Француз саяхатшысы және табиғатты зерттеуші Франсуа Левайян
François Levaillant
Француз зерттеушісі Франсуа Левайян – Африка құстарын зерттеген, жаңа түрлер ашқан табиғаттанушы, орнитолог. Оның еңбектері, құс түрлері туралы сипаттамалары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз жазушысы, зерттеуші, табиғатты зерттеуші, зоологиялық коллекционер, жазушы және орнитолог Франсуа Левайян (туған Вальян, кейінірек Ле Вальян, "Батыл") (6 тамыз 1753 – 22 қараша 1824) – француз жазушысы, зерттеуші, табиғатты зерттеуші, зоологиялық коллекционер, саяхаттар туралы жазушы және белгілі орнитолог. Ол Африкадан жинаған құстар негізінде көптеген жаңа құс түрлерін сипаттады, ал бірнеше құсқа оның есімі берілді. Ол құстарды бейнелеу үшін алғашқылардың бірі болып түрлі-түсті суреттерді пайдаланды және Карл Линней енгізген екі атаулы номенклатураға қарсы болды, оның орнына ерекше африкалық бүркіт үшін "тұмбалағыш немесе тар себізбен жүруші" деген мағына беретін бательер сияқты сипаттамалық французша атауларды қолдануды ұсынды.
French author, explorer, naturalist, zoological collector, writer, and ornithologist
François Levaillant (born Vaillant, later in life as Le Vaillant, "The Valiant") (6 August 1753 – 22 November 1824) was a French author, explorer, naturalist, zoological collector, travel writer, and noted ornithologist. He described many new species of birds based on birds he collected in Africa and several birds are named after him. He was among the first to use colour plates for illustrating birds and opposed the use of binomial nomenclature introduced by Carl Linnaeus, preferring instead to use descriptive French names such as the bateleur (meaning "tumbler or tight rope walker") for the distinctive African eagle.
Өмір
Франсуа Вайлант Голландиялық Гвиананың (Суринам) астанасы Парамарибода дүниеге келді. Ол Николас Франсуаның ұлы, Мец қаласынан шыққан француз заңгері, анасы Катерина Жозефинамен қашып кеткен соң ол жерге барып, француз консулы қызметін атқарған. Франсуа орманның арасында өскендіктен, жергілікті фаунаға қызығушылық танытып, құстар мен жәндіктерді жинаған. Оның отбасы 1763 жылы Францияға қайтып келді. 1772 жылы Франсуа Мецтегі кавалерия полкіне офицер-кадет ретінде қабылданды, бірақ бойы жеткіліксіз болғандықтан офицерлік лауазымға ие бола алмады. 1773 жылы Сюзанна де Нурға үйленді. Ол құстар мен жануарлардың табиғи ортадағы өмірін зерттеуге бел буды. Сол кезде Оңтүстік Африка салыстырмалы түрде беймәлім және экзотикалық аймақ болатын, ол 1784 жылдың шілдесіне дейін ғылыми қауымдастықта өзінің айбырын орнатарлық үлгілерді жинады.
François Vaillant was born in Paramaribo, the capital of Dutch Guiana (Surinam), the son of Nicolas François, a French lawyer from Metz who had fled there after eloping with his mother Catherine Joséphine and then took up a position as the French Consul. Growing up amid forests, François took an interest in the local fauna, collecting birds and insects. His family returned to France in 1763. In 1772, François joined the Berry cavalry regiment as a cadet officer in Metz but was eventually rejected as an officer because he was not tall enough. He married Suzanne de Noor in 1773. He decided to study the bird and animal life in their natural habitat. At that time, South Africa was a relatively unknown and exotic location and he collected specimens that would establish his reputation within the scientific community until July 1784
Еуропаға оралу
Қайтып келгеннен кейін ол "Африка ішіндегі саяхат" (1790, 2 томдық) және "Африка ішіндегі екінші саяхат" (1796, 3 томдық) еңбектерін жариялады. Екеуі де Еуропа бойынша бестселлерге айналып, бірнеше тілге аударылды. Оның қолжазбаларын Казимир Варон өңдеді. Бірінші кітаптың сәттілігі оны екінші саяхатын сипаттауда көбірек қиялдануға итергендігі айтылады, оның көп бөлігі көркем әңгіме деп есептеледі. 1798 жылдың мамыр айында Фойо қайтыс болғаннан кейін Левалянт Роза Дубуше атты жас әйелмен бірге өмір сүрді, олардан төрт бала дүниеге келді. 1824 жылы Ла-Нуэде қайтыс болды. Оның төрт ұлы француз армиясында қызмет етіп, барлығы Құрметті легион орденін алды. Ол қайтыс болған кезде, отбасының тегі Левалянт болып бекітілді. Фойо отбасы арқылы ол француз ақыны Шарль Бодлердің әжесінің інісі болды, ол жас студент кезінде Левалянтты зейін қойып оқыған.
On his return he published Voyage dans l'intérieur de l'Afrique (1790, 2 vols. ), and Second voyage dans l'intérieur de l'Afrique (1796, 3 vols. ), both of which were best sellers across Europe, translated into several languages. He had his drafts edited by Casimir Varon. It has been suggested that the success of the first book drove him to become more creative in the descriptions of the second voyage, many parts of which are considered to be fiction. After Foyot's death in May 1798, Levaillant lived with a younger woman, Rose Dubouchet, with whom he had four children. He died in La Noue in 1824. Four of his sons served in the French army, all earning the Légion d'honneur. By the time of his death, the family name had become Levaillant. Through Foyot's family, he was a grand uncle of the French poet Charles Baudelaire, who read Levaillant avidly as a young student.
Үлгілер
Левалянттың өмірінде коллектор ретіндегі даңқы Францияға алғашқы жираф қаңқасын әкелгеніне негізделген. Ол сонымен қатар Париж Табиғи тарих мұражайына маңызды коллекциясын сатты, оның ішінде Bluebuck, Африка құстарының үлкен коллекциясы, сондай-ақ жәндіктер және Бекуердің арсенді сабынының құпиясы бар еді, ол 1950 жылдарға дейін таксидермияда кеңінен қолданылды. Экспедицияны қаржылаған Якоб Темминкке 2000-нан астам құс терісі жіберілді, оларды кейіннен оның ұлы Коенрад Якоб Темминк зерттеді және Лейдендегі мұражай коллекциясына қосты. Басқа да үлгілер Джоан Рейдің кабинетінде, Брюкелерварт мырзасының (1737-1823) қорында сақталды. Бұл коллекция 1820 жылдардың соңында Rijksmuseum van Natuurlijke Historie мұражайы сатып алды, ол қазір Лейдендегі Naturalis болып табылады.
Levaillant's fame as collector in his lifetime was based on bringing back the first giraffe skeleton to France. He also sold a significant collection to the Paris Natural History Museum, including in the sale not only the Bluebuck, a major collection of African birds, but insects and the secret of Becoeur's arsenical soap, which was widely used in taxidermy till the 1950s. Over 2,000 bird skins were sent to Jacob Temminck, who had financed the expedition, and these were later studied by his son Coenraad Jacob Temminck and included in the collection of the museum at Leiden. Other specimens were kept in the cabinet of Joan Raye, heer van Breukelerwaert (1737 1823). This collection was bought by the Rijksmuseum van Natuurlijke Historie in the late 1820s, which is now the Naturalis in Leiden.
Саяхатшы және этнограф
Африкаға саяхатшы ретінде Левальянт африкалықтарды көңілжасығандықпен сипаттауға ұмтылды. Ол Руссоның "асыл жабайы" идеясын және өркениетті айыптауын қабылдады. Өзінің "готтентот" серігі Клаасты өзінің бауыры және теңдесі деп атады, сондай-ақ батыс зерттеушісі мен жергілікті адам арасындағы жақын қарым-қатынасты алғашқылардың бірі болып сипаттады. Левальянт саяхаты барысында Кис деп атаған шақма бабуинын алды. Ол Киспен тамақ бөлісіп, сусын ішкенін, оны көптеген адамдардан да адал, қарапайым жан деп есептегенін жазды. Наринаның сұлулығын сипаттап, жас гонаква әйеліне гүлдің атын берді. Оның олардың тартысуын бейнелеуі Оңтүстік Африканың алғашқы романдарына әсер етті, бірақ кейінірек отарлық кезеңде мұндай қарым-қатынастар қоғамдық жағынан қабылданбады. Нарина бейнесі басқа саяхатшылардың баяндамаларындағы Таитидің экзотикалық сұлулығының әсерінен туған болуы мүмкін. Ол Сара Баартман, "готтентот Венерасының" алдашысы болды. Левальянт голланд қоныс салушыларын жағымсыз бағалап, олардың жергілікті халыққа қатыгездікпен қарағаны үшін айыптады. Батыл тәжірибеші ретінде, ауырғанда готтентот емшісіне өзін емдеуге рұқсат берді және сәтті емделуі туралы жазды. Оңтүстік Африканы аралап, жабайы табиғатты бақылап, өзі және адамзат туралы ойлармен жүрген Левальянт саяхат әдебиетінің жанрын қалыптастырды, сондай-ақ араб тілінен шыққан сөзді пайдаланбаса да, жабайы табиғатқа "сафари" идеясын ойлап тапты.
As a traveller in Africa, Levaillant tended to describe the African people with sympathy. He shared Rousseau's idea of the "Noble savage" and condemnation of civilization. He called his "Hottentot" companion Klaas his brother and his equal and was one of the first to describe a close relationship between Western explorer and an indigenous man. One of Levaillant's acquisitions on his travels was a chacma baboon that he called Kees. In his writings, he wrote about how he shared food and drink with Kees and considered him a simple soul who was more loyal than many humans. He described the beauty of Narina, a name that he used for a young Gonaqua woman, naming her after a flower. His portrayal of their flirtation influenced early South African novels before such relationships became less socially acceptable in the later colonial period. The portrayal of Narina was probably influenced by the images of exotic beauty from Tahiti in other travelers' accounts. She was a precursor to Sarah Baartman the Hottentot venus. He also perceived Dutch settlers in a negative way, attacking them for acting brutally against indigenous people. A brave experimenter, he allowed a Hottentot medicine man to diagnose him when he fell ill and wrote of the successful treatment and cure. By travelling around southern Africa, observing the wild and reflecting upon himself and mankind, it has been claimed that Le Vaillant was the pioneer of a genre of travel writing while also inventing the idea of a wildlife "safari" although he did not use that word of Arabian origin.
Мұра
Оңтүстік Америка балығы Brachyplatystoma vaillantii оның құрметіне аталған.
The South American fish Brachyplatystoma vaillantii is named after him.