Сумо төрешілері: Рөлдері мен қызметтері

Кіріспе

Шимпан (審判) немесе Шинпан – кәсіби сумо жекпе-жегінің рингтегі төрешілері. Сумо турнирінде бес шимпан рингтің шортына отырып, қай күресшінің жеңіске жеткенін бақылайды. Турнир жекпе-жектерін бағалайтын кезде олар япондық формальды киім – отокомоно, моны бар хаори және хакама киеді. Әр жекпе-жектің соңында гёжи (ринг төрешісі) алғашқы шешім шығарады, ол көбінесе дұрыс болады және шимпан араласпайды. Турнир барысында рингтің шортына бес шимпан отырады. Шимпанның мәртебесі олардың отырған орнына қарай анықталады. Мәртебелік реті: солтүстік, шығыс, оңтүстік-шығыс, оңтүстік-батыс, батыс. Теңдікті сақтау үшін олар күн сайын орналасқан жерін ауыстырады. Дегенмен, ең жоғары дивизионда тек бас шимпан мен оның екі орынбасары ғана солтүстікте отыра алады. Оңтүстік-шығыс шимпаны сондай-ақ уақытты бақылаушы ретінде жұмыс істейді және дайындық уақыты біткенде гёжиге (төрешіге) сигнал береді, содан кейін күресшілер күресуге кіріседі. 1952 жылдың қыркүйегіне дейін биіктелген шырай (цурияне) бағаналармен тіреліп тұратын, ал шимпан осы бағаналардың алдында отыратын. Егер шимпанның біреуі шешіммен келіспесе немесе күмәнда болса, ол қолын көтереді, сонда олардың бесеуі рингке (дохё) өрлеп, моно ии өткізеді. Моно ии (тек шимпан үшін) қағида бойынша рингтің шортында күтіп тұрған төрт сумо күресшісінің кез келгені шақыруы мүмкін, бірақ мұндай жағдай өте сирек кездеседі. Моно ии кезінде бес шимпан оқиғаға қатысты өз пікірлерін білдіреді. Гёжи әдетте тыңдай алады, бірақ қатысуға шақырылмаса, қатысуы күтілмейді. 1972 жылғы қаңтардағы бір мәшһүр оқиғада шимпан гёжидің шешімін жоққа шығарып, қарсыласы шини тай болғандықтан, Китанофуджи жеңімпаз деп жариялады. Осы кезде гёжи төрешілермен пікір таластырып жатқан көрінеді. Бас шимпан жарысқа қатысушылар мен көрермендерге қысқаша түсіндірме береді. Барлық шимпан – Жапон Сумо қауымдастығының оякаталары, яғни сумо ақсақалдары, және төрелік комитетінің мүшелері. Әрбір хонбашо турнирінің соңында төрелік комитетінің мүшелері келесі турнир үшін күресшілердің рейтингін анықтауға жауапты болады, соның ішінде күресшіні озеки дәрежесіне көтеру жөніндегі алғашқы ресми ұсынысты Сумо қауымдастығы директорлар кеңесіне ұсынады. Йокодзунаның ең жоғары дәрежесіне көтеру жөніндегі алғашқы ұсынымдарды жасауға сыртқы мүшелерден құралған арнайы кеңесші орган жауапты. Төрелік комитетінің құрамында кез келген уақытта 23 мүше болады. Үш бас шимпан, олар көбінесе бұрынғы йокодзуна немесе озеки, екі жылдық мерзімге, ал қалған 20 мүше бір жылдық мерзімге қызмет етеді. Оякатаның белсенді күресші ретінде кем дегенде жоғары маэгашира дәрежесіне жеткені күтіледі және зейнеткерлікке шыққаннан кейін кем дегенде бес жыл күтуі керек. Бір ерекшелік – Нишоносеки (72-ші йокодзуна Кисеносато), ол зейнеткерлікке шыққаннан кейін үш жыл өткен соң төрелік комитетіне тағайындалды.

Shimpan (審判) or Shinpan are the ring side judges of a professional sumo bout. In a sumo honbasho tournament five shimpan sit around the ring to observe which wrestler wins the matchup. When judging tournament bouts they wear formal Japanese dress of otokomono, haori with mon, and hakama. At the end of each bout an initial decision is given by the gyōji (the ring referee), which is usually correct and no action is taken by the shimpan. Five shimpan sit around the ring during the tournament. The order of importance of the shimpan is determined by where they sit. The order of importance goes North, East, South East, South West, West. They will rotate where they sit every day to maintain equality. However, during the top division only the chief shimpan and his two deputies may sit in the North. The South East shimpan also acts as the timekeeper and gives a signal to the gyōji (referee) when preparation time is up and the wrestlers should fight. Prior to September 1952 the raised shire roof (tsuriyane) was supported by columns and the shimpan would sit in front of the columns. If one of the shimpan disagrees or is unsure about the decision then he raises his hand and the five of them climb into the ring, or dohyō to hold a mono ii. A mono ii (of the shimpan only) can in principle also be called by any of the four sumo wrestlers awaiting their bout around the ring, although it is an extremely rare occurrence. During the mono ii the five shimpan give their views on what happened. The gyōji is usually able to listen in but is not expected to take part unless invited to do so. (In a famous case in January 1972, when the shimpan overruled the gyōji and said that Kitanofuji was the winner because his opponent was shini tai and Kitanofuji was entitled to put his hand down first to prevent injury (kabai te), the gyōji was seen to be arguing with the officials.) The head shimpan is responsible for making the announcement and a brief explanation to the wrestlers and spectators. All the shimpan are oyakata, or sumo elders, of the Japan Sumo Association and are members of its judging committee. At the end of each honbasho tournament the judging committee members also have the responsibility to decide the ranking of the wrestlers for the following tournament, which includes making the initial formal recommendation for the promotion of a wrestler to the rank of ōzeki to the Sumo Association board of directors. A special advisory body of external members is responsible for initial recommendations of promotion to the top rank of yokozuna. The judging committee has 23 members at any one time. The three chief shimpan, who are nearly always former yokozuna or ōzeki, serve two year terms, while the other 20 members serve one year terms. An oyakata is normally expected to have reached at least a high maegashira rank as an active wrestler and must usually wait at least five years after retirement to become a shimpan. One exception was Nishonoseki (the 72nd yokozuna Kisenosato), who was named to the judging committee just three years after his retirement.