Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Май қышқылы
Fatty acid
Биохимия және тамақтану салаларында моноқанықпаған май – май қышқылының бір қос байланысы бар май, май қышқылының кіші класы. Ол май қышқылы тізбегінде бір қос байланысқа ие, ал қалған көміртек атомдары жеке байланыста болады. Көп қанықпаған май қышқылдарында (КҚМҚ) керісінше, бірнеше қос байланыс болады.
In biochemistry and nutrition, a monounsaturated fat is a fat that contains a monounsaturated fatty acid (MUFA), a subclass of fatty acid characterized by having a double bond in the fatty acid chain with all of the remaining carbon atoms being single bonded. By contrast, polyunsaturated fatty acids (PUFAs) have more than one double bond.
Денсаулық
Зерттеулер көрсеткендей, диеталық моноқанықпаған майларды қаныққан майлардың орнына қолдану күнделікті дене белсенділігінің және тыныш күйдегі энергия жұмсалуының артуымен байланысты. Дене белсенділігінің жоғары деңгейі пальмитин қышқылынан гөрі олеин қышқылына негізделген диетамен байланысты. Зерттеу нәтижелеріне сәйкес, моноқанықпаған майлардың көп мөлшерде қолданылуы ашушаңдық пен тітіркенуді азайтады. Моноқанықпаған майларға бай тағамдар төмен тығыздықты липопротеин (LDL) холестерині мен жоғары тығыздықты липопротеин (HDL) холестерині деңгейіне әсер етуі мүмкін. Қызыл қан клеткалары мембранасындағы олеин қышқылының және басқа моноқанықпаған май қышқылдарының деңгейі, сүт безі қатерлі ісігінің қаупімен тікелей байланысты. Ал осы мембраналардың қанығу индексі (СИ) сүт безі қатерлі ісігінің қаупімен кері байланысты. Эритроциттер мембранасындағы моноқанықпаған майлар мен төмен СИ менопаузадан кейінгі сүт безі қатерлі ісігінің дамуын болжауға мүмкіндік береді. Бұл екі көрсеткіш де дельта-9 десатураза ферментінің (Δ9 d) активтілігіне байланысты. Балаларда моноқанықпаған майларды тұтыну, қан сарысуындағы липидтердің жақсы көрсеткіштерімен байланысты. Жерорта теңізі диетасы моноқанықпаған майлардың үлкен әсерімен сипатталады. 20 ғасырдың соңында Жерорта теңізі елдеріндегі адамдар Солтүстік Еуропа елдеріне қарағанда көбірек май тұтынған, бірақ бұл майдың көп бөлігі зәйтүн майынан алынған моноқанықпаған май қышқылдары және балық, көкөністер және қой сияқты кейбір ет түрлерінен алынған омега-3 май қышқылдары болды, ал қаныққан майдың тұтынымы салыстырмалы түрде аз болды. 2017 жылғы шолу, Жерорта теңізі диетасын ұстану жүрек-қан тамырлары ауруларының, қатерлі ісіктердің, нейродегенеративті аурулардың, диабеттің және ерте өлімнің қаупін азайтуға көмектесетінін көрсетті. 2018 жылғы шолу, Жерорта теңізі диетасын ұстану жалпы денсаулық жағдайын жақсарта алатынын, соның ішінде жұқпалы емес аурулардың қаупін азайтатынын көрсетті. Бұл диета тамақтануға байланысты аурулардың әлеуметтік және экономикалық салдарына да оң әсер етеді.
Studies have shown that substituting dietary monounsaturated fat for saturated fat is associated with increased daily physical activity and resting energy expenditure. More physical activity was associated with a higher oleic acid diet than one of a palmitic acid diet. From the study, it is shown that more monounsaturated fats lead to less anger and irritability. Foods containing monounsaturated fats may affect low density lipoprotein (LDL) cholesterol and high density lipoprotein (HDL) cholesterol. Levels of oleic acid along with other monounsaturated fatty acids in red blood cell membranes were positively associated with breast cancer risk. The saturation index (SI) of the same membranes was inversely associated with breast cancer risk. Monounsaturated fats and low SI in erythrocyte membranes are predictors of postmenopausal breast cancer. Both of these variables depend on the activity of the enzyme delta 9 desaturase (Δ9 d). In children, consumption of monounsaturated oils is associated with healthier serum lipid profiles. The Mediterranean diet is one heavily influenced by monounsaturated fats. In the late 20th century, people in Mediterranean countries consumed more total fat than Northern European countries, but most of the fat was in the form of monounsaturated fatty acids from olive oil and omega 3 fatty acids from fish, vegetables, and certain meats like lamb, while consumption of saturated fat was minimal in comparison. A 2017 review found evidence that the practice of a Mediterranean diet could lead to a decreased risk of cardiovascular diseases, overall cancer incidence, neurodegenerative diseases, diabetes, and early death. A 2018 review showed that the practice of the Mediterranean diet may improve overall health status, such as the reduced risk of non communicable diseases. It also may reduce the social and economic costs of diet related illnesses.
Диабет
Моноқанықпаған майды көбейту және қаныққан майды азайту инсулинге сезімталдықты жақсартуға мүмкіндік береді, бірақ бұл тек диетадағы жалпы май мөлшері төмен болған жағдайда ғана мүмкін. Дегенмен, кейбір моноқанықпаған май қышқылдары (қаныққан майлар сияқты) инсулинге қарсы келуді күшейте алады, ал көп қанықпаған май қышқылдары инсулинге қарсы келуден қорғайды.
Increasing monounsaturated fat and decreasing saturated fat intake could improve insulin sensitivity, but only when the overall fat intake of the diet was low. However, some monounsaturated fatty acids (in the same way as saturated fats) may promote insulin resistance, whereas polyunsaturated fatty acids may be protective against insulin resistance.