Кіріспе

Өнер техникасы – саналы өз цензурасы жоқ сюрреалистік техника.

Сюрреалистік автоматизм – суретшінің шығармашылық процеске саналы бақылауды жоққа шығаратын, нәтижесінде санасыз ойдың үлкен ықпал ететін өнер жасау әдісі. Бұл сурет салу техникасы 1920 жылдардың басында Андре Массон және Ханс Арп есімдерімен кеңінен танымал болды.

Шығу тегі

Автоматизм көптеген формаларды қабылдады: сюрреалистер бастапқыда (және әлі күнге дейін) зерттеген автоматты жазу мен сурет салу, идиомалық емес импровизация сияқты ұқсас немесе параллель құбылыстармен салыстырылуы мүмкін. Андре Бретон сюрреализмді «таза күйдегі психикалық автоматизм» деп анықтады, және бұл анықтама маңызды кеңейтуге қабілетті екені дәлелденгенімен, автоматизм осы қозғалыстағы ең маңызды ұғым болып қала береді. 20-ғасырдың басындағы дадаисттер, мысалы Ханс Арп, осы әдісті кездейсоқ амалдар арқылы белгілі бір деңгейде қолданды. Сюрреалистік суретшілер, ең әйгілісі Андре Массон, Андре Бретон мен Филипп Супоның 1919 жылы «Магниттік өрістер» (Les Champs Magnétiques) атты туындысын жазған автоматты жазу әдісін өнерге бейімдеді. «Автоматты хабар» (1933) Бретонның автоматизм туралы маңызды теориялық еңбектерінің бірі болды.

Автоматты сызу және бояу

Автоматты сурет салу (медиумдардың шығармашылық өрнегінен ерекшеленеді) – сюрреалистер әзірлеген көркемдік техника. Онда қол қағаз бетінде еріксіз қозғалуға мүмкіндік алады. Белгі қоюға мүмкіндік пен кездейсоқтықты қолдану арқылы, сурет салу рационалды бақылаудан босатылады. Сондықтан жасалған сурет ішінара санадан тыс процестерге байланысты болуы мүмкін және әдетте жасырылған психиканың бір бөлігін аша алады. Автоматты сурет салудың мысалдары медиумдар мен психикалық өнердің шеберлері тарапынан жасалды. Кейбір спиритистер бұл суретті рухтың медиумның денесін физикалық түрде бақылау арқылы салғанын ойлады. Автоматты сурет салу туралы алғаш рет ағылшын суретшісі Остин Осман Спар өз кітабында – «Қызықты кітап» (1913) – «Автоматты сурет салу: өнер құралы» деген тарауда жазды. Автоматты сурет салуды қолданған басқа суретшілер: Хилма аф Клинт, Андре Массон, Жоан Миро, Сальвадор Дали, Жан Арп, Андре Бретон және Фредди Флорес Книстофф. Автоматты сурет салу техникасы суретке (Мироның суреттерінде көрініс тапқандай, олар көбінесе автоматты суреттер ретінде басталады) көшірілді және басқа да медиа түрлеріне бейімделді; тіпті компьютерлік графикада да автоматты «суреттер» пайда болды. Пабло Пикассоның кейінгі туындыларында, әсіресе 1960 жылдардағы офорттары мен литографиялық топтамаларында автоматты сурет салудың бір түрі көрінеді деп саналады. Сюрреалистердің көптеген автоматты суреттері иллюзиялық болды, немесе нақтырақ айтқанда, бейнелеу формалары пайда бола бастағанда оларға айналды. 1940-1950 жылдары француз-канадтық «Les Automatistes» тобы сюрреалистік принциптерге негізделген шығармашылық жұмыстарды (көбінесе сурет салу) жүргізді. Олар автоматты сурет салуда бейнелеутің кез келген іздерін жойды. Бұл автоматты сурет салудың таза түрі болуы мүмкін, себебі ол толығымен еріксіз болуы мүмкін. Бейнелеу формасын дамыту үшін саналы ой сызу процесін өз бақылауына алуы керек, егер ол толығымен кездейсоқ болмаса. Пол Эмиль Бордуас басшылығымен бұл суретшілер өздерінің «Жаһандық қабылдау» манифестінде жариялаған жалпыға ортақ құндылықтар мен этиканың біртұтастығын жариялауға тырысты. Сюрреалистік суретшілер көбінесе «автоматты сурет салуды» пайдаланудың толығымен автоматты емес екенін, керісінше, суретті немесе картинаны визуалды түрде қабылдауға немесе түсінуге жеңілдету үшін саналы араласуды қажет ететінін байқады. Массон өзінің «автоматты» суреттерінде санасыз және саналы әрекеттің екі еселі процесі қатысқанын мойындады.

Автоматтылық

Кейбір румын сюрреалистері сюрреалистік әдістердің (мысалы, кубомания, энтоптикалық графомания және тік беткеймен төмен ағатын сұйықтықтың қозғалысы) автоматтылықты абсурдтық деңгейге жеткізуге тырысты. "Сураавтоматизм" деген ат осы әдістердің автоматтылықтан "әрі асуын" көрсетеді, бірақ бұл пікір даулы.

Пол-Эмил Бордуас

Автоматизм ұғымы Монреаль суретшісі Пол Эмиль Бордуас 1942 жылы құрған осы аттас көркемдік қозғалыста да терең тамырлар тартқан; ол өзі дадаизм қозғалысымен және Андре Бретонның ықпалымен болды. Ол, сондай-ақ Квебек көркемдік ортасынан шыққан онға жуық суретші, сол кездегі шектеуші және авторитарлық үкімшілік астында, «Жаһандық бас тарту» манифестіне қол қойды. Бұл манифесте суретшілер Солтүстік Америка қоғамын (әсіресе Квебектің мәдени ерекшелігімен ерекшеленетін ортасында) ескеріп, автоматизм қозғалысы және 1940 жылдардағы басқа да ықпалдар ашқан жаңа мәдени үлгілердің қоғамдық эволюциясына назар аударып, әрекет етуге шақырды.

Қазіргі заманғы техника

Компьютер, машинка сияқты, автоматты жазу және автоматты поэзия жасау үшін қолданылуы мүмкін. Бастапқыда қарындаш немесе қаламмен қағазға салынған автоматты сызу тәсілі компьютерлік тышқан мен мониторға да бейімделді, ал басқа автоматты тәсілдер де цифрлық емес медиадан бейімделді немесе компьютер үшін арнайы ойлап табылды. Мысалы, Photoshop және GIMP сияқты кейбір растрлік редакторлар бағдарламаларында сүзгілер автоматты түрде іске қосылады, ал Роман Веростко автоматтылықты имитациялау үшін компьютерлік басқаруды пайдаланады. Grandview – 2011 жылы Mac үшін жасалған бағдарламалық қосымша. Ол пайдаланушы теріп жазғанда бір сөзді бүкіл экранға бірден шығарып, автоматты жазуға көмектеседі.