірақ Бергер Майер Б.А. Шиер, Уиллард Б. Харгрейв, Стэнли Новак, Норман Канфилд немесе Реймонд Кархартты мүмкін авторлар ретінде атады. Роберт Галамбостың өмірбаянында Халоуэлл Дэвис 1940 жылдары осы терминді ойлап тапқан деп көрсетілген, ол кезде кең таралған "құлақтық жаттығу" термині адамдарға құлақтарын қалай қимылдатуды үйрету әдісін еске түсіргенін айтқан. Аудиологтарға арналған алғашқы АҚШ университетінің курсын Кархарт 1946 жылы Солтүстік-Батыс университетінде ұсынды. Аудиология – салааралық ынтымақтастықтың нәтижесі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ветерандар арасында есту қабілетінің айқын төмендеуі байқалды, бұл осы саланы қазіргі түрінде құруға түрткі болды. Халықаралық аудиология қоғамы (ХАҚ) 1952 жылы "адам есту қабілеті туралы білімді кеңейту, оны қорғау және есту қабілетін қалпына келтіруге көмектесу" және "әлем бойынша мамандық пен есту қабілеті бұзылған адамдардың мүдделерін қорғау" мақсатымен құрылды. Ол ұқсас мақсаттары бар ұлттық қоғамдар, қауымдастықтар мен ұйымдар арасындағы өзара іс-қимылды екі жылда бір рет өткізілетін әлемдік конгресс ұйымдастыру, ғылыми сараптамадан өткен Халықаралық аудиология журналын жариялау және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының есту қабілеті бұзылған және саңырау адамдардың қажеттіліктерін қанағаттандыру жөніндегі күш-жігерін қолдау арқылы ынталандырады.

Талаптар

Халықаралық аудиология қоғамы Global Audiology-ді ұстап тұрады, ол Wikiversity-дегі портал болып табылады және әлем бойынша аудиология білімі мен тәжірибесі туралы ақпарат ұсынады. Қысқаша ақпарат төменде келтірілген:

Австралия

Австралияда аудиологтар аудиология магистрі, клиникалық аудиология магистрі, аудиологияны зерттеу магистрі немесе кәсіби білім беру, оқыту және бағалау қызметі (VETASSESS) жеке агентімен расталған шетелдік бакалавр дәрежесіне ие болуы тиіс. Австралияда аудиологтардың кез келген кәсіби ұйымға мүше болуы міндетті емес, бірақ аудиология түлектері Аудиология Австралиясы (AudA) немесе Австралия Аудиология колледжі (ACAud) аккредиттеуіне алып келетін клиникалық оқу бағдарламасын немесе тағылымдамадан өтуі мүмкін, бұл қадағалаудағы тәжірибе және кәсіби дамуды қамтиды және әдетте бір жылға созылады. Естігі қызметтері бағдарламасы аясында зейнеткерлерге, соғыс ардагерлеріне және 26 жасқа дейінгі балалар мен жасөспірімдерге оңалту қызметтерін көрсету үшін аудиолог білікті маман (QP) нөміріне ие болуы керек, оны алдымен аккредиттеу арқылы алуға болады.

Бразилия

Бразилияда аудиологияны оқыту, сөйлеу патологиясы және аудиология мамандықтарының төрт жылдық бакалавриат білім беру бағдарламасының бір бөлігі болып табылады. Сан-Паулу университеті бакалавр дәрежесін ұсынған алғашқы университет болды және ол 1977 жылы қызметін бастады. Федералдық деңгейде, сөйлеу патологы және аудиолог мамандығы мен білім беру бағдарламалары 1981 жылдың 9 желтоқсанында президент Жоао Фигейредо қол қойған (№ 6965 заң) арқылы мойындалды. «Аудиология» және «аудиолог» терминдері 1946 жылдан бері бразилиялық жарияланымдарда кездеседі. Бразилиядағы аудиологтардың жұмысы 2007 жылы сипатталды.

Канада

Канадада аудиологиямен айналысу үшін ғылым магистрі (MSc) деңгейі міндетті талап болып табылады. Бұл мамандық Нью-Брансуик, Квебек, Онтарио, Манитоба, Саскачеван, Альберта және Британдық Колумбия провинцияларында реттеліп, тиісті провинциялық реттеуші органға толық мүше ретінде тіркелместен жұмыс істеу заңмен тыйымдалған.

Бангладеш

Аудиология және сөйлеу тілі патологиясы саласы бойынша бакалавр (BSc (Hons) дәрежесі) талап етіледі.

Үндістан

Аудиологиямен айналысу үшін мамандар аудиология саласында бакалавр немесе магистр дәрежесіне ие болуы және Үндістанның оңалту кеңесінде (RCI) тіркелуі тиіс.

Малайзия

Малайзияның үш білім беру мекемесі аудиология саласы бойынша бакалавр дәрежесін ұсынады.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында аудиологтар барлық 50 штаттың және Колумбия округінің мемлекеттік лицензиясы немесе тіркеуі арқылы реттеледі. 2007 жылдан бастап, аудиология докторы (AuD) кейбір штаттар үшін клиникалық практикаға кіру деңгейіне айналды, көптеген штаттар осы талапты жақын арада қабылдауы күтілуде, себебі аудиологияда магистр дәрежесін ұсынатын кәсіби бағдарламалар енді жоқ. AuD дәрежесіне қойылатын ең төменгі талаптар: бакалавриаттан кейінгі оқудың кемінде 75 семестрлік сағаты, белгіленген білгіштіктерді игеру, Білім беруді бағалау қызметінің Praxis Series ұсынатын ұлттық емтиханды тапсыру және кемінде 12 айлық толық жұмыс күнілік, бақылаудағы тәжірибеге тең келетін практикалық тәжірибе. Көптеген штаттарда лицензияны жаңару үшін үзділіссіз білім беру талаптары бар. Аудиологтар Американдық сөйлеу, тіл және есту қауымдастығынан сертификат алуға немесе Америка аудиология кеңесінен (ABA) кеңес сертификатын алуға құқылы. Қазіргі уақытта АҚШ-та 70-тен астам AuD бағдарламасы бар. Бұрын аудиологтар әдетте магистр дәрежесіне және тиісті денсаулық сақтау лицензиясына ие болған. Алайда, 1990 жылдары мамандық ең төменгі талап ретінде докторлық дәрежеге көшуді бастады. АҚШ-та 2007 жылдан бастап аудиологтар практикаға кіріспес бұрын аккредиттелген университеттегі немесе кәсіби бағдарламадағы аудиология бойынша докторлық дәрежесін (AuD немесе PhD) алуға міндетті болды. Барлық штаттар лицензия талап етеді, сонымен қатар аудиологтар Америка аудиология кеңесінен ұлттық сертификат немесе Американдық сөйлеу, тіл және есту қауымдастығынан аудиологиядағы клиникалық білгіштік туралы сертификатты (CCC-A) алуға болады.

Пәкістан

Пәкістанда осы мамандықпен айналысу үшін аудиология саласында магистр немесе доктор дәрежесі қажет. Бұл медициналық білімді танылған институттан алу керек, олардың көп бөлігі мемлекеттік. Әйтпесе, адам аудиологиямен айналысуға лицензия алмайды. Пәкістан Медицина және Стоматология Кеңесі (PMDC) барлық медицина студенттеріне практикалық лицензия береді. Бұдан өзге, осы дәрігерлерге медициналық құралдарды ұсынатын адамның Пәкістан Ұлттық Аккредиттеу Кеңесі (PNAC) берген аккредиттеу туралы сертификаты болуы тиіс.

Португалия

Португалияда аудиолог мамандығын тамашалау үшін аудиология саласындағы біліктілік дипломы немесе 11 тамыздағы 320/99 Заң Жарлығының 4-бабында белгіленгендей, заңмен теңестірілген білім болуы міндетті.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африкада қазіргі уақытта аудиология саласында білім беретін бес мекеме бар. Бұл мекемелер Оңтүстік Африкада аудиолог ретінде жұмыс істеуге құқық беретін әртүрлі біліктіліктерді ұсынады. Аталған біліктіліктер: I) Аудиология бакалавры, II) Аудиология ғылым бакалавры, III) Байланыс патологиясы (аудиология) бакалавры, және IV) Сөйлеу тілі патологиясы және аудиология (BSLP&A) бакалавры. Қызмет ететін барлық аудиологтар Оңтүстік Африка Денсаулық сақтау кәсіби кеңесінде (HPCSA) тіркелуі міндетті.

Түркия

Түркиядағы аудиология 1968 жылы Хацеттепе университетінің медицина факультетінің құлақ, мұрын және тамақ кафедрасында аудиология магистрлік бағдарламасы ретінде басталды. 1989 жылға дейін аудиология ретінде жүргізілген бағдарлама осы жылдан бастап қайта қаралып, «Аудиология және сөйлеу қателіктері» магистрлік және докторлық білім беру бағдарламасы ретінде жалғасты. Алғашқы бакалавриат бағдарламасы 2011 жылы ашылды және 2011 жылдан бастап аудиолог Түркия Республикасы мемлекеті тарапынан анықталған және ресми түрде мойындалған мамандыққа айналды.