Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Фалеалупо – Самоа мемлекетінде Савайи аралының батыс жағында орналасқан ауыл. 2011 жылдың 29 желтоқсанына дейін қолданылған Халықаралық дата сызығынан 32 шақырым қашықтықта жатыр. Ауылдың екі негізгі елді мекені бар: негізгі арал тас жолының жанында орналасқан Фалеалупо Ута және теңіз жағасындағы Фалеалупо Тай. Жағалаудағы елді мекенге дейінгі жолдың ұзындығы шамамен 9 шақырым, оның көп бөлігі асфальтталмаған. Ауылдың халқы 545 адамды құрайды. Елдің батысында орналасқандығы және Самоаның Халықаралық дата сызығының шығысында жатуы себепті, Фалеалупо бұрын "әр күні күн батуды соңғы көретін ауыл" деп сипатталған. Бірақ 2011 жылы Самоа үкіметі Халықаралық дата сызығын елдің шығысына жылжытқаннан кейін бұл өзгерді. Тұрғындар қоғамдық көліктерге жақын, басты жол бойында тұрудың ыңғайлылығы үшін және 1990 жылдардың басында болған дауылдар салдарынан жағалаудағы ауыл көп зардап шегіп, жағалау бойында ескі шіркеулердің қираған қалдықтары қалғандықтан ішкі жаққа көшіп кетті. Аймақта тасты көлдер, үңгірлер және құмды жағажайлар бар. Фалеалупо Утада шағын дүкендер мен Western Union арқылы ақша жіберуге мүмкіндік бар, ал Фалеалупо Тай жағажайында фале (самоандық үй) және дүкен орналасқан. Бұл елді мекен Фалеалупо сайлау округінің (Файпуле округі) құрамына кіреді, ол Вайсиганоның ірі саяси округінің бөлігі болып табылады. Фалеалупода дүниеге келген және ауыл мектебінде оқыған Рим католик шіркеуінің кардиналы Пио Таофинуу (1923–2006) – алғашқы полинезиялық епископ және кардинал.
Falealupo is a village in Samoa situated at the west end of Savai'i island 20 mile (32 km) from the International Date Line used until 29 December 2011. The village has two main settlements, Falealupo Uta, situated inland by the main island highway and Falealupo Tai, situated by the sea. The road to the coastal settlement is about 9 km, most of it unsealed, from the main highway. The village's population is 545. Due to its location in the west of the country, and because Samoa was just to the east of the International Date Line, Falealupo has been described as "the last village in the world to see the sunset of each day". This has now changed, as the Samoan government has moved the International Date Line east of the country in 2011. Families have moved inland for the convenience of living by the main road near public transport, as well as the extensive damage to the coastal village from cyclones in the early 1990s, which left behind old church ruins along the coast. There are rock pools, caves, and sandy beaches in the area. Falealupo Uta has small shops and facilities for Western Union money transfer while there are beach fale accommodation and a shop at Falealupo tai. The settlement is part of Falealupo Electoral Constituency (Faipule District) which forms part of the larger political district of Vaisigano. Roman Catholic Cardinal Pio Taofinu'u (1923–2006), the first Polynesian bishop and cardinal, was born in Falealupo and attended the village school.
Фалеалупо жаңбырлы орманын қорғау
Фалеалупо жеріне кең жапырақты ормандар жатады. Самоа жерінің көп бөлігі жергілікті ауылдардың меншігінде, дәстүрлі құқық бойынша, әдет-ғұрыптармен басқарылады, ал отбасылық матайлар – кеңейтілген отбасылардың басшылары болып табылады. 1990 жылы Самоа үкіметі Фалеалупоның шалғайдағы ауылына жақсы мектеп салуға талап қойды, әйтпесе мұғалімдер алынып, балалары білім алмақ. Самоада білім беру – ауылдар мен үкімет арасындағы серіктестік. Жердің көп бөлігі дәстүрлі меншік құқығында болғандықтан, ауылдар жер мен мектеп ғимараттарын ұсынады, ал үкімет мұғалімдер мен оқу бағдарламасын қамтамасыз етеді. Арал экономикасының көп бөлігі плантациялар мен балық аулаудан күнкөріс табуға негізделген. Басқа кіріс көзі болмағандықтан, ауыл тұрғындары жаңбырлы ормандарының ағаш кесу құқығын сатты. Бірақ ағаш кесуге рұқсат берілмес бұрын, Seacology ұйымының негізін қалаушы және төрағасы Пол Алан Кокс, американдық этноботаник, отбасымен бірге ауылда тұрып, Фалеалупо ауылын қоршаған табиғи жаңбырлы ормандардың кесілетінін анықтады. Кокс ауыл басшыларымен бірлесіп жұмыс істеді және жаңбырлы ормандарды қорғау шартына қол қойылған жағдайда мектеп үшін қаражат жинауға уәде берді. Фалеалупо жаңбырлы орманындағы мектеп салынды, ал ауыл Пол Кокс, Кен Мёрдок және Рекс Моганға матай атақтарын берді. Оның жетістіктерін мойындап, 1997 жылы Кокс және қайтыс болған Жоғарғы басшы Фуйоно Сенио беделді Goldman Environmental Prize сыйлығын бөлісті. Кокс сыйлықтың өз үлесін Seacology ұйымына сыйлады, ол бұл қаражатты 1997 жылы ашылған Falealupo Rainforest Canopy Aerial Walkway-ді күтіп ұстауға жұмсайды. Seacology ұйымы ауылға тиесілі және басқарылатын бұл жаяу жолды қаржыландырып, қоғамдастыққа экологиялық туризм арқылы табыс табуға көмектеседі. Салтанатты ашылу кезінде ауыл 50 жылдық келісімді ұзартуға және жаңбырлы ормандарды мәңгілікке қорғауға уәде берді. 1989 жылы Коксқа Фалеалупо ауылының матай басшысы Nafanua атағы берілді. Бұл атақ Самоа жер және атаулар сотында тіркелген. 1999 жылы ауыл 2000 жылдың 1 қаңтарынан бастап әуедегі жаяу жолдан түсетін айлық туристік кірістер ауылдың қарттарына арналған зейнеткерлік қорын қаржыландыруға жұмсалатынын хабарлады. 2008 жылдың ақпан айында әуедегі жаяу жол 10 метрлік ағаш мұнарасының шірігендігіне байланысты жабылды. Seacology ұйымы жаңа алюминий мұнараны қаржыландырып салды, ол 2010 жылдың 10 маусымында ашылды. Фалеалупо жаңбырлы орманына апаратын жаяу жолға кіру, негізгі жолдан 2 шақырым қашықтықта, Фалеалупо Тайға қарай жол бойында орналасқан. Ауыл бұл жолмен көтерілуге ниет білдірген келушілерден шағын төлем алады.
Falealupo land include large tracts of lowland rainforest. Most of Samoa's land is locally village owned under customary land governed by family matai, the chiefly heads of extended families. In 1990 the Samoan government gave the remote village of Falealupo an ultimatum to build a better school or teachers would be removed and their children would not be educated. Education in Samoa is a partnership between villages and the government, and with most of the land under customary ownership, villages provide land and school buildings with the government providing teachers and the curriculum. Most of the island's economy is based on subsistence living from plantations and fishing and with no other source of revenue, the villagers sold logging rights to their rainforests. Before the logging could take place, however, Seacology co founder and chairman Paul Alan Cox, an American ethnobotanist who had lived with his family in the village, discovered that the pristine rainforests surrounding the village of Falealupo were to be logged. Cox worked with the village chiefs and promised to raise the funds for the school in exchange for a covenant protecting the rainforest. The Falealupo Rainforest School was constructed, and the village bestowed matai titles on Paul Cox, Ken Murdock, and Rex Maughan. In recognition of his achievement, in 1997 Cox together with the late High Chief Fuiono Senio shared the prestigious Goldman Environmental Prize. Cox donated his share of the prize to Seacology, which uses the funds to maintain the Falealupo Rainforest Canopy Aerial Walkway, dedicated in 1997. Seacology funded the walkway, which is owned and operated by the village, in order to help the community generate revenues from eco tourism. At the ceremonial dedication, it was announced that the village would extend the 50 year covenant and promised to protect the rainforest in perpetuity. In 1989, Cox was bestowed a matai chief title, Nafanua, by Falealupo in honour of his work. The title is registered with the Samoan Lands and Title Court. In 1999, the village announced that beginning 1 January 2000 monthly tourist revenues from the aerial canopy walkway would be used to fund a modest retirement fund for village elders. In February 2008, the canopy walkway was closed due to rot in the 10m wooden tower leading up to the aerial rope walkway and platforms in a giant banyan tree. Seacology funded and constructed a new aluminium tower which was completed and opened on 10 June 2010. Entry to the Falealupo rainforest walkway is about 2 km from the main road, on the way to the Falealupo Tai. A modest fee is charged by the village to visitors who wish to ascend the walkway.