Кіріспе

Пуэрто-Риконың аумақтық заң шығару органы – Пуэрто-Риконың заңнамалық жиналысы (lang es) – Пуэрто-Риконың үкіметінің заң шығару тармағына жауапты, Пуэрто-Риконың Достастығының аумақтық заң шығару органы. Жиналыс – жоғары палатасы Сенаттан (испанша: Senado) тұратын, әдетте 27 сенатордан, және төменгі палатасы Өкілдер палатасынан (испанша: Cámara de Representantes) тұратын, әдетте 51 өкілден құралған екіпалаталы заң шығару органы. Әр палатаның он бір мүшесі белгілі бір заңнамалық округтен емес, жалпы сайлау арқылы сайланады, ал барлық мүшелер төрт жылдық мерзімге, мерзім шектеусіз сайланады. Заңнамалық жиналыстың құрылымы мен міндеттері Пуэрто-Рико Конституциясының III бабында белгіленген, ол барлық заң шығару өкілеттігін Заңнамалық жиналысқа береді. Кез келген заң жобасы екі палатада да қабылданып, Пуэрто-Риконың губернаторы қол қойғаннан кейін ғана заңға айналады. Әр палатаның өзіне тән ерекше өкілеттіктері бар. Конституция сонымен қатар әр палатаның өз мүшелерінің құқықтық қабілеттілігін дербес анықтау құқығын бекітеді. Конституция Заңнамалық жиналыстың барлық сайланған мүшелеріне парламенттік иммунитет беруді де қарастырады. Қазіргі сессиядағы жиналыс – Пуэрто-Риконың 19-шы Заң шығарушы жиналысы, ол 27-ші Сенаттан және 31-ші Өкілдер палатасынан тұрады. Заңнамалық жиналыс Сан-Хуандағы Капитолийде жиналады.

Тарих

Өкілдер палатасы Пуэрто-Рикодағы ең көне заң шығарушы орган болып табылады. Ол 1897 жылдың 25 қарашасында құрылды, ол кезде премьер-министр Пракседес Матео Сагастаның испан үкіметі архипелагқа автономия берді, нәтижесінде 32 мүшеден тұратын палата құрылды. Палатадан басқа, 15 мүшеден тұратын Әкімшілік кеңес те болды, оның сегізін «Colegio de Compromisarios» сайлады, ал қалған жетісін Испания монархының өкілі ретінде генерал-губернатор тағайындады. 1898 жылдың 25 шілдесінде Пуэрто-Рико Испания-Америка соғысының бөлігі ретінде АҚШ-қа өткеннен кейін архипелагқа әскери үкімет орнатылды. Бұл 1900 жылдың 12 сәуіріне дейін жалғасты, сол күні АҚШ Конгресі федералдық Форкер заңы бойынша Пуэрто-Рико үшін алғашқы азаматтық үкіметті бекітті. Заң архипелагқа АҚШ президенті тағайындайтын азаматтық губернаторды және Пуэрто-Рико халқы сайлаған 35 мүшеден тұратын Делегаттар палатасын, сондай-ақ АҚШ президенті тағайындайтын 11 мүшеден тұратын Атқарушы кеңесті және губернатор кабинетінен құралған алты мүшені берді. Форкер заңы бойынша саяси құрылым 1917 жылға дейін сақталды. Сол жылдың 2 наурызында президент Вудро Вильсон Джонс-Шафрот заңын бекітті, ол заңның 25-39-баптарында атқарушы биліктен толыққанды бөлек заң шығарушы тармақ құруды көздейді. Ол 39 мүшеден тұратын Өкілдер палатасын және 19 мүшеден тұратын Сенатты құрды, олардың барлығы инкорпорацияланбаған аумақтың халқымен тікелей сайланды. Пуэрто-Рико 7 сенаторлық округке және 35 палата округіне бөлінді. Пуэрто-Риконың алғашқы Сенаты 1917 жылдың шілдесінде сайланды. Инкорпорацияланбаған аумақ 8 сенаторлық және 40 палата округіне бөлінеді. 1952 жылдың 25 шілдесінде Пуэрто-Рико Конституциясы ресми түрде қабылданды, ол қазіргі Өкілдер палатасын және Сенатты Заңнамалық Ассамблеяның екі палаталы органдары ретінде белгіледі (III бапта көрсетілгендей).

Құзыреті

Пуэрто-Рико Конституциясы барлық заң шығару өкілеттіктерін Заң шығару жиналысына жүктейді. Әрбір палата өзінің мүшелерінің құқықтық қабілеттерін бағалауға толық құқыққа ие. Екі палатаның мүшелері парламенттік иммунитетпен қорғалады, Конституцияның ІІІ-бабының 14-тармағында "Заң шығару жиналысының ешбір мүшесі түрмеге қамалмауы тиіс" делінген, сонымен қатар олар палата ішінде айтқан сөздері үшін жауапкершілікке тартылмайды. Әр палатаға екінші палатаға берілмейтін ерекше өкілеттіктер берілген. Өкілдер палатасы импичмент процесін бастауға, ал Сенат – үкім шығаруға толық құқыққа ие. Мемлекеттік бюджет және салықтарға қатысты барлық заңдар Өкілдер палатасынан басталуы керек. Сенат заңмен немесе Конституциямен белгіленгендей, губернатор тағайындаған мемлекеттік лауазымдарға (судьялар, министрлер және т.б.) келісім беруге толық құқыққа ие. Заң шығару жиналысы, егер әр палатаның үштен екісі келіссе, Конституцияға түзетулер ұсынуға құқылы. Ұсынылған түзетулер Пуэрто-Рико халқының референдумда мақұлдауына бағынады. Бұдан өзге, ол муниципалитеттерді біріктіруге немесе жаңа муниципалитеттер құруға құқылы.

Біліктіліктері

III баптың 5 және 6-тармақтарына сәйкес, Заң шығарушы жиналыстың мүшелері испан немесе ағылшын тілдерін білуі тиіс, АҚШ және Пуэрто-Рико азаматтары болуы керек, сондай-ақ сайлауға дейін кем дегенде екі жыл Пуэрто-Рикода тұрған болуы шарт. Сенаторлардың жасы кем дегенде 30-ға, ал Өкілдер палатасының мүшелерінің жасы кем дегенде 25-ке толған болуы керек. Сенаторлар мен Өкілдер (жалпы сайлауда сайланғандардан басқа) сайлауға дейін кем дегенде бір жыл сайлау округтерінде тұруы керек.

Сессиялар

Төменде 1947 жылы президент Гарри С. Трумэн қабылдаған Пуэрто-Рико сайлаушы губернаторы туралы заң күшке енгеннен кейін, 1948 жылғы Пуэрто-Рико жалпы сайлауында сайланған заң шығарушы жиналыстан бастап есептеліп, заң шығарушы жиналыстардың тізімі келтірілген.

Бір палаталы үкіметке көшу

2004 жылғы 23 қыркүйектегі № 477 акті 2005 жылғы 10 шілдеде өтетін референдумды қарастырды, онда Пуэрто-Рико сайлаушылары Заңнамалық Ассамблеяны бір палатаға ауыстыруды қолдайтындарын немесе 1917 жылғы Джонс актісімен құрылған және Пуэрто-Риконың 1952 жылғы Конституциясымен сақталған (өзгерістермен) екі палаталы заң шығарушы органды сақтауды жақтыратындарын көрсетуі керек еді. Бір палаталылыққа дауыс беру Заңнамалық Ассамблеяға 2009 жылға дейін бір палаталы заң шығарушы орган құруға мүмкіндік беретін конституциялық түзету туралы 2007 жылғы 9 шілдеде екінші референдум өткізуге өкілеттік береді. 2005 жылғы 10 шілдеде өткен бір палаталы референдумда Пуэрто-Рико сайлаушылары 456 267 дауыспен, 88 720 дауысқа қарсы, конституциялық түзету туралы екінші референдум өткізуге Заңнамалық Ассамблеяға мандат беруді мақұлдады; сайлауға қатысу деңгейі бар болғаны 22,6% құрады, бұл Пуэрто-Риконың сайлау тарихындағы ең төменгі көрсеткіш, ал жақында өткен жалпы сайлауға 81,7% сайлаушы қатысқан болатын. Пуэрто-Рико Конституциясына қажетті өзгерістерді бекіту үшін 2007 жылғы шілдеге тағы бір референдум жоспарланған. Алайда Пуэрто-Риконың Жоғарғы соты маусым айында Заңнамалық Ассамблеяны бір палаталы заң шығарушы органға айналу үшін конституциялық түзетулерді бастауға мәжбүрлей алмайтыны туралы шешім шығарды. Бір палаталылыққа қатысты басқа ұсыныстар тоқтатылды.