Суық соғыс және абстрактілі экспрессионизм: Жасырын қолдау тарихы

Кіріспе

Тарих барысында өнер түрлері белгілі бір уақыт аралығында өтетін, көркем революциялар деп аталатын күрт өзгерістерге ұшырады. Қозғалыстар аяқталып, оларды күрт ерекшеленетін жаңа қозғалыстар алмастырды.

Қасқырлық революция: ЦРУ және абстрактіл экспрессионизм

Олардың реализмнен жарық, түс және бояудың табиғатын зерттеуге бастаған алғашқы үзілісін, Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында пайда болған, кез келген танымал мазмұннан толығымен бас тартып, таза пішін, түс және бояушылықты зерттеген абстрактті экспрессионистер соңғы нәтижеге жеткізді. Алғашында примитивті, нашар жұмыс деп есептелген, тіпті "Менің төрт жасар балам да осылай жасай алады" деген пікірлер айтылған бұл туындылар, 1940 және 50-жылдары өнер журналистері мен сыншыларының қолдауы арқасында ғана бағаланып, түсінілді. Бұл жұмыстардың күшін эстетикалық тұрғыдан суреткерлердің өзі сирек қолданған, тіпті түсінбеген терминдермен түсіндірді. Сурет салуда жаңа тәсіл ашқан Джексон Поллок, тіпті суретші щеткасын да қолданбай, шашыратып сурет салу арқылы Life журналында "ашулы жас жігіт" ретінде танымал болды. Шындығында, абстрактті экспрессионистер – Поллок, Роберт Матервелл, Виллем де Кунинг және Марк Ротко, көркем революцияларды саяси революциялардан ажырату мақсатымен, 1947 жылы басталған Суық соғыс саясаты аясында, Орталық барлау агенттігі (ЦРУ) тарапынан жиырма жыл бойы құпия түрде қолдау көрсетілді. Бұл туралы бұрынғы ЦРУ қызметкері Дональд Джеймсон 1995 жылы айтты: "Абстрактті экспрессионизм – социалистік реализмді одан да стильді, қатаң және шектеулі етіп көрсететін өнер түрі екені мойындалды". Иронияға орай, ЦРУ-ның осы радикалдық туындыларды құпия түрде қолдауына себеп, Трумэн әкімшілігі кезінде осы туындылардың Еуропалық турнесіне мемлекеттік қаражат жұмсау әрекеті консервативті Маккарти дәуіріндегі Америкада наразылық тудырды. Трумэн тіпті: "Егер бұл өнер болса, мен готтентотпын" деген сөзді айтқан еді. Сондықтан, бағдарлама жалған негіздер мен бай демеушілердің қолдауымен жасырылды. Шындығында, олар өз қаражаты емес, ЦРУ қаражатын пайдаланып, американдық абстрактті экспрессионистердің бүкіл әлемдік көрмелерін ұйымдастырды, оларды мақтайтын кітаптар мен мақалалар жариялады, сондай-ақ ірі американдық және британдық мұражайларда абстрактті экспрессионизм туындыларын сатып алып, көрсетті. ЦРУ-ның мәдени бағдарламаларына жауапты болған Томас Брэйден бұрын Американың 20 ғасырдағы өнерінің жетекші мекемесі – Қазіргі заманғы өнер мұражайының атқарушы хатшысы болған. Бұл бағдарлама ашылғаннан кейін көп жылдар бойы екеуінің арасындағы келісім туралы айыптаулар талқыланды. Алайда, көптеген суретшілер осылай қолданылып жатқанын білмеді және олар мұны білгенде ашуланды.

Their initial break with realism into an exploration of light, color and the nature of paint was brought to an ultimate conclusion by the abstract expressionists who broke away from recognizable content of any kind into works of pure shape, color and painterliness which emerged at the end of the Second World War. At first thought of as primitive, inept works as in "my four year old could do that these works were misunderstood and neglected until given critical and support by the rise of art journalists and critics who championed their work in the 1940s and 50s, expressing the power of such work in aesthetic terms the artists themselves seldom used, or even understood. Jackson Pollock who pioneered splatter painting, dispensing with a paint brush altogether, soon became lionized as the angry young man in a large spread in Life magazine. In fact, in a deliberate, secret and successful effort to separate artistic revolutions from political ones, abstract expressionists like Pollock, Robert Motherwell, Willem de Kooning and Mark Rothko, while seemingly difficult, pathbreaking artists, were in fact secretly supported for twenty years by the Central Intelligence Agency (CIA) in a Cold War policy begun in 1947 to prove that the United States could foster more artistic freedom than the Soviet bloc. "It was recognized that Abstract Expressionism was the kind of art that made Socialist Realism look even more stylized and rigid and confined than it was," said former CIA case worker Donald Jameson, who finally broke the silence on this program in 1995. Ironically, the covert CIA support for these radical works was required because an attempt to use government funds for a European tour of these works during the Truman administration led to a public uproar in conservative McCarthy era America, with Truman famously remarking, "If that's art, I'm a Hottentot." Thus, the program was hidden under the guise of fabricated foundations and the support of wealthy patrons who were actually using CIA funds, not their own, to sponsor traveling exhibitions of American abstract expressionists all over the world, publish books and articles praising them and to purchase and exhibit abstract expressionist works in major American and British museums. Thomas Braden, in charge of these cultural programs for the CIA, in the early years of the Cold War, had formerly been executive secretary of the Museum of Modern Art, America's leading institution for 20th century art and the charges of collusion between the two echoed for many years after this program was revealed, though most of the artists involved had no idea they were being used in this way and were furious when they found out.