Кіріспе
Ирландиядағы Донегал графтығындағы Суилли шығанағы – Инишовен түбегінің батыс жағы мен Фанад түбегінің арасында жатқан мұздық фьорд немесе теңіз сағасы. Карлингфорд лагы және Киллари гаванімен бірге ол Ирландиядағы үш мұздық фьордтың бірі болып табылады.
Lough Swilly in Ireland is a glacial fjord or sea inlet lying between the western side of the Inishowen Peninsula and the Fanad Peninsula, in County Donegal. Along with Carlingford Lough and Killary Harbour it is one of three glacial fjords in Ireland.
Атауы
Лауг Свилли (Loch Súilí) және оған іргелес Свилли өзені (An tSúileach) бірдей түбірден шыққан және кейде әйгілі көп көзді теңіз құбыжығы Суилеахпен байланыстырылады, ол қасиетті Колмцилл (521–597) өлтірген деп есептеледі. Тарихшы Патрик Уэстон Джойс 1900 жылы жарық көрген "Ирланд жерлерінің атауларының шығу тегі мен тарихы" еңбегінде "súil" сөзінің бұрқасын немесе көздерді білдіруі мүмкін екенін, ал "suileach" сөзінің "көздерге немесе бұрқасындарға толы" деген мағынаны білдіретінін жазды.
География және экология
Фанад түбегінде, Донегал графтығында орналасқан, көлдің солтүстік бөліктері Фанад мүйісі және оның маяғы, сондай-ақ Дунафф мүйісімен белгіленген. Инишовендегі Бункрана және көлдің батыс жағындағы Ратмуллан қалалары орналасқан. Көлдің оңтүстік жағында Леттеркенни жатыр. Көлдің оңтүстігіндегі бірнеше аралдар (Бурт, Инч, Кони, Биг-Айл) 19 ғасырда ауыл шаруашылығы үшін мелиорацияланды, ал Лондондерри және Лаф Свилли темір жолы Дерриден Леттеркенниге дейінгі жол бойында дамбалар салды. Бұл мелиорацияланған жерлер қазір жануарлар дүниесін қорғау және құстарды бақылаумен байланысты батпақты жерлер болып табылады, және 4000-нан астам үлпілдегі қаздар мен мыңдаған Гренландия ақ маңдайлы, қарақаз, сұр және брент қаздарына пана болады. Көл өзінің жабайы табиғатын (дельфиндер, порпоизалар, теңіз құстары, көшіп жүретін қаздар мен аққулар) бақылауға және бірнеше кемелердің құлау орындарында суға түсуге әйгілі, соның ішінде неміс минасы (немесе торпеда) салдарынан батқан кеме, ол 3211 алтын құймамен бірге суға кеткен, оның ішінде 3191 құймасы табылды.
Тарих
Лау және Грианн Айлиг төбесіндегі бекініс (б.з.д. 2000–5000 жылдарға дейінгі ертедегі нығайтылма және сарай) оның оңтүстік-шығыс жағындағы иілісінде Птолемейдің әлем картасына жазылған. Оның жағалауында ерте тас дәуірінен қалған ескерткіштер мен темір дәуіріндегі бекіністер, сондай-ақ шамамен б.з.д. 7000 жылға дейінгі қабық жинау орындары бар. Свилли 1607 жылы «Лордтардың қашуы» үшін бастапқы нүкте болды. 1607 жылдың қыркүйегіндегі сәтсіз көтерілістен кейін болған оқиғада Хью О’Нилл, Тайронның 2-ші графы, және Рори О’Доннелл, Тирконнеллдің 1-ші графы (сол кездегі Ирландиядағы соңғы гелдік басшылар) Ратмулланнан 90 серігімен бірге теңізге шықты. 1811 жылдың 4 желтоқсанындағы дауыл кезінде Корольдік теңіз күштерінің 36 зеңбіректі кемесі Лох-Свиллиде құлап кетті. Бортындағы шамамен 253 адамның ішінде аман қалғандар болмады, ал 200-ге жуық дене жағалауға шығарылды. Табиғи қорғанысы мен тереңдігіне байланысты, лау маңызды теңіз порты болды. 1798 жылдың қазан айында, Наполеон соғыстарының басталуына аздай уақыт қалғанда, Біріккен ирландтықтардың Вольф Тонын және 1798 жылғы көтеріліске көмектесу үшін әскер тасыған француз флоты Лох-Свиллиге кіреберіс алдында теңіз шайқасында тоқтатылып, жеңілді. Кейіннен Тон тұтқындалып, Суиллидің шығыс жағындағы Бункранаға жағаға жеткізілді. Жаңадан басылған шабуыл қаупін қайта бағалау 1800 және 1820 жылдар аралығында аяқталған, лаудың әртүрлі кіреберістерін және қону орындарын күзеткен бірнеше бекіністердің салынуына әкелді. Дерриге жақындауды қорғау үшін 1804 жыл шамасында Мартелло мұнаралары салынды. Алты мұнараның әрқайсысы 1800 еуроға тұсты, жылмақ зеңбіректермен қаруланды, дөңгелек оқтарды атты және алты айда аяқталды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Соғыс министрлігі Наполеон бекіністерін және олардың қаруларын жақсартты, сондай-ақ Ленан бас теңізінің кіреберісінде тағы бір бекініс салды. Бұл бекіністердің қалдықтары әлі күнге дейін Ленан бас бекінісінде, Дунри бекінісінде (қазіргі әскери және жабайы табиғат мұражайы), Недс-пойнт, Бункрана, Инч-форт және батыс жағалауда Ратмуллан, Ноккалла және Макамиш-пойнтта сақталған. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде лау Корольдік теңіз күштерімен Ұлы флоттың элементтерінің тірегі ретінде пайдаланылды, бұл соғысқа дейінгі үй және Атлантика флоттарының бірігуі, адмирал сэр Джон Р. Джеллико басшылығымен және Атлантика конвойының жиналу/тұрақтандыру нүктесі болды. Осы кезеңде Макамиш-пойнт пен Недс-пойнт арасында траулерлермен қолдау көрсетілген кедергі орнатылды, U-көмекке қарсы шара ретінде. Ирландияның тәуелсіздік соғысынан кейін лау 1938 жылы Форт-Данриде толық тапсырылғанша Англо-Ирландия келісімінде көрсетілген келісімдік порттарының бірі болды. Форт-Данридегі көрмелерде айтылғандай, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ирланд әскерлері қаруларды қолданып, табиғи портына кірген кез келген кемеге, ирландтық бейтараптығына қауіп төндіретін жағдайда оқ ату туралы нақты нұсқаулармен жұмыс істеді. Осы кезеңде бір рет Корольдік теңіз күштерінің кемесі лауға кірді және бастапқыда кері бұрылу керек деген сигналдарға жауап бермегенімен, ешқандай әрекетсіз аймақтан шығып кетті.