Кіріспе

Глицеролдың барлық үш гидроксил тобы май қышқылдарымен этерификацияланған кез келген эфирі – триглицерид (три және глицеридтен; сондай-ақ ТГ, триацилглицерол, ТАГ немесе триацилглицерид) – глицерол мен үш май қышқылынан туындаған эфир. Триглицеридтер – адамдар мен басқа омыртқалы жануарлардың дене майының, сондай-ақ өсімдік майының негізгі құрамы. Олар қанда майлы тіндер мен қандағы глюкозаны бауырдан екі бағытта тасымалдауға мүмкіндік береді, сондай-ақ адам терісі майларының маңызды құрамы болып табылады. Триглицеридтердің көптеген түрлері бар. Бір нақты жіктелу қаныққан және қанықпаған түрлерге назар аударады. Қаныққан майларда С=С байланысы жоқ; қанықпаған майларда бір немесе бірнеше С=С байланысы бар. Қанықпаған майлардың балқу температурасы қаныққан аналогтарына қарағанда төменірек болады, сондықтан олар көбінесе бөлме температурасында сұйық күйде болады.

Химиялық құрылысы

Үш май қышқылының толықтырғыштары бірдей болуы мүмкін, бірақ көбінесе әртүрлі болады. Көптеген май қышқылдары белгілі болғандықтан, көптеген триглицеридтер де белгілі. Табиғи триглицеридтерде май қышқылы топтарының тізбек ұзындығы әртүрлі келеді. 16, 18 немесе 20 көміртек атомынан тұратындары ұзын тізбекті триглицеридтер деп аталады, ал орта тізбекті триглицеридтерде қысқа май қышқылдары болады. Жануарлар жұп санды май қышқылдарын синтездейді, ал бактериялар тақ және тармақталған тізбекті май қышқылдарын синтездеуге қабілетті. Осының салдарынан, тікенекті жануарлардың майында 15 сияқты тақ санды май қышқылдары кездеседі, себебі олардың ішегіндегі бактериялардың әсерінен пайда болады. Көптеген май қышқылдары қанықпаған, ал кейбіреулері полиқанықпаған (мысалы, линоль қышқылынан туындағандар). Әртүрлі май қышқылдарынан тұратын триглицеридтер аралас триглицеридтер деп аталады. Олар табиғатта көбірек кездеседі. Глицериндегі бірінші және үшінші май қышқылдары ерекшеленсе, онда аралас триглицерид хиральды болады.

Физикалық қасиеттері

Триглицеридтер түссіз, бірақ бұзылған үлгілер сарғыш түсті болуы мүмкін. Стеарин – қарапайым, қаныққан, симметриялық триглицерид, бөлме температурасында қатты күйде болады, бірақ көптеген мысалдары майлар. Олардың тығыздығы шамамен 0,9 г/см³ құрайды.

Өнеркәсіптік пайдалану

Қапша майы және оған ұқсас майлар май бояулары мен оларға ұқсас жабындарда қолданылатын пайдалы өнімдердің маңызды құрамдас бөліктері болып табылады. Қапша майы ди- және три-қансыз май қышқылдарына бай, олар оттегінің әсерінен қатаюға бейім. Бұл жылу шығаратын қатаю процесі осы «кептіруші» майларға тән. Ол оттегі молекулаларының көміртегі тізбегіне шабуыл жасауынан басталатын полимерлену процесінен туындайды. Триглицеридтер биодизель өндірісі кезінде трансэстерификация арқылы өз құрамдас бөліктеріне ажыратылады. Нәтижесінде алынған май қышқылдарының эфирлері дизель қозғалтқыштарында отын ретінде қолданылуы мүмкін. Глицериннің көптеген қолданыс орындары бар, мысалы, тағам және фармацевтика өндірісінде.

Түске бояу

Май қышқылдары, триглицеридтер, липопротеиндер және басқа липидтерді бояу лизохромдар (майға еритін бояулар) арқылы жасалады. Бұл бояулар материалды нақты бір түске бояу арқылы қызығушылық тудырған майдың мөлшерін анықтауға мүмкіндік береді. Мысалдар: Судан IV, Майлы қызыл O және Судан қара B.