Кіріспе

Халықаралық өнер қозғалысы

Стукизм ( /s//t//ʌ//k//ɪ//z//əm/) – 1999 жылы Билли Чайлдиш және Чарльз Томсон тұжырымдамалық өнерге қарсы бейнелі суретті қолдау үшін құрылған халықаралық өнер қозғалысы. 2017 жылдың мамыр айына қарай, бастапқы 13 британдық суретшінің тобы 52 елдегі 236 топқа дейін кеңейді. Чайлдиш пен Томсон бірнеше манифест жариялады. Біріншісі – «Стукистер», ол «Стукизм – шынайылықты іздеу» деген сөзбен басталатын 20 тармақтан тұрады. Қозғалыстың тағы бір белгілі манифесті – Ремодернизм, постмодернизмнің деконструкциясы мен ирониясына қарсы тұрып, суретшінің «руханилығы» деп аталатын нәрсені жақтады. Тағы бір манифестінде олар өзін анти-анти өнер деп сипаттайды, яғни анти-өнерге қарсы және олар дәстүрлі деп санайтын өнерді қолдайды. Лондонның Шордич ауданындағы шағын галереялардағы көрмелерден кейін, Стукистердің алғашқы ірі мемлекеттік мұражайдағы көрмесі 2004 жылы Ливерпуль биенналесі аясында Уокер өнер галереясында өтті. Топ 2000 жылдан бері жыл сайын Tate Britain галереясы алдында Тернер сыйлығына қарсы наразылық акцияларын өткізіп келеді, кейде клоун киімдерін киіп. Олар сондай-ақ Чарльз Саатчи демеулік еткен «Жас британдық суретшілер» тобына да қарсылық білдірді. Сурет салу – Стукизмнің басты көркемдік түрі болғанымен, фотосурет, мүсін, фильм және коллаж сияқты басқа да медиаларды қолданатын суретшілер де қосылып, Стукизмнің концептуализм мен «эго-өнерге» қарсы тұруын бөліседі.

Атауы, құрылуы және шығу тегі

"Стукизм" атауын 1999 жылдың қаңтарында Чарльз Томсон Билли Чайлдшидің бірнеше рет оқыған өлеңіне жауап ретінде таңдады. Онда Чайлдши өзінің бұрынғы қатыны Трейси Эминнің өнерімен, поэзиясымен және музыкасымен "қалып қойдым! қалып қойдым! қалып қойдым!" дегенін айтады. Сол айдың соңында Томсон Чайлдшиге "Стукизм" атты өнер тобын бірлесіп құру туралы ұсыныс жасады, Чайлдши келісті, бірақ Томсон топтың жұмысын өз мойнына алу керек болды, өйткені Чайлдшидің кестесі толы еді. Топ бастапқыда суретпен жұмыс істейтін болып жарияланды, бірақ кейіннен мүшелері поэзия, көркем әдебиет, перформанс, фотосурет, кино және музыка сияқты түрлі салаларда жұмыс істеді. Екінші және үшінші манифесттер, сәйкесінше, сэр Николас Серотаға ашық хат және "Ремодернизм", Тейт галереясының директоры Николас Серотаға жіберілді. Ол қысқа жауап берді: "6 наурыздағы ашық хатыңызға рахмет. Сіздің хатыңызға немесе 'Ремодернизм' манифестіңізге ешқандай пікір білдірмейтінімді білесіз." "Ремодернизм" манифестінде стукистер постмодернизмді ремодернизммен алмастыруды көздеді, бұл өнерде, мәдениетте және қоғамда жаңарып келген рухани (діни емес) құндылықтардың кезеңі. Басқа манифесттердің ішінде "Қолайлы кеңестер", "Анти-анти өнер", "Капучино жазушысы және қазіргі заманғы жазудың ақымақтығы", "Тернер жүлдесі", "Сыншының құлдырауы" және Дэмиен Хирстті стукистердің сынауы бар. "Анти-анти өнер" манифестінде стукистер "анти өнер" деп аталатын құбылысқа қарсылық білдірді. Студенттер стукизмі тобы сияқты басқа стукистер де манифесттер жазды. 2006 жылы "Күші жоқ стукистер" тобы MySpace желісінде екі 16 жасар Лив Соул мен Ребекка Мейбери жазған жасөспірімдерге арналған манифестпен құрылды. 2009 жылы өзін "Басқа Мусвелл Хилл стукистері" деп атаған топ "Басқа Мусвелл Хилл стукистерінің негізі, манифесті және ережелері" атты кітап жариялады.

Ұлыбританиядағы өсім

1999 жылдың шілдесінде Стуккистер алғаш рет бұқаралық ақпарат құралдарында «The Evening Standard» газетінде еске алынды және жақын арада Трейси Эминге деген баспасөз қызығушылығының арқасында басқа да жаңалықтарда жарияланды, ол Тернер сыйлығына үміткер болған еді. Алғашқы Стуккист көрмесі – «Stuck! Stuck! Stuck!» 1999 жылдың қыркүйегінде Джо Кромптонның Шордичтегі 108 галереясында (қазір жабылды) өтті, одан кейін сэр Николас Серотаның отставкасы болды. 2000 жылы олар Тейт галереясының Тернер сыйлығының көрмесімен бір уақытта «The Real Turner Prize Show» көрмесін ұйымдастырды. 2000 жылы Камбервелл өнер колледжінің студенттері «Студенттер үшін Стукизм» тобын құрды және өз көрмелерін өткізді. С. П. Хоуарт суреттері үшін Камбервелл колледжінің суретшілік курсынан қуылды және 2002 жылы «Stuckism International Gallery» галереясында «Суретшілік мамандығын қаламаймын, егер ол сурет салмаймын дегенді білдірсе» атты жеке көрмесін өткізді. Томсон 2001 жылғы Ұлыбритания парламенттік сайлауында Ислингтон-Саут және Финсбери сайлау округінде Крис Смитке қарсы Стуккист кандидат ретінде қатысты. Ол 108 дауыс (0,4%) жинады. Чайлиш Томсонның жетекшілігіне қарсы болғандықтан топтан шықты. 2002 жылдан 2005 жылға дейін Томсон Лондонның Шордич қаласында «Стукизм» халықаралық орталығы мен галереясын басқарды. 2003 жылы «Өлі акула – өнер емес» деген атпен галереяда 1989 жылы (Дэмиен Хирсттен екі жыл бұрын) Эдди Сондерс өзінің Шордичтегі «JD Electrical Supplies» дүкенінде көпшілыққа көрсеткен акулалар көрмесі өтті. Хирст мұны көріп, көшіріп алған болуы мүмкін деген болжам бар. 2003 жылы олар Чарльз Саатчи туралы Ұлыбританияның Әділ сауда кеңсесіне шағымданып, оның өнер нарығында монополиялық билікке ие екенін мәлімдеді. Шағым қабылданбады. 2003 жылы Ларри Данстан мен Энди Буллок «Stuckism Photography» атты одақтас топты құрды. 2005 жылы Стуккистер Уокер көрмесінен 175 картинаны Тейт мұражайына сыйға беруді ұсынды, бірақ Тейт мұражайының қамқоршылары оны қабылдамады. 2005 жылдың тамызында Томсон баспасөзге Тейт мұражайының Крис Офилидің «Жоғарғы бөлме» атты туындысын 705 000 фунт стерлингке сатып алғанын хабарлады, ал ол уақытта суретші Тейт мұражайының қамқоршысы болған. Фрейзер Ки Скотт, «A Gallery» галереясының иесі, Тейт галереясының алдында Стуккистермен бірге галереяның «Жоғарғы бөлме» туындысын сатып алуына қарсы наразылық акциясын өткізді. Скотт «The Daily Telegraph» газетінде Тейт галереясының төрағасы Пол Майнерстің төленген бағаны жариялаудан бас тартуы екі жүзділік екенін айтты. Офили басқа суретшілерге өздерінің туындыларын галереяға сыйға беруді сұрады. 2006 жылдың шілдесінде Қайырымдылық комиссиясы галереяны заңды өкілеттіктерінен тыс әрекет жасағаны үшін айыптады. Сэр Николас Серота Стуккистердің «қоғамдық мүдделерді қорғағандарын» мәлімдеді. 2006 жылдың қазан айында Стуккистер өзінің алғашқы көрмесі «Go West»-ті коммерциялық Вест-Энд галереясында, «Spectrum London»-да ұйымдастырды, бұл олардың өнер әлеміндегі «негізгі ойыншылар» ретінде танылуын білдірді. 2006 жылдың қазан айында Ливерпуль Джон Мурс университетінде Ливерпуль биенналесі кезінде Стукизм тақырыбында халықаралық симпозиум өтті. Бағдарламаны Ливерпуль Стуккистерінің негізін қалаушы Наив Джон басқарды. Ливерпуль өнер және дизайн мектебіндегі 68 Hope галереясында (Джон Мурс университетінің галереясы) ілеспе көрме ұйымдастырылды. 2006 жылы Ұлыбританияда 63 Стуккист тобы болды. Мүшелеріне Наив Джон, Mark D, Elsa Dax, Paul Harvey, Jane Kelly, Udaiyan, Peter McArdle, Peter Murphy, Rachel Jordan, Guy Denning және Abby Jackson кірді. Джон Борн өз үйінде (негізінен Уэльстің) суреттерінің тұрақты көрмесін ашты, «Стукизм Уэльс» деп атады. Менди Маккарттин – біздің тұрақты қонақ суретшіміз. 2010 жылы Пол Харвидің Чарльз Саатчи суреті «аудан үшін тым даулы» деген сылтаумен Лондонның Маддокс көшесіндегі «Artspace» галереясының терезесінен алынып тасталды. Бұл «Стукист клоундар өзінің кір жұмысын істеп жатыр» атты көрменің орталық туындысы болды, бұл Мейфэрдегі Стуккистердің алғашқы көрмесі еді. Галерея көрмені жабу туралы хабарлады. Кейіннен сурет қайтадан қойылды және көрме жалғасты. Ұлыбританиядан тыс өткен шараларға 2003 жылы Ирак соғысына қарсылық білдіру үшін Нью-Хейвенде өткен президент Буштың клоундық соты кірді. Майкл Дикинсон Түркияда саяси және сатирикалық коллаждарды көрсетті, ол үшін тұтқындалды, айыпталды, бірақ қылмыс жасаған жоқ – бұл Түркияның Еуропалық Одақпен қарым-қатынасына оң әсер еткен нәтиже деп есептелді.

Стукчистер панк Викториялық

"Стукист панк Викториан" – стюкист өнерінің тұңғыш ұлттық галерея көрмесі. Ол Уокер өнер галереясында және Леди Левер өнер галереясында өтті, сондай-ақ 2004 жылғы Ливерпуль биенналесінің бір бөлігі болды. Көрмеге 37 суретшінің 250-ден астам картинасы қойылды, олардың көп бөлігі Ұлыбританиядан, ал қалғандары АҚШ, Германия және Австралиядан келген халықаралық стюкист суретшілері еді. Осымен қатар, стюкист фотографтарының көрмесі де ұйымдастырылды. Көрменің құрметіне "The Stuckists Punk Victorian" атты кітап жарық көрді. Daily Mail газетінің журналисі Джейн Келли бұл көрмеде Майра Хиндлидің суретін көрсеткен, бұл оның жұмыстан босатылуына себеп болуы мүмкін.

Галерея

2007 жылдың шілдесінде Стуккистер "A Gallery" галереясында "I Won't Have Sex with You as Long as We're Married" ("Біз үйленген бойда сеніңмен жыныстық қатынас жасамауға ант етемін") атты көрме ұйымдастырды, бұл көрме атауы Томсонның бұрынғы әйелі Стелла Вайннің олардың той түнінде айтқан сөздерінен алынған.

Сэр Николас Серота сатып алу туралы шешім қабылдайды

The Independent басылымының Шарлотта Крипс жазғандай, Чарльз Томсонның «Сэр Николас Серота сатып алу туралы шешім қабылдайды» картинасы – Stuckist қозғалысынан шыққан ең танымал картиналардың бірі. Ал Джейн Моррис The Guardian газетінде жазғандай, бұл қозғалыстың «визиттік карточкасы» болып саналады, ол концептуалды өнерге қарсы тұруын көрсетеді. 2000 жылы салынған бұл туынды кейінірек Stuckist көрмелерінде көрсетілді және Тернер сыйлығына қарсы Stuckist демонстрацияларындағы плакаттарда пайда болды. Онда Тейт галереясының директоры және Тернер сыйлығы төрешілер алқасының әдеттегі төрағасы – сэр Николас Серота бейнеленген. Ол жас британдық суретші Трейси Эминнің 1999 жылы Тернер сыйлығына ұсынылған «Менің төсегім» атты инсталляциясын пародиялайды, ол оның төсегінен және кір іш киімдері сияқты заттардан тұрады.

Халықаралық қозғалысы

2000 жылы Реган Тамануи Австралияның Мельбурн қаласында Ұлыбританиядан тыс алғашқы «Стуккизм» тобын құрды, және басқа суретшілер де өздерінің жергілікті жерлерінің атымен топтар ашуға құқылы екені шешілді. «Стуккизм» содан бері халықаралық өнер қозғалысына өсті.

Америка

2000 жылы Сьюзан Констанс АҚШ-та алғашқы The Pittsburgh Stuckists тобын құрды. 2011 жылы АҚШ-та 44 Stuckist тобы болды. АҚШ-та Stuckist көрмелері мен демонстрациялары өтті, ал американдық Stuckist-тер шетелдегі халықаралық Stuckist көрмелеріне де қатысты. АҚШ-тың Stuckist-теріне Рон Труп, Джеффри Скотт Холланд, Фрэнк Козик және Терри Маркс жатады. 2009 жылдың соңында ол The Karachi Stuckists тобын жаңа мүшелермен кеңейтуді жоспарлаған, бірақ 2010 жылдың 15 қаңтарында өзін-өзі өлтірді. 2011 жылы Шехербано Хусейн топты қайта іске қосты. Олардың екінші көрмесі, "Халықаралық Stuckist-тер: Тәртіпсіз суретшілер", Иран, Ұлыбритания, АҚШ, Испания, Оңтүстік Африка, Пәкістан және Түркиядан келген Stuckist-тердің суреттерін қамтыды және 2013 жылдың қараша айында Day Gallery-де өтті. Stuckism қозғалысының басты ерекшеліктерінің бірі – "Stuckist өзін-өзі цензураламауға құқылы" болса да, топ Ұлыбритания, Литва және Испаниядағы Stuckist көрмелеріне қатысты. Еуропадағы басқа Stuckist суретшілері: Питер Клинт (Германия), Майкл Дикинсон (Түркия), Одиссей Якоумакис (Грекия), Артиста Эли (Испания), Kloot Per W (Бельгия), Ярослав Валечка (Чехия), Жири Хаушка (Чехия), Маркета Коречкова (Чехия), Ян Макко (Словакия) және Павел Лефтеров (Болгария). Бұл – төртінші және Ұлыбританиядан тыс құрылған алғашқы Stuckist тобы. 2000 жылдың 27 қазанында ол өз үйіндегі Dead End галереясында "Нағыз Тернер сыйлығы" көрмесін ұйымдастырды, бұл Англияда (Лондон, Фалмут және Дартингтон) және Германияда Тейт галереясының Тернер сыйлығына қарсы наразылық ретінде өткен үш көрмемен бір уақытта болды. Басқа австралиялық Stuckist-тердің қатарында Годфри Блоу бар, ол The Stuckists Punk Victorian көрмесіне қатысты. 2005 жылы Майк Мейхью Жаңа Зеландияда The Christchurch Stuckists тобын құрды. 2001 жылдың мамыр айының соңында ол өзінің суреттерін алғаш рет Брикстондағы Vote Stuckist көрмесінде көрсетті және The Westminster Stuckists тобын құрды. 4 маусымда ол Трафальгар алаңында өткен Stuckist демонстрациясына қатысты. 10 шілдеде ол тобының атын The Unstuckists деп өзгертті. Тамыз айының ортасында Томсон мен Вайн үйленді. 2004 жылдың наурыз айының соңында Томсон Саатчиге қатысты Әділ сауда кеңсесіне ресми шағым түсірді, Саатчидің жетекші позициясы "кішірек бәсекелестерге зиян келтіретін" монополиялық екенін мәлімдеді және Вайнды осының мысалы ретінде келтірді. 15 сәуірде Әділ сауда кеңсесі Саатчидің "ешқандай маңызды нарықта үстемдік еместігін" негіздеп, іс бойынша материалдарды жапты.

Жауаптар мен сын

1999 жылы «My Bed» және «Stuckists» көрмесінен кейін Сэр Николас Серота сатып алу туралы шешім қабылдағаннан соң, Юань Цай және Цзянь Цзюнь Си атты екі перформанс суретшісі «Тейт галереясының Тернер сыйлығында» «Трейсидің төсегіне екі жалаңаш адам секірді» атты өнерлік акциясын өткізді. Олар төсекке секіріп, жастықпен шайқасып, екеуінің де жалаңаш арқасына «Stuckismге қарсы» деген жазу жазды. The Guardian газетінің журналисі Фиакра Гиббонс (1999 жылы) бұл оқиғаның «жаңа және бұрын естілмеген Анти-Stuckist қозғалысының тарихындағы шешуші сәт ретінде қалады» деп жазды. Он жыл өткен соң, Джонатан Джонс The Guardian газетінде Stuckistтерді «өнердің жаулары» деп сипаттап, олардың сөздерін «арзан ұрандар» және «гистериялық айқайлар» деп атады. Суретші Макс Подстольский өнер әлеміне Футуризм немесе Дадаизм сияқты күшті қарсылықты білдіретін, «өнер әлемінің шеттерін, қарсыластарын, бүлікшілерін, назарсыз қалғандарын және көңілі толмағандарын шабыттандырып, біріктіре алатын жүрекпен жазылған» жаңа манифест қажет екенін айтты және «Енді ол бізде бар, ол – Stuckism» деп мәлімдеді. Нью-Йорк галереясының иесі Эдвард Винклмен 2006 жылы Stuckistтер туралы естімегенін, сондықтан «оларды Wikipedia-дан қарағанын» және «олардың сурет салу туралы пікірлерінің мәуесіздігінен, тіпті концептуалды ұстанымдарынан да көңілі толмағанын, бірақ олардың қозғалысының демократиялық сипатына қызығушылық танытқанын» айтты. Томсон Винклменге тікелей жауап берді. Сонымен қатар, 2006 жылы Колин Глиделл The Telegraph газетінде жазған мақаласында Stuckistтердің Лондон орталығындағы алғашқы көрмесінде қозғалыстың жетекші суретшілері «көптеген сатуларға» қол жеткізгенін, бұл олардың сурет салудағы шеберлігі туралы сұрақ тудырғанын атап өтті. Ол: «Сынаушылар не айтса да, Ұлыбритания, АҚШ және Жапониядан келген сатып алушылар тәуекел етті. Томсонның алты картинасы әрқайсысы 4000-нан 5000 фунт стерлингке дейін сатылды. Бұрын түрмеде отырған және емдік мақсатта сурет салатын Джо Машин де алты картинасын дәл осындай бағаға сатты» деді. Пол Валлели Сэр Николас Серотаны Stuckistтердің науқандарынан қорғап, қозғалыстың концептуализмге қарсылығын «Daily Mail» сияқты «әлеуметтік реакция күштерімен» байланыстырып сынады және Серотаны «Британиядағы заманауи өнердің ең ұлы жақтаушысы» деп атады. Валлели «Мен сатып алу шешіміне күлімсірегеніммен», Серотаның «Stuckistтердің деверенциясына салқын жауап бергенін, Punk Victorian көрмесіне барып, мүшелерімен сөйлескенін, олардың жұмысын ұсынғанда, оның «жетілуі, инновациясы немесе ойдың түпнұсқалығы жағынан жеткілікті сапасы болмағандықтан» ұлттық коллекцияда мәңгілік сақтау үшін лайық емес деп танығанын да бағалады».