Кіріспе

Бреннан торпедасы – Ирландияда туған австралиялық өнертапқыш Луи Бреннанның 1877 жылы патент алған торпедасы. Ол екі қайшы айналатын винт арқылы қозғалды, олар торпеда ішіндегі барабандарға оралған сымдарды жылдам тартып шығару арқылы айналдырылды. Жағалау стансасына қосылған сымдардың жылдамдығындағы айырмашылық торпеданы нысанаға дейін, шамамен алысқа дейін, сағатына жылдамдықпен бағыттауға мүмкіндік берді. Бреннан торпедасы көбінесе әлемдегі алғашқы басқарылатын зымыран деп есептеледі, бірақ Джон Эриксон, Джон Луис Лей және Виктор фон Шелиха ойлап тапқан басқарылатын торпедалар одан бұрын пайда болған; алайда Бреннанның торпедасы түсінігі жағынан әлдеқайда қарапайым болды және қанағаттанарлық жылдамдықпен қабылданатын қашықтықта жұмыс істеді, сондықтан оны әлемдегі алғашқы практикалық басқарылатын зымыран деп атау дәлірек болуы мүмкін.

Сипаттама

Бреннан торпедасы, дөңгелек емес, жалпақ овал пішіндес қимасынан басқа, көбінесе қазіргі заманғы торпедаларға ұқсас болды. Ол 4 метр тереңдікте жүруге арналған және су бетінде көрінетін индикаторлық мачтамен жабдықталған; түнде мачтаға кішкентай шам орнатылған, ол тек арт жағынан ғана көрінетін. Торпеданың ішінде бірінің артында бірі орналасқан екі болат барабан болды, әрқайсысының ішінде бірнеше мың метрлік жоғары созылатын болат сым салынған. Барабандар дифференциалдық беріліс арқылы екі қарсы айналатын винтке қосылды. Егер бір барабан екіншісінен жылдам айналса, руль қосылатын. Сымдардың екінші ұштары бумен жұмыс істейтін орау машиналарынң қосылған, олар жылдамдықты ұсақ шекте өзгертуге мүмкіндік беретін, бұл торпеданы сезімтал басқаруға мүмкіндік берді. Торпеда диаметрі сымды пайдаланып жылдамдыққа жетті, бірақ кейін жылдамдықты арттыру үшін бұл өзгертілді. Торпеда тереңдікті сақтайтын механизммен басқарылатын лифттермен және барабандар арасындағы айырмашылықпен жұмыс істейтін алдыңғы және артқы рульдермен жабдықталған. Операция кезінде торпеда операторы 12 метрлік телескопиялық болат мұнараға орналастырылатын, оны гидравликалық түрде ұзартуға болады. Оған екі орау машинасының салыстырмалы жылдамдықтарын электрлік түрде басқаруға болатын арнайы бинокль берілді. Осылайша ол торпеданың траекториясын қадағалап, оны жоғары дәлдікпен басқара алды. Әскери-теңіз күштері жүргізген сынақтарда оператор су бетіндегі нысананы және торпеданы 180 градусқа бұрып, қарсы жақтан нысанаға соққы беруге қабілетті болды.

Тарих

Томлинсон 1874 жылы Бреннанның жолақты тізбекпен жұмыс істейтін жоспарлау станогын бақылап тұрғанда, машинаны артқа тартқанда алға жылғанын байқап, парадокска тап болғанын айтады. Бреннанның байқауына сәйкес, жолақты тізбектің жұмыс істейтін жағы тартылып, жұмыс істемейтін жағы бос болған. Бреннан, егер жұмыс істемейтін жағын алып тастаса, энергияны көлікке беруге және оны тұрақты қуат көзінен қуаттандыруға болатынын есептеді. Концепция бойынша, жолақтың орнына көлік құралына жіңішке сымнан жасалған барабан орналастырылуы керек еді. Сым қозғалтқышқа бекітіліп, барабанды айналдырады, содан кейін машина бастапқы орнынан алшақтатады. Ол бұл әдісті мақта орамасы мен ортасынан қалам өткізіп көрсетті. Қаламның екі ұшын екі кітапқа тіреп, мақтаны төмен тартып, ораманы алға жылжытты. Қаншалықты күшпен тартса, мақта соншалықты жылдам оралады және орама кері бағытта жылдам қозғалады. Бреннан мұндай торпеданың эскиздерін жасауды бастады, ал идея дамыған сайын Мельбурн университетінің оқытушысы Уильям Чарльз Керноттан математикалық көмек сұрады. Қазіргі таңдағыда 7 қондырғы аяқталды немесе іске қосылуда: Темза (Клифф), Медвей (Гаррисон Пт), Портсмут (Клифф Энд/Форт Альберт), Плимут (Пир Келлерс/Кошсанд Бэй), Корк порты (Форт Камден), Мальта (Тинье және Рикасоли). Қаржы қолжетімді болған жағдайда Плимут (Бовисанд), Милфорд Хейвен, Клайд, Форт, Фалмут, Гонконг, Сингапур және Сент-Люсияда қосымша нысандар салу жоспарлануда. Алғашқы жетісі аяқталды, ал қалған сегізінен тек Гонконгтағысы ғана аяқталды. Дейл Пойнт және Милфорд Хейвендегі Грейт Касл Хедтегі екі қондырғының жоспарлары жасалды, бірақ іске асырылмады. Төрт Бреннан қондырғысы Уайт аралындағы Форт Альберт, Темзадағы Клифф форты, Медуэйдің кіреберісіндегі Гаррисон Пойнт және Мальтадағы Гранд-Харбордың кіреберісіндегі Форт Рикасолидегі қамалды қорғаныстарға қосылды. Рикасолиден басқа, олардың дизайны қолданыстағы құрылыммен шектелді және бірегей болды. Сонымен қатар, Корктегі Форт Камден және Мальтадағы Тиньедегі, сондай-ақ Милфорд Хейвенге арналған жобалар өте ұқсас схеманы ұстанды, ал Гонконгтағы Лей Юэ Мундағы және Плимуттың Пир Келлерс-тағы қондырғылар жеке жобалар болды.

Қалған қондырғылар

Форт-Альберттегі орналым толығымен қирады. Клифф фортындағы орналымның бір бөлігі сақталған, оның ішінде сырғытқыш жол және телескоптық басқару мұнарасының бөліктері бар. Гаррисон Пойнттағы орналымның қалдықтары, соның ішінде форттың бет жағындағы бағыт станциялары мен сырғытқыш жол тіректерінің бөліктері сақталып қалды. Пиер Селларстағы толық орналым әлі де бар, бірақ ол кейінірек шағын суасты қайықтары үшін пайдаланылғанда көп өзгертілді. Мальтадағы Тинье орналымы кейіннен бумдық қорғаныс станциясы ретінде пайдаланылды, бірақ бөлмелер әлі де сақталған. Рикасоли фортындағы ғимараттар кешені әлі де бар, ал сырғытқыш жол көбінесе бұзылмаған күйде. Лей Юэ Мундағы орналым мұражайға енгізілді, онда Бреннан торпедосының көшірмесі қойылған. Форт-Кэмденде орналымның көп бөлігі әлі де бар, бірақ ол құлай бастаған.

Тірі қалған мысалдар

Тек қалған түпнұсқа Бреннан торпедасы Кент графтығының Чатем қаласындағы Корольдік инженерлер мұражайында қойылған. Дегенмен, Корк графтығындағы Форт-Кэмдендегі орнатудың іздері бүгінге дейін көрініп тұр. Кент графтығындағы Клифф фортындағы ұшыру рельстері қоғамдық жаяу жолмен қиылысады және қатты тот басқан болса да, оған жақынға бару өте оңай. Гонконгтағы Лей Юэ Мун фортында Бреннан торпедасының жұмыс істеуін көрсету үшін бүйіні кесілген көшірмесі де бар.