Максимилиан Харден: Немец журналисінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Неміс журналисі (1861–1927)

Максимилиан Харден (шын аты Феликс Эрнст Витковский, 20 қазан 1861 – 30 қазан 1927) – ықпалды неміс журналисі және редакторы.

Өмірбаян

Берлинде еврей саудагерінің ұлы болып туған ол Франц гимназиясында оқыды. 1878 жылы Харден протестантизмге көшті және 1884 жылы театр сыншысы ретінде журналистік мансабын бастады. Ол сондай-ақ Рудольф Мосс редакциялаған Берлинер Тагеблат сияқты бірнеше либералды газеттерде Apostata псевдонимімен саяси очерктер жариялады. 1892 жылдан бастап Харден Берлинде Die Zukunft (Болашақ) журналын шығарды. Оның барокко стилін бұрынғы досы Карл Краус мазақтап, "Харденнің аудармалары" туралы сатира жазды. Бастапқыда монархист болған Харден кайзер Вильгельм II және оның жанындағы Филипп, Эуленбург князі және генерал Куно фон Мольткеге қатысты қатал сыншы болды. Оның 1906 жылдан бастап гомосексуалды мінез-құлыққа қатысты жария айыптаулары – сол кезде 175-бап бойынша қылмыстық құқық бұзушылық саналған – көптеген сот процестеріне әкеп соқты және биліктегі Хогенцоллерн әулетінің және неміс юрисдикциясының беделіне зиян келтірді (Эуленбург ісі). Оған жауап ретінде Карл Краус, жеке мәліметтердің жұртшылыққа жариялануына наразы болып, "Максимилиан Харден. Бір мәселенің шешімі" (Eine Erledigung) деген өлім хабарламасын жазды. 1914 жылы Харден оңшыл қанатқа қарай жылжып, Германияның Бельгияны басып алуын құптады. Соғыс кезінде Харден Германияның Еуропа, Африка және Азияның көп бөлігін аннексиялау үшін соғыста жеңіске жетуін талап ететін көптеген мақалалар жазды, Рейхті әлемдегі ең ірі державаға айналдыруды көздеді. Алайда, соғыстан кейін ол пацифист болып, Веймар Республикасын қолдады. 1921 жылы ол "Дие Цукзюфт" журналының екі саны Талат-пашаның өлтірілуі мен оның соңғы сот процесіне арнады, Германияның армян геноцидіне қарсы әрекет етпегеніне қатысты қатты сынға алды. Келесі жылдары Харденнің оқырмандары азайды. 1922 жылдың 3 шілдесінде, Уолтер Ратенаудың өлтірілуінен кейін бірнеше күн өткен соң, ол Фрайкорп мүшелерінің шабуылынан ауыр жарақат алды. Келесі сот отырысында оның жазбалары екі шабуылшы – Берт Вайхардт пен Альберт Вильгельм Гренцтің әрекеттеріне ықпал еткені анықталды. Екеуі де айыпты деп танылып, сәйкесінше екі жыл бес ай және төрт жылға сотталды. Харден "Дие Цукзюфт" журналын шығарудан бас тартып, 1923 жылы Монтанаға (Швейцария) зейнеткерлікке кетті, ол төрт жылдан кейін қайтыс болды. Оның қабірі Берлиндегі Friedhof Heerstraße (Feld 8 C 10 (Reg. 335) (Ehrengrab)) орналасқан. Британдық тарихшы А.Ж.П. Тейлор былай жазды: "Харден Вильгельм II билік құрған кезеңдегі ең талантты саяси жазушы болды. Оның Die Zukunft газетінің тиражы аз болғанымен, ерекше ықпалға ие болды. Бірақ Харденнің мінезі сыншыл және деструктивті болды. Ол адамдардың қиын жағдайда болғанда ғана оларға көмектесетін: Бисмарк құлағаннан кейін және Холштейн отставкаға шыққаннан кейін. Сол сияқты, ол билікте болған Вильгельм II-ді, тіпті Эбертті де айыптады. Оның ең маңызды жетістігі – Эуленбургті қоғамдық өмірден қуу болды, бірақ оған мақтана беруге болмайды. Халықаралық қатынастарда ол бір шеттен екінші шетіне тебілді: бір кезде үлкен флоттың жақтаушысы, кейін теңіз келісімінің қолдаушысы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында ол күшті аннексияшыл болды, соғыстың соңына қарай Вильсондық демократ және интернационалистқа айналды. Ол тек өзінің жоғары бағалауында және басқаларға деген жек көрушілігінде тұрақты болды."

Born the son of a Jewish merchant in Berlin he attended the Französisches Gymnasium until he began to train as an actor and joined a traveling theatre troupe. In 1878 Harden converted to Protestantism and started his journalistic career as a theatre critic in 1884. He also published political essays under the pseudonym Apostata in several liberal newspapers like the Berliner Tageblatt edited by Rudolf Mosse. From 1892 Harden published the journal Die Zukunft (The Future) in Berlin. His baroque style was mocked by former friend Karl Kraus, who wrote a satire about "translations from Harden". Initially a monarchist, Harden became a fierce critic of Kaiser Wilhelm II and his entourage including Philipp, Prince of Eulenburg, and General Kuno von Moltke. His public accusations of homosexual behaviour – according to Paragraph 175 a criminal offence at that time – from 1906 on led to numerous trials and did sustained damage to the reputation of the ruling House of Hohenzollern and the German jurisdiction (the Eulenburg affair). In reaction Karl Kraus, disgusted by the public display of intimate details, wrote an obituary: Maximilian Harden. Eine Erledigung (A Settlement). By 1914, Harden had again moved sufficiently to the right that he welcomed the German invasion of Belgium. During the war, Harden was an annexationist who wrote numerous articles demanding that Germany win the war to annex most of Europe, Africa and Asia to make the Reich the world's greatest power. However, after the war he became a pacifist and supported the Weimar Republic. In 1921, he devoted two issues of Die Zukunft to covering the assassination of Talat Pasha and subsequent trial of the assassin, harshly criticizing Germany's failure to take action against the Armenian genocide. In the following years Harden's readership diminished. On 3 July 1922, a few days after the assassination of Walther Rathenau, he was severely injured in an assault conducted by Freikorps members. In the following trial the court ruled that his writings had provoked the two assailants, Bert Weichardt and Albert Wilhelm Grenz. Both were charged and sentenced to two years and five months, and four years, respectively. Harden abandoned the publishing of Die Zukunft and in 1923 retired to Montana, Switzerland, where he died four years later. His grave is located in Berlin at the Friedhof Heerstraße (Feld 8 C 10 (Reg. 335) (Ehrengrab)). The British historian A. J. P. Taylor wrote: Harden was certainly the most brilliant political writer during the reign of Wilhelm II. His paper, Die Zukunft, had a unique influence despite its small circulation. But Harden's spirit was essential critical and destructive. He always took up men when they were down Bismarck after his fall and Holstein after his resignation. Equally he denounced those were up Wilhelm II when in power, and even Ebert. His outstanding achievement was to hound Eulenburg from public life not much to be really proud of. In international affairs, he swung from one extreme to another: at one time a Big Navy man, later an advocate of a naval agreement. At the beginning of the First World War he was a violent annexationist, towards its end a Wilsonian democrat and internationalist. He remained constant only in his high opinion of himself and contempt for everybody else.