Кіріспе

Италиялық суретші Маурицио Каттелан (mauˈrittsjo katteˈlan; 21 қыркүйек 1960 жылы туған) – итальяндық бейнелеу өнерінің суретшісі. Ол негізінен гиперреалистік мүсіндері мен инсталляцияларымен танымал, сонымен қатар Каттеланның шығармашылығы кураторлық және баспа ісін де қамтиды. Оның өнерге сатирикалық көзқарасы оны өнер әлемінің әзілкеші немесе ойыншысы деп жиі атауға себеп болды. Өзіндік білімімен суретші болған Каттелан халықаралық деңгейде музейлер мен биеннальдерде көрмелер өткізді. 2011 жылы Нью-Йорктегі Гуггенхайм мұражайы оның туындыларының ретроспективасын ұсынды. Каттеланның ең белгілі туындыларының бірі – толығымен алтыннан жасалған дәретханадан тұратын «Америка»; метеоритке шалынып құлаған Папаны бейнелейтін «Ла Нона Ора» мүсіні; және қабырғаға скотчпен жабыстырылған жаңа бананнан тұратын «Комедиан».

Ерте өмір және білім

Каттелан 1960 жылдың 21 қыркүйегінде Италияның Падуа қаласында дүниеге келді. Оны анасы, үйді тазартатын қызметкер, және әкесі, жүк көлігінің жүргізушісі тәрбиеледі. Ол 1980-жылдардың басында Форлиде (Италия) ағаштан жасалған жиһазды жобалау және өндіру арқылы мансабын бастады. Каттеланның өнер саласында формальді білімі жоқ. Ол өнер каталогтарын оқудан бөлек, "көрсетулер жасау – менің мектебім болды" деді.

Өнер практикасы

Кэттеланның шығармашылығының өзегі – әзіл-қалжың мен сатира; осы көзқарасы оны көбінесе өнер әлемінің әзілкеші, ойнақы немесе әуескер деп атауға себеп болды. Коркоран өнер галереясының заманауи өнері кураторы Джонатан П. Бинсток оны «Душампиден кейінгі ұлы суретшілердің бірі және сонымен бірге өткір ойлы адам» деп сипаттады. Этнограф Сара Торнтонмен түпнұсқалық тақырыбын талқылағанда Кэттелан: «Түпнұсқалық өздігінен тумайды. Ол – жасалған туындылардың эволюциясы. Түпнұсқалық – қосымша жасай білу қабілетіңіз» деді. Оның жұмысы көбінесе қарапайым ойынға негізделген, немесе мүсіндік композицияларда адамдарды жануарлармен алмастыру сияқты, қалыпты жағдайларды өзгертіп көрсетеді. «Кейде қорқынышты қызықты, Кэттеланның әзіл-қалжыңы оның туындыларын қарапайым ләззаттан артық етеді», – деп жазды New York Times газетінен Кэрол Фогель. Кэттеланның алғашқы туындысы 1989 жылы «Lessico Familiare» (Отбасылық синтаксис) деп аталған фотосуреттік жұмыс болды, онда ол жалаңаш кеудесінің үстінде «Жүрек» пішінін жасайды. 1992 жылы Кэттелан «Оblomov» қорының (Иван Гончаровтың «Оblomov» романы мен оның жарамсыз кейіпкерінің құрметіне) құрылғанын жариялады. Бұл қор бір жыл бойы ешқандай жұмыс жасамауға немесе көрсетпеуге міндеттенген суретшіге беру үшін он мың доллар жинады. Өтініш білдіргендер болмағандықтан, Кэттелан ақшаны Нью-Йоркте ұзақ демалысқа жұмсады. Кэттелан 1990 жылдардың ортасында мал терісін пайдалануымен танымал. «Novecento» (1997) – Тирамису атты бұрынғы жарыс аттың сақталған денесі, ол созылған, салбыраған күйде ілмекке ілінген. Мал терісін пайдаланған тағы бір жұмыс – «Bidibidobidiboo» (1996), ас үй үстелінің үстінде құлап жатқан, аяғында тапаншасы бар батпақ тышқанының кішкентай бейнесі. 1999 жылы ол өзінің ішінде әртүрлі адамдардың толық өлшемді балауыз мүсіндерін жасауды бастады. Оның ең танымал мүсіндерінің бірі – «La Nona Ora» (1999), толық мерекелік киім киген Рим Папасы Иоанн Павел II-нің метеордың астында қысылып қалған бейнесі.

Құрастыру

1999 жылы ол Дженс Хоффманмен бірге 6-шы Кариб биенналесін бірлесіп ұйымдастырды. 2002 жылы ол Али Суботник пен Массимилиано Джионимен бірге Нью-Йорктегі Батыс 20-шы көшедегі 516A½ мекенжайында орналасқан 2,5 шаршы фут көлемді көрме алаңына әкелетін "Жалған галереяны" (The Wrong Gallery) құрды. Галерея орналасқан ғимарат сатылғаннан кейін, галереяның есігі мен өзі 2009 жылға дейін Tate Modern коллекциясында қойылды. Каттеланның мақалалары Flash Art сияқты халықаралық басылымдарда жиі жарияланады.

Артқа қарап

"Барлығы" атты ауқымды ретроспективасы, 1989 жылдан бергі Каттеланның 130 туындысын қамти, 2011 жылы Нью-Йорктегі Соломон Р. Гуггенхайм мұражайында ашылды. Көрме аясында Каттелан ерте зейнетке шығу туралы хабарлады. 2016 жылы Париждегі Монеде оның "Махаббаттан қорқуым жоқ" атты жұмыстарының ретроспективасы ұйымдастырылды.

Екі жылдық

Каттелан Венеция биенналесіне (1993, 1997, 1999, 2001, 2003, 2011), Манифеста 2 (1998, Люксембург), 1999 жылғы Мельбурн халықаралық биенналесі және 2004 жылғы Нью-Йорктегі Уитни биенналесіне қатысқан.

Өнер нарығы

2004 жылы Sotheby’s аукционында Каттеланның «Троцкийдің балладасы» (1996) – төбеден арқандармен ілінген, салынған жылқысы 2 миллион долларға сатылды, бұл суретші үшін рекордтық көрсеткіш болды.

Тану

Каттелан 2000 жылы Гуггенхаймнің Хьюго Босс сыйлығының финалисі болды және Италияның Тренто университетінен социология саласы бойынша құрметті диплом алды. 2009 жылдың 24 наурызында Римдегі MAXXI мұражайында әнші және музыкант Элио сыйлықты қабылдауға келді, өзін нағыз Каттелан деп таныстырды.

Фильм

Маурицио Каттелан: Бір сәттен соң қайтам деген деректі фильм 2017 жылы шықты. Фильмнің тұңғыш көрсетілімі Трибека кинофестивалінде болды және 2017 жылы кинотеатрларда көрсетілді. Маура Аксельрод режиссерлік еткен фильмде куратор Массимилиано Джиони Каттеланның орнына түсті. Фильм Нью-Йорктегі Соломон Р. Гуггенхайм мұражайында өткен Каттеланның мансабына арналған ретроспективті көрмесін баяндады.

Теледидар

2011 жылы Нью-Йорктегі Гуггенхайм мұражайында өткен жеке көрмесіне орай Каттелан американдық "60 минут" телебағдарламасында жарияланды. 2016 жылы оның өмірі мен творчествасы туралы "The Art World's Prankster: Maurizio Cattelan" деректі фильмі BBC арнасында көрсетілді.

Даулар

Каттелан 2010 жылы Ватиканда сицилиялық суретші Джузеппе Венециано оның мойнына ілгек тағып, асылған күйінде бейнелеген. 2017 жылы Трамп әкімшілігі Ақ үйге Гуггенхайм коллекциясынан Винсент ван Гогтың "Қарлы пейзаж" картинасын қарызға алуды сұрағанда, мұражайдың бас кураторы Нэнси Спектор оның орнына Каттеланның "Америка" туындысын – алтыннан жасалған дәретхана мүсінін ұсынды. 2019 жылдың 7 желтоқсанында Каттеланның 2019 жылғы Art Basel Miami Beach көрмесі үшін үш данадан жасаған "Комедиан" атты туындысы, қабырғаға скотчпен жабыстырылған банан, аты-жөні белгісіз француз коллекционеріне 120 000 АҚШ долларына сатылды. Кейіннен грузин перформанс суретшісі Дэвид Датуна осы туындыдағы бананы жеп қойды және өз акциясын "Аштық суретші" деп атады. Ал "Галерея Перротин" бұл оқиғадан кейін бананды ауыстырып, оны "идея" екенін мәлімдеді, Датуна болса "өте дәмді болды" деді. 2023 жылдың 27 сәуірінде дәл осындай оқиға Сеулдегі Сеул ұлттық университетінің студенті Сеулдегі Лиум, Samsung өнер мұражайында болды. Ол сол скотчты пайдаланып, банан қабығын қайтадан қабырғаға жабыстырды. Мұражай кейіннен қабықтың орнына жаңа банан қойды.