Кіріспе
Ирландиядағы Корк порты – Ирландияның Корк графтығындағы Ли өзенінің құйылатын жеріндегі табиғи порт және өзеннің сағасы. Бұл порт «навигациялық ауданы бойынша әлемдегі екінші ірі табиғи порт» (Порт-Джексоннан кейін, Сидней) деген атаққа таласатын бірнеше порттың бірі. Бұған Канададағы Галифакс порты, Шри-Ланкадағы Тринкомали порты және Англиядағы Пул порты да кіреді. Порт ғасырлар бойы жұмыс істейтін порт және стратегиялық қорғаныс орталығы болып келді, сонымен қатар 1900 жылдардың басынан бері Ирландияның маңызды жұмыс орындарының бірі саналады. 20-ғасырдың соңынан бастап дәстүрлі ауыр өнеркәсіптер төмендеді, мысалы, Haulbowline-дегі Irish Steel және Verolme-дегі кеме құрылысы жабылды. Дегенмен, ол энергия өндіру, кеме қатынасы, мұнай өңдеу және фармацевтикалық өндіріс салаларында стратегиялық маңызға ие.
Cork Harbour is a natural harbour and river estuary at the mouth of the River Lee in County Cork, Ireland. It is one of several which lay claim to the title of "second largest natural harbour in the world by navigational area" (after Port Jackson, Sydney). Other contenders include Halifax Harbour in Canada, Trincomalee Harbour in Sri Lanka and Poole Harbour in England. The harbour has been a working port and a strategic defensive hub for centuries, and it has been one of Ireland's major employment hubs since the early 1900s. Traditional heavy industries have waned since the late 20th century, with the likes of the closure of Irish Steel in Haulbowline and shipbuilding at Verolme. It still has strategic significance in energy generation, shipping, refining and pharmaceuticals development.
География
Портқа ағып кіретін басты сала – Ли өзені. Ол Корк қаласынан өтіп, солтүстік-батыстағы жоғарғы порт (Лоуг Махон) арқылы ағып, Ұлы аралдың батысынан өтеді, содан кейін негізгі арна Хаулбоулин аралдарынан өтіп, төменгі портқа шығады. Қорғау және теңіз жүзу мақсатында порт көбінесе "Жоғарғы Корк порты" (Корк қаласынан Ли өзені бойымен Батыс және Монкстаун қалаларына дейін) және "Төменгі Корк порты" (Ұлы аралмен жоғарғы порттан бөлінеді) деп екіге бөлінеді. Порттың тереңдігі шамамен аралығында өлшенген.
Елді мекендер
Корк қаласы Ли өзенінің ағысы бойында, Корк портының солтүстік-батыс бұрышында орналасқан. Блэкрок, Махон, Дуглас, Пассаж Вест және Рочстаун сияқты қаланың бірнеше маңы Лауг Махон немесе Дуглас эстуарийінде жатыр, олар екеуі де Жоғарғы Корк портының құрамына кіреді. Төменгі порттың жағалауында көптеген қалалар орналасқан. Батыс жағалауында Passage West, Monkstown, Ringaskiddy және кішкентай Раффин ауылы табылады. Оңтүстік-батыс жағалауында Кросшевен орналасқан. Төменгі порттың солтүстік жағалауын құрайтын Ұлы аралда Коб қаласы орналасқан. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, Кобтың халқы шамамен 12 500 адамды құрады. Шығыс жағалауында халық тығыздығы төмен, бірақ Уайтегейт және Агада деген екі ауыл бар, екеуінде де электр станциялары орналасқан. Баллинакура ауылы порттың солтүстік-шығыс тікесінде, Баллинакура өзені деп аталатын жерде орналасқан. Мидлтон қаласының соңғы кезде кеңейгеніне байланысты Баллинакура, іс жүзінде Мидлтон қаласының маңына айналды, сондықтан Мидлтон да Корк портында орналасқан деуге болады.
Әскери
Корк портында Ирландия Әскери-теңіз күштерінің штаб-пәтері орналасқан. 1938 жылы келісім шарты бойынша порттар берілместен бұрын Корк порты Ұлыбритания Корольдік теңіз флотының маңызды базасы болды. Корк портында салынған ең алғашқы жағалау қорғаныс нығайтмаларының кейбіреулері 17 ғасырға дейін жетеді және негізінен Корк қаласына қарайтын жолдарды қорғауға бағытталған. 18 ғасырда Кобдағы тіреу орнын қорғау үшін Хаулбоулайн аралында және оның қарсы жағында нығайтмалар салынды, соның ішінде Ков форты (1743). Форт Камден және Форт Карлайл американдық Тәуелсіздік соғысы кезінде порттың кіреберісінің екі жағында салынды. Порттың әскери маңызы Наполеон соғыстары кезінде Кинсейлдегі теңіз базасы Корк портына көшірілгенде артты. Порт маңызды тіреу орнына айналды, оны Англияға қарайтын жолдың кіреберісін күзету және Францияға қатысты блокаданы сақтау үшін пайдалануға болатын. Осы кезде Холбоулайн аралында әскери-теңіз кемежайы, сондай-ақ Спайк аралында форт (кейін Форт Вестморленд) және порттың айналасында көптеген Мартелло мұнаралары мен басқа да нығайтмалар салынды. Нығайтмалар 19 ғасыр бойы дамыды және 20 ғасырдың басында Форт-Кэмденнің оңтүстігіне Форт-Темплбриди қосымша нығайтмасы салынды. Ирландия тәуелсіздігі кезінде Корк порты Берехавен және Лох Свиллимен бірге Корольдік теңіз флотының бақылауында қалатын британдық теңіз базаларының тізіміне енгізілді, бірақ 1923 жылы Холбоулайн аралындағы әскери-теңіз кемежайы Ирландия еркін мемлекетіне берілді. Ұлыбритания Корольдік теңіз флоты Корк портының орналасуын бағалағанмен, әсіресе 1920 жылдары қашықтығы айтарлықтай қысқа болған су асты кемелері үшін, Ирландия тәуелсіздік алғаннан кейін нығайтмаларды күтіп ұстау мәселесі туындады. Келісім шарты бойынша порттардың болашағына қатысты саяси белгісіздік британ үкіметінің оларды жаңартуға инвестиция салуға ынтасыз болғанын көрсетті. Сонымен қатар, оларды салған кезде ешкім әуе шабуылының мүмкіндігін ескермеген және кеңейтуге мүмкіндік болмағандықтан, тиісті әуе қорғанысын қосуға болмады. Соңында, егер Ирландия еркін мемлекеті кез келген қақтығыс кезінде қарсы болса, келісім шарты бойынша порттарды құрлық арқылы емес, теңіз арқылы қамтамасыз етуге тура келер еді, бұл ресурстарды ысыраптауға әкелер еді. 1938 жылдың наурыз айында британ үкіметі келісім шарты бойынша порттарды шартсыз түрде тапсыруды жариялады, ал 1938 жылдың 11 шілдесінде Корк портындағы қорғаныс Ирландияның әскери билігіне Таоишиг Эмон де Валераның қатысуымен өткен салтанатты шарада тапсырылды. Ирландияның әскери күштеріне тапсырылғаннан бері әскери нысандардың көпшілігі әскери мақсаттарда қолданылмайды. Карлайл форты Форт Дэвис деп аталды және оны Қорғаныс күштері оқу үшін пайдаланады, бірақ ол біршама тоқырап тұр. Форт Камден ресми түрде Форт Мигер деп аталды және әскери мақсатта қолданылмаса да, жергілікті еріктілер мен энтузиасттар оны жаңартып, белгілі бір күндері жұртшылыққа ашық. Форт 2013 жылдың 11 шілдесінен бастап британдық және ирландтық әскери тарихын ескере отырып, ресми түрде Камден Форт Мигер деп аталды. Жергілікті тұрғындар екі фортты кейде ресми атауларының орнына "Камден" және "Карлайл" деп атайды. Вестморленд форты Митчелл Спайк аралы түрмесіне айналды және содан бері әскери немесе түрме мақсаттарында қолданылмайды. "Спайк" мемлекеттік сыйлық ретінде Корк округіне берілді және археологтардың бақылауымен округ қызметкерлері мен еріктілер оны туристік орталық ретінде жаңартты. Алайда, Холбоулайн аралындағы нығайтмалар сақталды және қазір Ирландия Әскери-теңіз күштерінің штаб-пәтері болып табылады.
Өнеркәсіп
Корк порты Ирландияның ең маңызды өнеркәсіптік аймақтарының бірі болып табылады. Соңғы жылдары Веролме кемежайларында кеме жасау, Хаулбоулайн аралында болат өндіру және IFI (Ирландия тыңайтқыш өнеркәсібі) тыңайтқыш өндірісі сияқты бірнеше дәстүрлі салалар тоқтаса да, олардың орнына жаңа салалар келді және Корк порты қазір фармацевтикалық өнеркәсіпте маңызды рөл атқарады. Pfizer, Novartis, GlaxoSmithKline және Janssen Pharmaceutica (Johnson & Johnson еншілес компаниясы) сияқты ірі халықаралық компаниялар аймақтағы маңызды жұмыс берушілер болып табылады. Дегенмен, 2008 жылғы Ирландияның экономикалық төмендеуінен кейін қандай да бір алаңдаушылықтар туды, себебі Корктегі бірнеше фармацевтикалық компаниялар жұмыс орындарын қысқартты, әсіресе Pfizer 2012 жылдың маусым айында 177 жұмыс орнының қысқартылуын хабарлады. Корк порты аумағында тағы 100-ден астам фармацевтикалық фирма жұмыс істейді. Фармацевтикалық өнеркәсіптің негізгі орталықтары Литтл Айленд және Рингаскидди болып табылады. Ирландияның жалғыз мұнай өңдеу зауыты – Уайтегейт мұнай өңдеу зауыты оңтүстік-шығыс жағалауда, оған іргелес Уайтегейт электр станциясымен бірге орналасқан.
Коммерциялық
Тарихи тұрғыдан алғанда, кеме қатынасы және порттық құрал-жабдықтар Корк порты комиссиясымен басқарылатын. 1814 жылы құрылған Корк порты комиссиясы 1997 жылы Корк порты компаниясы ретінде қайта ұйымдастырылды. Кемелердің кемежайға кіруі мүмкін. Кеме қатынасы арналары сағаға қарай тереңдеп, ішкі жерлерге кіру қиындап, Коб үстінен тек белгілі бір тоннаждықтағы кемелер ғана жүзе алады. Корк порты Корк портына кіретін кемелерге пилотаж және сүйреу қызметтерін ұсынады. Корк қаласындағы кемежайларға кіретін барлық кемелерді пилоттау қажет, ал 130 метрден асатын барлық кемелерді кемежайға кіре берістегі Спит Бэнк маяк үйі белгілеген нүктеден өткеннен кейін пилоттауға алу керек, бұл міндетті пилоттаудың шекарасы болып табылады. Корк портының Корк қаласында, Тиволиде, Кобх пен Рингаскиддиде кемелерге арналған тұрақтар бар. Корк қаласындағы қондырғылар негізінен астық пен мұнай тасымалдауға пайдаланылады. Тиволи (ескі қалалық кемежайлардың төменгі ағысы) контейнерлерді өңдеу, мұнай, мал және кен үшін құрал-жабдықтар және рол-рол (Ro Ro) пандусын ұсынады. Рингаскидди паромдық портын ашуға дейін мұнда автомобиль паромдары жүретін; қазір Ro Ro пандусын Ирландияға автомобильдерді импорттайтын компаниялар пайдаланады. Паром терминалынан басқа, Францияның Роскофф қаласына қызмет көрсететін, Рингаскиддиде терең су порты бар. Корк порты компаниясы – портты коммерциялық түрде басқаруға, сондай-ақ порттағы кеме қатынасы мен тұрақтарға жауапты жартылай мемлекеттік компания. 2011 жылы порттың айналымы 21,4 миллион евроны құрады және салықтан бұрынғы пайда 1,2 миллион евроны құрады. Бұл 2006 жылы 26,4 миллион евро айналым мен 5,4 миллион евро пайдадан төмен. 2011 жылы контейнерлік тасымал 6%-ға өсті, Тиволи контейнерлік қондырғысында 156 667 TEU өңделді, бірақ бұл 2006 жылы тіркелген 185 000 TEU ең жоғарғы көрсеткіштен төмен. 2006 жылғы көрсеткіш портты толық қуатпен жұмыс істеуге мүмкіндік берді және порт Рингаскиддиде жылына 400 000 TEU контейнерді қабылдай алатын жаңа қондырғы салу жоспарларын жасады. Бұл жобаға наразылықтар келіп түсті және 2008 жылы өткен ауызша жоспарлау тыңдауынан кейін Ирландияның жоспарлау кеңесі Bord Pleanala аталған орында жеткіліксіз теміржол және автомобиль жолдары болғандықтан жобаны қабылдамады. Кейін рұқсат берілді және жаңа порттың құрылысы басталды (2018 ж.). 21-ші ғасырдың басында Корк портына круиздік кемелердің келуі көбейді, 2011 жылы портқа 53 круиздік кеме келді. Бұл круиздік кемелердің көпшілігі Кобтың Терең су айлағында тоқтады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Коб (бұрынғы атауы Куинстаун) 1840 жылдардағы Ұлы ашаршылықтан туған эмигранттар ағынының негізгі порты болды. Порттың айналасында бірнеше жеке тұрақтар бар, олардың бірнешеуі Уайтегейт, Пассаж Вест, Рашбрук, Рингаскидди және Хаулбоулайнде орналасқан.
Көңіл көтеру
Royal Cork Yacht Club, әлемдегі ең көнесі деп есептелетін, 1720 жылдары Haulbowline аралында "Су клубы" ретінде құрылған. 1801 жылы британдық теңіз күштері Haulbowline-ды басып алғаннан кейін клуб Кобхқа көшіп, онда олардың алғашқы клуб үйі (1850 жылдары салынған) қазірге дейін сақталған. 1960 жылдары клуб Кросшевенге көшірілді. Кросшевенде және тағы екі маринада кемелерді жөндеуші шеберханалар бар. Грейт аралында, шығыс паромның қарсы жағында тағы бір марина орналасқан, ал Монкстаун мен Блэкрок қайықпен жүзу, каноэ, желкен және гидроцикл спорты үшін пайдаланылады. Ли өзенінің Корк қаласы мен Блэкрок арасындағы бөлігінде бірнеше қайық спорты клубтарының базалары орналасқан.