Кіріспе

Америка Азамат соғысының шайқасы

1861 жылдың сәуір айында басталған Америка Азамат соғысы кезінде АҚШ және Конфедерация Миссисипи өзенін бақылауды өз стратегияларының маңызды бөлігі деп санады. Конфедерация өзенді қажетті жабдықтауларды тасымалдау үшін пайдалануды жалғастыруды қалады; ал Одақ осы жабдықтау жолын тоқтатып, Конфедерация штаттары мен аумақтарын бөліп тұратын кедіргі жасауды көздеді. Оңтүстік үшін Миссисипидің Қызыл өзеннің сағасын қамтитын бөлігі ерекше маңызды болды. Қызыл өзен Конфедерация үшін шығыс пен батыс арасындағы маңызды жабдықтауды тасымалдаудың негізгі жолы болды: тұз, мал және жылқылар Транс-Миссисипи батысынан төмен ағып келді; ал кері бағытта шығыстан адамдар мен қару-жарақ ағып келді. 1862 жылдың көктемі мен жазында Одақ Миссисипи өзенін солтүстік және оңтүстік жақтан бақылауын күшейтті. Өзен сағасынан Флаг-офицер Дэвид Г. Фаррагут басқарған флот Фортс-Джексон және Сент-Филип шайқасында Конфедерацияның бекіністері арқылы жорықтап, Нью-Орлеанды басып алды. Чарльз Х. Дэвис басқарған екінші Одақ флоты Мемфис, Теннесси штатын басып алды, Мемфис шайқасының бірінші кезеңінде Конфедерацияның өзендік күштерін жеңгеннен кейін. Өзеннің орталық бөлігін пайдалануды жалғастыра алуы үшін Оңтүстік Виксбург және Порт-Гадсон қалаларында бекініс жасады. Порт-Гадсон биіктігін нығайту туралы алғашқы идея Оңтүстіктің бекініс қорғанысының шебері, Миссисипи армиясының қолбасшысы генерал Пьер Г. Т. Борегардтан шықты. 1862 жылдың наурыз айында Борегард төменгі Миссисипидің қолбасшысы генерал-майор Мансфилд Ловеллге хат жазып, "Мемфистен солтүстікке қарайғы қорғанысымыздың құлауына қарсы сақтық шарасы ретінде Порт-Гадсонды нығайтуды" ұсынды. 1862 жылдың маусым айында генерал-майор Эрл Ван Дорн Джефферсон Дэвиске: "Мен Батон-Руж бен Порт-Гадсонды қалаймын" деп жазды. Батон-Руж Одақтың қолына тигеннен кейін бірнеше күн өткен соң, Конфедерация генералы Джон С. Брекинридж 4000 әскермен генерал Ван Дорнның тілегін орындап, Батон-Руж бен Байо-Сара арасында орналасқан Порт-Гадсонды генерал Дэниел Рагглздің басқаруымен басып алды. 1862 жылдың 15 тамызында 4-луизианалық жаяу әскерлер осы жерге келді. Тарихшы Джон Д. Винтерстің айтуынша, "Порт-Гадсон, Батон-Руж сияқты, өзендегі ең мықты бекіністердің бірі болды, ал жартастарға орналасқан батареялар өзеннің барлық жағалауын бақылай алды". Бұл француз-үнді соғысындағы Сент-Лоуренс өзеніндегі Квебек қаласының жағдайына ұқсас еді. Порт-Гадсонға қарсы Одақтың әрекеттеріне саяси күш 1862 жылдың қараша айындағы сайлаудан кейін пайда болды. Огайо, Индиана және Иллинойс штаттарындағы республикалықтардың базасы демократтардың ұятты жеңістерінен шайқалды. Индиана губернаторы Оливер П. Мортонның Линкольнге жазған қызу хатында "Солтүстік-Батыстың тағдыры тепе-теңдікте дірілдеп тұр" делінген. Оның айтуынша, Огайо өзені бойындағы Одақ штаттарының тәуелсіз саудасы бүкіл Миссисипиді Одақ бақылауымен қалпына келтірілмесе, Одақ одан әрі ыдырауы мүмкін. Мортон Огайо, Индиана және Иллинойс штаттары Солтүстік-Шығыстан бөлініп, Конфедерацияға қосылу қаупі бар деп сенді, бұл одан да тиімді мүмкіндікке айналуы мүмкін. Сонымен қатар, осы штаттардың оңтүстік аймақтарына Оңтүстіктен келген адамдар қоныстанған, олардың көпшілігі осы аймақ пен оның мәдениетімен байланысты болды. Саяси жарылыстардың қаупі Линкольн әкімшілігін әрекетке итермеледі. Генерал-майор Натаниал Банкс Техасқа жорық жасау жоспарынан бас тартып, Бенджамин Батлерге Перс шығанағы департаментінің басшылығын тапсырды. Барлық армиялардың Одақтың бас қолбасшысы Генри Уэгер Халлек Банкске президент Линкольннің "Миссисипи өзенін ашу біздің барлық әскери және теңіз операцияларының бірінші және ең маңыздысы болып табылады және сіз оны орындау үшін бір сәт те кешіктірмейсіз деп үміттенеміз" дегенін жеткізді. 1862 жылдың 4 желтоқсанында Банкс және оның экспедициясы Нью-Орлеанға бағытталды. 1863 жылдың мамыр айында Одақтың құрлық және теңіз күштері Миссисипи өзенінің барлық ұзындығын бақылауға алуды көздеген науқанды бастады. Генерал-майор Улисс С. Грант басқарған бір армия оңтүстік қолындағы өзеннің солтүстік бөлігіндегі Виксбургтегі Конфедерацияның бекінісіне қарсы операцияларды бастады, ал генерал-майор Натаниел П. Банкс басқарған екінші армия бір мезгілде оңтүстік бөлігіндегі Порт-Гадсонға шабуыл жасады.

Қалдықтың іргетасы

Порт-Гадсон шығыс жағалауда, Миссисипи өзенінің иілісінде, Батон-Руждан 40 шақырым жоғарыда орналасқан. Қаланың төбелері мен жоталары өте қиын жерді құрайды, терең, тығыз орманды шатқалдар, батпақтар мен қамыстықтар табиғи бекініс жасады. Қала айналасындағы аймақтан мақта мен қантты өзенмен төменге тасымалдауға арналған порт болды. Маңыздылығына қарамастан, соғыс басталғанда қалада небары бірнеше ғимарат және 200 адам болды. Өзен оңтүстікке қарай ығысып, доктар шамамен 1 шақырымға оңтүстікке жылжыды. 1862 жылы солтүстік-шығысқа қарай 31 шақырымдағы Клинтон қаласына теміржол салынды. Порт-Гадсон мен Клинтон теміржолының жалпы ұзындығы 34 шақырымды құрады. Бұл теміржол Луизиананы басқа штаттармен және Конфедерация күштерінің негізгі жиналу ортасы болған Камп Мурмен байланыстыратын Нью-Орлеан, Джексон және Ұлы Солтүстік теміржолымен қосылмады. 1862 жылға қарай теміржолдың жолдары тозған, темір жолақтары шіріген тіреулерге тігілген. Жылжымалы құрамның барлығы бір локомотивтен, бір жолаушылар вагонынан және алты ашық және жабық вагондардан тұрды. Бұл пойызға ең көп дегенде бірнеше жүз сарбаз сыйып, ауыр қару-жарақ пен оқ-дәрілерді тасымалдауға жарамсыз болды. Өзеннен тәуелсіз көлік болмауы Порт-Гадсонның қорғаныс қабілетін шектеуі мүмкін еді. Бекініс жоспарларының бастапқы нұсқалары генерал Брекинридждің бас инженері капитан Джеймс Ноккеттің көмегімен жасалды. Брекинридж өзінің инженерлік штабын берумен қатар, Рэгглзге Клинтон мен Порт-Гадсон теміржолын пайдалану арқылы қажетті жабдықтар мен құралдарды жинауға және құрылыс үшін жергілікті жұмыс күшін пайдалануға рұқсат берді. Жерге төсеу жұмыстарының үш түрлі жоспары қарастырылды: бұрыштармен қоршалған сыртқы бекіністермен қолдау көрсетілген орталық форттың артиллериялық қарулары, өзен бойымен орналасқан лунеттер тізбегі және бүкіл позицияны қоршап тұрған редуттар, траншеялар мен парапеттердің үздіксіз сақинасы. Бірінші нұсқа қару-жарақтарды тым кішкентай аумақта шоғырландыратындықтан және осылайша артиллериялық оққа тию ықтималдығын арттыратындықтан қабылданбады. Үшінші нұсқадан бас тартты, өйткені қоршаудың болуы күмәнді болды және мұндай ауқымды жұмыстарды салу тым қиын болар еді, өйткені сақинаның шеңбері сегіз шақырымды (13 км) құрап, қорғаныс үшін 35 000 адам мен 70 артиллериялық құрал қажет болар еді. Лунеттер тізбегі Порт-Гадсон биіктіктерін қорғаудың ең жақсы жоспары деп танылды және өзенге қарай жеті лунеттен тұратын тізбек салу жұмыстары басталды. Алайда, генерал Брекинриджке көп ұзамай әскерлерінің көп бөлігін Кентуккиге көшіру бұйрығы берілді және 18 тамызда ол Рэгглстің басшылығымен бекіністерді салуға 1500 адамды қалдырып кетті. Рэгглстің 42 фунттық гладкоствольная пушкасы болды, ол оны бірден орнатты, оны сол жылы Батон-Руж шайқасында қиратылған CSS Arkansas кемесінің бұрынғы теңізшілерімен жабдықтады. Жақын арада "Самтер" кемесінен тағы екі 32 фунттық пушка қосылды.

Аймақ әскер-теңіз флоты қорғанысты бағалайды

Генерал Рагглз 1862 жылдың 29 тамызында Порт-Хадсонды бригадир генерал Уильям Нельсон Ректор Биллге тапсыруға және әскерлерінің бір бөлігін Миссисипиге жіберуге бұйрық алды. Осы күні Одақтың теңіз күштері Миссисипи өзенін бақылау үшін Порт-Хадсонның қаруларын басып алуға кірісті. Одақтың импровизацияланған канонерлік кемесі USS Anglo American, ағаштан жасалған дөңгелекті бу кемесі, Порт-Хадсонды өтіп, Виксбургтегі коммодор Дэвид Диксон Портердің флотына қосылу үшін өзенмен жоғары қарай беттеді. Порт-Хадсоннан атылған оқтарға түскенімен, ылғалданған патрондар мен оқ-дәрі жетіспеуіне байланысты жауап бере алмады. "Англо-Америкалық" Портердің флотына қосылып, Порт-Хадсонның бекіністері туралы хабарлады. Портер 7 қыркүйекте "Эссекс" және "Англо-Америкалық" кемелерімен көтерілісшілердің позициясын бомбалау арқылы жаңа қауіпке жауап берді. Одақтың теңіз күштері Порт-Хадсонға көп зиян келтірмеді, бірақ "Эссекс" елеулі зақымдар алды. Портер Порт-Хадсонде 35-40 ауыр қару бар екенін хабарлады, бұл үлкен асыра сілтеу болды. Одақ аймаққа қосымша кемелерді жеткізуді кейінге қалдырған кезде, Билл бекіністерді біртіндеп кеңейтті. Бұл жұмыс өзеннің Одақ бақылауындағы бөліктерінің және оның позициясын қолдаған жеткіліксіз теміржол және жол жүйесінің кедергісінен баяулады. Осы кезде Конфедерация президенті Джефферсон Дэвис Порт-Хадсон мен Клинтон теміржолын Миссисипи штатының Джексон қаласына қосу, Виксбург пен Порт-Хадсон арасында резервтерді ауыстыруға мүмкіндік беретінін түсінді. Конфедерациядағы темір және көлік тапшылығы мұндай құрылысты мүмкінсіз етті. Билл Дэвистен Порт-Хадсон аймағында әскери жағдай режимін орнатуды сұрады, бірақ Дэвис одан бас тартты. Билл Порт-Хадсон мен Клинтоннан келген жарақат алған сарбаздарға арналған аурухананы Джексон, Луизианадағы Centenary колледжінде құруға тырысты, бірақ орын жеткіліксіз болды. Конфедерация бюрократиясы гарнизондық провоз маршалы Джон С. Миллерге гарнизонды азық-түлікпен, медициналық жабдықтармен, казармалармен, төсек-орындармен және олардың денсаулығы үшін қажетті басқа да материалдармен қамтамасыз ету үшін қоймалар мен көліктердің логистикалық жүйесін құруды қиындатты. Қорғаныс үшін жер қазбаларын пайдалану, оларды күтіп ұстау үшін үздіксіз еңбек қажет болды және денсаулыққа зиянды болды, сонымен қатар гарнизонның денсаулығының нашарлауына себеп болды. Жақсы жабдықтау желілерінің болмауы, аштық және аурулар Порт-Хадсон позициясының тұрақты проблемалары болып қала берді және гарнизон сарбаздарының жағдайын жақсартуға жасалған барлық күш-жігерді басып тастады. Луизиана штатының жеке сарбазы Роберт Д. Патрик былай деп жазды: "Мен әскерде болғаннан бері мұндай қиындыққа ешқашан тап болған емеспін, шындығында мен аштықтан өлдім дерлік". Сонымен қатар, Порт-Хадсон мен Миссисипидің батысындағы аймақтар арасындағы коммерциялық белсенділік күшейді, өйткені Порт-Хадсон Транс-Миссисипимен байланысты жалғыз нүкте болып қалды. Бұл Порт-Хадсонның шектеулі көлік құралдарын одан да көп бөлуге әкелді.

Фаррагуттың флоты Хадсон портынан өтеді

Фаррагут шабуыл күшін 1863 жылдың 13 наурызына дейін жинады. Бұл флотта төрт негізгі әскери кеме және үш канонерлік қайық болды. Негізгі әскери кемелері – «Хартфорд», «Ричмонд» және «Мононгахела» атты соғыс шлюптері және «Миссисипи» бу кемесіндегі фрегаты. Канонерлік қайықтар – «Альбатрос», «Дженеси» және «Кинео» болды. Фаррагут флотты өзінің флагманы «Хартфордтан» басқарды. Алғашқы алты кеме парлы шабуыл бағанасында біріктірілді, ал «Миссисипи» арттан өзі келді. Фаррагут кемелерді түнгі шабуылға мұқият дайындады, бұл дайындық Джексон және Сент-Филипс форттары шайқасына ұқсас болды: кемелерді шайқасқа дайындады, түнгі шайқаста көрінуді жақсарту үшін қару палубаларын ақтады және қолдау үшін минометтік қайықтарды жақынға шақырды. Сонымен қатар, ол шабуылдаушы кемелердің зәкір тізбектерін шабуыл кемелерінің бортына байлап, импровизациялық броня ретінде пайдаланды. Алайда, ол Нью-Орлеанды қорғайтын форттарды басып алу үшін жүйелі түрде қорғанысты тексеріп, тұрақты бомбалау жүргізбеді. Жетінші батарея атыс позициясы ыстық болды, оның оқ-дәрілері ағаштан жасалған әскери кемелерге қарсы тиімді болды. Басқа дайындықтарға түнгі уақытта өзенді жарықтандыру үшін қарағайдан жасалған үйінділерді дайындау және жау кемелерінің жақындап келуін ескерту үшін өзен жағасындағы бақылау бекеттерінен ракеталар ату кірді. Бұл ракеталардың біріншісі 1863 жылдың 14 наурызында сағат 23:20-да Фаррагут флоты жақындағанда атылды. Бірден 9-шы батареядан 203 мм-лік жылмақ оқ «Альбатросқа» атылды, содан соғыс басталды. Одақ флоты өзенмен үнемі жоғары қарай жылжыды және Порт-Хадсон төбелеріндегі төменгі конфедерациялық батареяларға олардың қарулары тиген кезде кең жағалаулардан жалпы атыс бастады. Порт-Хадсонның солтүстігіндегі өзен қисығының жанындағы батыс жағалаудағы сағаларды болдырмау үшін блефтердің жағалауын құшақтаған кемелерге нысана алу қиын болды, себебі конфедерациялық қарулар жеті лунеттің қабырғаларына орнатылған. Ескерту: картаның төменгі сол жағындағы ақпараттық қойындысында CVI емес, CLVI деп жазылуы керек. Теңіз шабуылынан кейін Банкс Фаррагутты қолдау үшін Батон-Ружға қайтарған 17 000 әскерін кері шегерді. Порт-Хадсонға қарсы шабуылдың болмауы және кері қайтқандағы күшті жаңбыр Одақ әскерлерінің рухын төмендетті. Порт-Хадсонға қарсы теңізден жасалған эпизодтық бомбалаудан басқа, Вашингтоннан прогресс көрсету үшін қысым көрсеткен Банкс генерал-майор Тейлордың конфедерациялық күштеріне қарсы батыс Луизианада науқан бастады және Александрияны және Қызыл өзендегі бекіністі басып алды. Оны тікелей Порт-Хадсонға шабуыл жасауға Грант әскерінің Виксбургке қарсы күшейтілуі және Порт-Хадсон гарнизонының маңызды бөлігі Виксбургтегі Пембертонға жіберілгені туралы хабар итермеледі. 1863 жылдың 11 мамырында Батлердің қара полктерінің бірі – 3-ші Луизиана тума гвардиясы Банкс әскерлерінің Порт-Хадсонға қарсы қозғалысын қолдау үшін көпірлер салуды бастады. Алдыңғы қадамды полковник Бенджамин Генри Гриерсонның атты әскер бригадасы бастады, олар 2 мамырда Банкс әскерлеріне қосылды, олар конфедераттардың қатарынан жасаған атақты шабуылдан кейін келді. Барлық алға жылжу үш армия дивизиясының солтүстік-батыстан Баю-Сарадан және Батон-Руждан оңтүстіктен келе жатқан екі дивизиядан құралған қысқыш қозғалысын қамтыды. Екі топтың кездесуі Порт-Хадсонды қоршап алады. Банкс әскерлерінің Батон-Руждағы жетекші дивизияларының бірі 21 мамырда Плейнс-Стоур шайқасында конфедераттармен кездесті. Конфедераттар кері шегінді, ал 22 мамырға дейін операцияның барысында 30 000-нан 40 000 адамға дейін көбейген Банкс әскерлері Порт-Хадсон қорғанысын толық қоршады. Банкс бекіністерді тез басып алып, солтүстікке қарай армиясын алып, Виксбургте Грантке көмектесуді жоспарлады.

Бірінші жаяу әскер шабуылдары

Қоршау және бекітілген нысандарға шабуыл жасау, әскери операциялардың ең күрделі және қиын түрлерінің бірі болып саналады. Азамат соғысы кезінде осы мәселелер бойынша ең авторитетті саналған тұлға – он жетінші ғасыр француз инженері, көптеген еуропалық бекініс жүйелерін жобалаған және көптеген сәтті қоршауларды ұйымдастырған Вобан маркизі болды. Порт-Гадсонның Конфедерациялық жер қазбалары және артиллериялық лунеттерді пайдалануы оның ықпалын көрсетеді. Генерал Гарднер Литтл Сэнди Крикке жақын аймақтардағы Конфедерацияның астық диірменін және жабдықтау дүкендерін қорғайтын пикеттерді нығайтты, себебі ол бұл жерде қоршау болатынын күтпеген еді. Конфедерацияның басқа әскерлері бекіністерден тыс қалды, олар полковник Джон Л. Логанның басшылығымен 1200 сарбаздан тұрды. Бұл Гарднердің барлық кавалериясы, 9-шы Луизиана батальоны, Партизан рейнджерлері және Роберт батареясының екі артиллериялық құралынан құралды. Бұл әскерлер Банкс әскерлерін қоршауды баяулатты және оларға қорғаныстағы нашар жақтарын анықтауға мүмкіндік бермеді. Осы кешігулердің нәтижесінде, жаяу әскер шабуылы 1863 жылдың 27 мамырына жоспарланды, қоршаудан кейін бес күн өткен соң, бұл Гарднерге Порт-Гадсон төңірегіндегі қорғанысты аяқтауға жеткілікті уақыт берді. Ол сонымен қатар артиллерияны өзен жағалауынан шығысқа, Федералды күштерге қарап орналастыруға да үлкерді.

Вейцельдің таңертеңгі шабуылдары

Банкс штаб-пәтерін Райли плантациясында орнатып, шабуылдарды штабы мен дивизия командирлерімен бірге жоспарлады. Көптегендер фортты қарапайым шабуылмен басып алуға тырысу идеясына қарсы болды, бірақ Банкс Грантқа қолдау көрсету үшін қоршауды мүмкіндігінше тез аяқтауды қалады және оған қол жетімді 30 000 әскер Гарднердің 7 500 әскерінің берілуін оңай мәжбүр етеді деп ойлады, бұл төрт есе артықшылық. Төрт түрлі шабуыл тобы генералдар Годфри Вейцель, Кувье Гровер, Кристофер К. Огур және Томас В. Шерманның (көбінесе генерал Уильям Текумсе Шерманның туысы деп қате анықталады) басшылығымен ұйымдастырылды. Банкс бір мезгілде шабуыл жасау үшін нақты уақыт белгілемеді, бірақ өзінің командирлеріне "мүмкіндігінше ертерек бастауға" бұйрық берді. Бұл шабуылды бөліп жіберді, генералдар Вейцель мен Гровер таңертең форттың солтүстік және солтүстік-шығыс жақтарына шабуыл жасады, ал генералдар Огур мен Шерман күндіз шығыс және оңтүстік-шығыс жақтарына шабуыл жасады. Теңіз бомбалаулары шабуылдан бір түн бұрын басталды, 13 дюймдік (330 мм) минометтері кеш бойы атып, жоғарғы және төменгі флоттар таңғы сағат 7-ден кейін бір сағат бойы атуды бастады. Әскери батареялар таңғы сағат 5:30-дан кейін бір сағат бойы бомбалады. Вейцельдің екі дивизиясы шабуылды таңғы сағат 6-да солтүстіктен бастады, Little Sandy Creek аңғарымен шекаралас орманды шатқалдар арқылы алға жылжуда. Бұл аңғар шабуылды "төбешік" деп аталатын қорғанысты жотамен қалыптастырылған шығыршыққа жеткізді, онда қорғаушылар ірі қара малын сойып, форттың астық диірменін қорғау үшін асығыс түрде салынған "Форт Десперейт" лақап атымен белгіленген лунетка орналасқан. Бұл ойыстың арасында "комиссариат төбесі" деп аталатын дөңес болды, оған артиллерия батареясы орнатылған. Одақ әскерлері осы үш позициядан өрескел атысқа түсіп, тығыз өсімдіктер мен қарсы әскерлер қойған кедергілер олардың алға жылжуын тоқтатты. Бұл жердегі бұршақты жер, үш жақтан келген өрескел атыс және қарсы әскердің мергендері көптеген адамды өлтірді. Төбешіктен батысқа қарай аттанған одақтық әскерлер Фейринг бригадасынан құралды. Бұл сарбаздар Порт-Гадсонның шығыс жағында 14-ші, 18-ші және 23-ші Арканзас полктерімен күшейтілген төбешік пен лейтенант-полковник М. Б. Локктың Алабама әскерлері басқаратын батыс бекіністі жотаның арасында қалды. Тағы да тік қабатты шатқалдардың, тығыз өсімдіктердің және қарсы әскердің жота үстінен ашылған өрескел атысының бірігуі одақтың алға жылжуын тоқтатты. 1-ші Мэн батареясының қолдау артиллериясының ерте жарылуы одақтың да зардап шегуіне себеп болды. Алға жылжуы тоқтатылғанын көрген бригадир генерал Уильям Дуайт Луизиананың 1-ші және 3-ші гвардиялық гвардиясына шабуылға шығуға бұйрық берді. Бұл әскерлер соғыс кезінде шабуылға қатыспауға тиіс болған, себебі одақ жоғарғы командасының афроамерикалық әскерлерге деген жалпы көзқарасы осылай болған. Дуайт конфедерацияның бекіністерін бұзуға бел буғандықтан, оларды таңғы сағат 10-да шабуылға жіберді. Олар Пионерлер ретінде орналастырылғандықтан, Миссисипи өзенінің тоғысына жақын Биг Сэнди өзенінің үстіндегі понтондық көпірде жұмыс істеді, бұл әскерлер Вейцельдің солтүстік шабуыл тобындағы барлық бөлімшелердің шабуылына қарсы ең нашар жағдайда болды. Гвардияға алдымен понтон көпірінен, Телеграф жолынан сол жақтағы қамалды жотамен Уильям Б. Шелбидің 39-шы Миссисипи әскерлері жеңіл артиллерия батареясымен, олардың алдындағы Конфедерацияның ауыр артиллерия батареяларымен және оң жақтағы Миссисипи өзенімен ілесуге тура келді. Қарулы атқыштардың, далалық артиллерияның және жағалаудағы ауыр қарулардың қатты өрісіне қарамастан, Луизиананың жергілікті күзетшілері Нью-Орлеанның еркін қара азаматы капитан Андре Кайлукс бастаған табандылықпен және батылдықпен алға жылды. Ағылшын және француз тілдерінде бұйрық беріп, Кайлу гвардиялық полктарды артиллерия оғынан қаза тапқанға дейін алға бастап кетті. Зардап шеккен шабуылшылар жойылудан қашу үшін кері шегінуге мәжбүр болды. Бұл батыл алға жылжу қара тәндік әскерлердің атыс кезінде сенімді емес деген сенімді жояды. Вейцельдің сәтсіз шабуылына қолдау көрсету үшін, форттың солтүстік-шығыс шабуылға қолбасшылық еткен бригадир Гровер өзінің екі полкін солтүстік-шығысқа қарай баратын жол бойымен жіберді. Бұл топ Вейцель әскерлеріне қарағанда сәттілікке қол жеткізе алмады, сондықтан Гровер фортты қорғап тұрған 15-ші Арканзас әскеріне шабуыл жасау үшін тағы үш полк жіберді. Бұл бөлінген және спорадикалық әрекеттер де сәтсіз аяқталды және күндіз форттың солтүстік жиегінде шайқас аяқталды.

Томас Шерманның түстен кейінгі шабуылдары

Қалдықтың солтүстік бөлігіне қарсы жаяу әскердің шабуылдары жүріп жатқанда, бригадир генерал Шерман 30 зеңбірекшені қамалдың шығыс жағына орналастырып, көтерілісшілердің бекіністері мен батареялық позицияларын тұрақты түрде атқылады, бұл шабуылға мергендердің Конфедерация артиллериясының экипаждарына бағытталған атыстары да қолдау көрсетті. Бұл әрекеттерге біршама сәттілік соққанмен, генерал Банкс, Одақ орталығынан мылтық дауысын естімеген соң, Шерманның штабына барып, әскерін жылжытпаса, оны қызметтен босататынын мәлімдеді. Содан кейін Шерман сағат 14:00 шамасында Порт-Хадсон бекінісінің шығыс жиегіне шабуыл жасады. Бұл шабуылдарға Аугурдың әскерлері де, оның өзінің әскерлері де қатысты. Оларға табиғи кедергілердің аз болуына қарамастан, осы аймақта Конфедерация әскерлері бекіністерді салуға көбірек уақыт бергендіктен және оларға көбірек күш пен оттық күш жұмсағандықтан, қарсыласу күшті болды. Бұл аймақтағы бекіністердің ерекшелігі – құрғақ ор және қабырға алдында кесілген ағаштардың көп болуы еді. Сондықтан Одақ шабуылшылары орды толтыру үшін балқыралар, полюстер, тақтайлар, мақта пакеттері және фасциналарды алып жүрді. Көтерілісшілердің қорғанысының тағы бір ерекшелігі – 24 фунттық екі зеңбірекшенің бар болуы еді. Бұл жағдайда, снарядтар сынған тізбектерден, теміржол рельстерінің бөліктерінен және басқа да металл қалдықтарынан жасалған. Сектордағы жаяу әскерге қолбасшылық еткен Конфедерация полковнигі Уильям Р. Майлз, ауруханада қалған барлық мылтықтарды, ауру мен жарақат алғандардың қалдырғандарын алып тастады. Осылайша ол әр сарбазын үш қарумен жарақтандырып, олардың оттық күшін арттыра алды. Одақтың жаяу әскері 200 ярдық қашықтыққа келгенде, олар мылтық пен снарядтардың күшті атысына тап болды, ал Конфедерацияның қатарларына 70 ярдық қашықтыққа жеткендердің саны аз болды. Осы шабуылдарда Одақ командирлері Шерман мен Доу жараланды, ал пионерлік топтың командирі подполковник Джеймс О'Брайен қаза тапты. Сағат 17:00-де 159-шы Нью-Йорк полкінің командирі жарақаттанғандар мен қаза тапқандарды алаңнан шығару үшін бітім туралы белгі ретінде ақ ту көтерді, осылайша күндік шайқас аяқталды. Одақ әскерлерінің ешқайсысы Конфедерацияның бекіністеріне жетпеді. Одақ 293 қаза тапты, 1545 жараланды, 157 жоғалып кетті, ал Конфедерация тарапынан 235 адам қаза тапты.

Порт-Гадсон қорғанысына жасалған соңғы жаяу әскер шабуыл

Олардың табысты қорғанысы Гарднер мен оның гарнизонына жаңа сенімділік сыйлады. Олар, жақсы жоспарланған қорғаныс бекіністері мен қауіп төнген аймақтарды шеберлікпен нығайтудың арқасында, шабуылдаушылардың көптігін кері қайтарылғанын сезінді. Өз тәжірибесінен сабақ алып, Гарднер қорғаныстың тиімді жүйесін ұйымдастырды. Бұл қорғанысты қорғаныс аймақтарына бөлуді білдірді, әр аймақта қорғанысты нығайту үшін инженерлік офицер тағайындалды. Бұл үшін, негізінен, артиллерия позицияларының ең тиімді өрт нүктелерін анықтау, атыс күшін жақсарту және қолданылмаған кезде артиллерияны дұшманның бомбалауынан қорғау үшін қорғаныш шұңқырларын қазу қажет болды. Пайдаланған оқтар мен металл сынықтары артиллерияға арналған шашырату оқ-дәрілерін жасау үшін жеңдерге тігілді, ал өзенге қарап тұрған, орталық осімен бұрылатын ауыр жағалаулық зеңбіректер одақтың бекіністің шығыс жағындағы позицияларына оқ атуға дайындалды. Осы зеңбіректердің үшеуі осы мақсатқа арналған, ал Төртінші батареядағы бір колумбиад осы жұмысты өте тиімді атқарды, сондықтан одақ әскерлері оны "Демарализатор" деп атады. Оның қорқынышты репутациясы оның теміржол вагонына орнатылып, бекіністің кез келген жерінен оқ атуға қабілетті деген мифті тудырды. Капитан Л.Ж. Жирард артиллерияның жұмысын басқарды және материалдық тапшылықтарға қарамастан, артиллерияны жұмыс істеуге кереметтер жасады. Дұшманнан тартып алынған немесе ауруханада жатқан сарбаздардан алынған мылтықтарды траншеялардағы әскерлер қолдану үшін жинап қойды. Жеңілдік сызықтарының алдындағы позициялар 13 дюймдік (330 мм) миномет снарядтарымен миналанды, сол кезде оларды "торпедалар" деп атады. Мергендер траншеялардың биік нүктелерінде мергендерге арналған позициялар дайындады. Бұл әдістер қорғанысты жақсартты, бірақ гарнизонның оқ-дәріден басқа барлық заттан тапшылығын толықтыра алмады. Азық-түлік тапшылығы моральға кері әсер етті және жауға дезертирліктердің көптеп өтуіне әкелді. Адам күшін сарқып алуды полковник Стидман тіркеді: "Біздің ең ауыр және мазалайтын қиындығымыз – Луизиана әскерлерінің бір бөлігінің сенімсіздігі. Көптегендері жауға қашып, біздің нақты жағдайымыз туралы ақпарат берді; бірақ сол полктерде бізде ең қабілетті офицерлеріміз бен сарбаздарымыз бар". Майлздың Луизиана легионы ең көп кінәлілер деп есептелді. Одақ тарапынан жаяу әскер шабуылдарының шешуші жеңілісіне байланысты таңғалыс пен реніш кеңінен тарады. Банкс қоршауды жалғастыруға бел буды, өйткені Батон-Ружға шегіну оның саяси және әскери мансабын жоятын еді. Оның барлық қолбасшылығының ресурстары жұмылдырылды, ал адамдар мен материалдар одақтың қоршауына құйылды. 1 маусымға қарай жеңілдік сызықтарына 9 қосымша полк келді. 89 далалық зеңбірек қолданысқа енгізілді, ал USS Richmond-тен теңіздік зеңбіректер бекініске бағытталған қоршау зеңбіректерге қосылды. Бұл алты теңіздік зеңбірек 9 дюймдік (229 мм) Дальгрен гладкоствольные зеңбіректер болды. Зеңбіректер бастапқыда Миссисипи дельтасындағы Бас өткеліндегі батареяға арналған еді. Төрт зеңбірек ақыры 10-батареяға, "Форт Десперейттен" шығысқа қарай, ал екеуі 24-батареяға орналастырылды, бұл одақ теңіз күштерінің жеткен жетістіктері мен ауқымын көрсетеді. Дальгрен зеңбірегінің әрқайсысы 9,020 фунт салмақта және 9 фут ұзындықта, 73,5 фунт (33,3 кг) жарылатын снарядты атуға қабілетті болды. Екінші шабуыл 13 маусымда сағат 11:15-те басталып, бір сағатқа созылған конфедерациялық бекіністерді үздіксіз бомбалаумен басталды. Банкс Гарднерге өз позициясын тапсыруды талап етіп хабарлама жіберді. Гарднер: "Менің міндетім осы позицияны қорғауды талап етеді, сондықтан мен берілуден бас тартамын" деп жауап берді. Банкс түнгі уақытта бомбалауды жалғастырды, бірақ 14 маусымда таңғы сағат 1-де үш бағыттан шабуыл жасауға бұйрық берді. Шабуыл таңғы сағат 3:30-да басталды, бірақ келісілген жоспардың болмауы және қатты тұман шабуыл басталғанда тәртіпсіздікке әкелді. Гровердің колоннасы басқалардан бұрын "Форт Десперейт" деген жерде конфедерациялық желіге шабуыл жасады, ал сол қиын жер бедері конфедерацияның күшейтілген қорғанысымен бірігіп, көтерілісшілердің жұмыстарының сыртындағы шабуылдарды тоқтатты. Аугердің орталықтағы демонстрациясы негізгі шабуыл сәтсіз аяқталғаннан кейін келді, ал желінің оңтүстік жағындағы шабуыл күндізден кейін жасалды және нәтижесінде сәттілікке жете алмады. Жаяу әскер шабуылдары одан да көп өлгендер мен жарақаттанған сарбаздарға әкелді: 47 конфедерациялық сарбазға қарсы 1792 одақтық құрбан болды. Дивизия командирі бригада генералы Халберт Э. Пейн негізгі шабуылға жетекшілік етті және жараланып, аяғын жоғалтты. Осыдан кейін Порт-Хадсонға қарсы әрекеттер бомбалау мен қоршауға дейін азайтылды. Соғыстан кейін 114-ші Нью-Йорк капитаны Джеймс Ф. Фиттс 14 маусымдағы шабуылды "The Galaxy" журналында былай сипаттады:

Қоршаудың соңғы кезеңдері, 15 маусым - 9 шілде 1863 жыл

Соңғы жаяу әскер шабуылынан кейін генерал Банкс корпустың штаб-пәтерінде өз әскерлерінің бір бөлігін жинап, олардың бұрынғы күш-жігері мен құрбандықтары үшін алғыс айтты. Ол сондай-ақ Конфедерацияның траншеялық желісін бұзу үшін арнайы шабуыл тобының еріктілерін интенсивті даярлауды сұрады. Оның сөзі көп құлшыныс тудырмады, бірақ 1036 адамнан тұратын бөлімше құрылып, шабуылға дайындық үшін артқы жақтағы оқу лагеріне жіберілді. Олар қоршау сатыларын жинап, екі батальонға бөлініп, олардың қолбасшылары подполковник Джон Б. Ван Петтен және подполковник А. С. Бикмор болды. 13-ші Коннектикут жаяу әскер полкінің полковнигі Генри Уорнер Бирдж арнайы шабуыл полкін басқаруға ерікті болды. Тұрақты қоршау операциялары жаңа бас инженер, капитан Джон С. Палфридің басшылығымен қайта ұйымдастырылды. Ол қоршау күшін үш нысанға шоғырландырды: Форт Деспарейт, Прест Кеп (Конфедерацияның 14 және 15-батериялары) және Ситадель, Одақ әскерлерінің «Шайтанның иығы» деп атаған бекіністердің оңтүстік бастионы. Бұл күш-жігер жаяу әскердің траншеяларға шабуыл жасауына емес, соққылау деп аталатын қоршау техникасына қатысты, яғни зигзаг траншеялар, бекіністі батареялар мен мергендердің позицияларын салғанда, жеке қорғаныс бастиондарын оқшаулау және басып тастау үшін. Мергендердің позициялары сол кездегілер «траншея кавалерлері» деп сипатталды, олар ағаш немесе басқа материалдармен нығайтылған топырақ үйінділері болды, бұл оларға жау траншеяларын көруге және оларға атуға мүмкіндік берді. Цитадельді оңтүстікке қарайғы бір төбеде салынған күшті қоршау батареясы, 24-ші Одақ батареясы, басып тастау үшін жоспарланған. Одақтың батареялары Миссисипидің батыс жағалауында, Порт-Хадсонға қарама-қарсы салынды, Одақтың артиллерия батареяларымен толық қоршап тұрды. Одақ әскерлері қарсыластардың траншеялары мен батареяларына шабуыл жасап, өз траншеяларын нығайтты немесе жау батареяларын жойды. Цитадельдің қарсысындағы 6-шы Мичиган әскерлерінің кейбіреулері .54 калибрлі (14 мм) Меррилл карбинімен қаруланды, бұл оларға траншеялық шабуылдарда жылдам атуға мүмкіндік берді. 26 маусымда Одақ батареялары мен Одақ флотының қаруларынан жалпы бомбалау басталды, ол Конфедерацияның артиллериясының қалған бөлігін басып тастады немесе жойды. Қазба жұмыстарымен қатар, федералдылар қарсыластардың нысандарының астында үш мина салды, олардың екеуі Прест Кепке, ал біреуі Цитадельдің астына бағытталған. Миналар біткеннен кейін, миналардың соңындағы камералар ұнтақпен толтырылып, Конфедерацияның нысандарының астында жарылып, оларды жойып, траншея желілерінде саңылаулар жасады. Осы кезде жаяу әскер шабуылға түседі деп күтілді, барлық бекіністерді басып алады. Конфедерация әскерлері қоршау техникасына өз күш-жігерін арттыра отырып жауап берді. Форт-Деспарейттегі астық диірмені бомбалаудан жойылған. Ол бұрынғы теміржолдан алынған локомотивтің күшімен диірмен тастарын қозғау арқылы ауыстырылды, бұл гарнизон үшін тұрақты жүгері ұнының қорына айналды. Қорғаныс үшін пайдаланылған мылтық пен артиллерия снарядтары қайта пайдаланылды, кіші қарулардың оқтары жаңа патрондар жасау үшін қайта құйылды, артиллерия снарядтары қайта пайдаланылды және бірдей калибрлі Конфедерация артиллериясына таратылды немесе миналар мен гранаталар ретінде пайдаланылды. Қауіпке ұшыраған бастиондарға қосымша траншеялар, кедергілер, миналар мен бункерлер салынды, бұл оларды бомбалауды, кіруді немесе басып алуды қиындатты. Прест Кеп бастионының қорғаныс жүйесі ерекше күрделі болды, соның ішінде шабуылдаушы жаяу әскерді тоқтату үшін , биіктігіне дейін тіктеп орнатылған телеграф сымдарын пайдалану. Форт-Деспарейттің қорғанысына қосымша далалық артиллерия мен жаяу әскер қосылды, бұл аймақтағы саптауды қымбатқа айналдырды. Одақ саптарына қарсы түрлі шабуылдар жасалды. 26 маусымда Конфедерацияның 16-шы Арканзас жаяу әскері Прест Кеп сабына шабуыл жасап, жеті тұтқынға алып, қару-жарақ пен жабдықтарды тартып алды. Конфедерация траншеялық шабуылшылары мен қорғаушылары қолдан жасалған қол гранаталарын жасау мен пайдалануда шебер болды. Логанның ат әскері қоршау сызықтарынан тыс Одақ позицияларына шабуыл жасады. 3 маусымда Клинтондағы Логанның позициясына қарсы Гриерсонның Одақ ат әскерінің ілгерілеуі тоқтатылды. 14-ші Нью-Йорк кавалериясы 15 маусымда Порт-Хадсоннан екі миль қашықтықтағы Ньюпортқа шабуыл жасады. Басқа шабуылдар Одақтың Джексон, Луизианадан қайтып келе жатқан азық-түлік тобына шабуыл жасап, денсаулығын қалпына келтіріп жатқан Одақ генералы Нил Дауды тұтқынға алды. Ең ірі шабуыл 2 шілдеде Одақтың Спрингфилд Лэндингіндегі азық-түлік орталығына өрт қойды. Бұл шабуылдар Банкске ыңғайсыздық тудырды, бірақ қоршауды бұзуға мүмкіндік бермеді. 3 шілдеде Прест Кеп астындағы Одақтың миналарының біріне қарсы мина жарылды. Бұл минаны құлатты, бірақ таңқаларлық түрде Одақ әскерінің құрбандарын болдырмады. Қорғаушылар аштық, ауру, әсіресе цинга, дизентерия және малярия, мергендердің оқтары, снарядтардың сынықтары, күн соққысы және дезертирлік салдарынан туындаған кадрлық шығындарды толықтыра алмады. Есек еті мен егеуқұйрықтарды рацион ретінде пайдалану қалған әскерлердің денсаулығын сақтауға жеткіліксіз болды және моральдық жағдайды нашарлатты. Қоршау Солтүстік және Оңтүстік үшін қиындықтар мен таршылықтар тудырды, бірақ шілде басында Конфедерация әскерлерінің жағдайы нашар болды. Олар барлық азық-түлік пен оқ-дәрілерін таусыды, ал жаяу әскердің траншеяларды қорғауға қабілетті саны аурулар мен жарақаттар салдарынан күрт азайды. 4 шілдеде Виксбургтың капитуляциялағанын білген генерал Гарднер өзінің жағдайының үмітсіз екенін және жалғастырудың қажеті жоқ екенін түсінді. Капитуляция шарттары келісілді, ал 9 шілдеде 1863 жылы Конфедерация әскерлері қаруларын тастады, 48 күндік үздіксіз шайқас аяқталды. Бұл АҚШ әскери тарихындағы ең ұзақ қоршау болды. Конфедерацияның капитуляциясын қабылдаған капитан Торнтон А. Дженкинс болды, адмирал Дэвид Фаррагут Жаңа Орлеанда болғандықтан.

Салдары

Виксбург пен Миссисипинің берілуі Одаққа Миссисипи өзені мен оның негізгі салаларын толық бақылауға берді, Конфедерацияның шығыс және батыс штаттары арасындағы байланыс пен сауданы үзіп тастады. Екі жақ та ауыр зардап шекті: 4,700 мен 5,200 одақ әскері қаза тапты немесе жараланды, ал тағы 4,000 аурудың немесе күн соғуының құрбаны болды; Гарднердің күштері шайқаста және аурудан 900-ге жуық зардап шекті. Банкс Порт-Хадсон гарнизонына жеңіл шарттар берді. Сапына алынғандар үйлеріне жіберілді, науқастар мен жеңіл жараланғандардың көлігі ұйымдастырылды. Ауыр науқастар мен жарақат алғандар Одақтың медициналық көмегіне берілді. Конфедерация армиясының 5,935 адамы мен азаматтық қызметкері ресми түрде шартты түрде босатылды. 405 офицер шарт бойынша босатылмады және тұтқын ретінде Мемфис пен Нью-Орлеанға жіберілді, олардың жартысы ақырында Огайодағы Джонсон аралы түрмесіне жеткізілді. Шартты түрде босату шарттары Одақ пен Конфедерация армиялары үшін қабылданған шарттарға сәйкес келмегендіктен, Конфедерация армиясы қайтып келген әскерлерді 1863 жылдың 15 қыркүйегіне дейін мерзімалы жауынгерлік қатарға жіберді, содан кейін оларды қызметке қайтарды. Бұл Одақ армиясының кейбір басшыларын ашуға мәжбүр етті, бірақ АҚШ армиясының бас қолбасшысы генерал Халлек бұл шарттардың қате екенін мойындады. Порт-Хадсон қоршауында Одақ қызметіндегі қара нәсілді сарбаздардың беделі артты. 27 мамырда Луизиана гвардиясының алға жылжуы туралы хабарлар солтүстік газеттерінде кеңінен жарияланды. Шабуыл асығыс дайындалғандықтан кері қайтарылды, бірақ қарсыластың үлкен күшіне қарамастан батыл түрде жүзеге асырылды. Әскер басшылығы осы жетістікті атап өтті. Үйге хат жазған капитан Роберт Ф. Уилкинсон: «Мен бір нәрсеге қуаныштымын, ол Порт-Хадсондағы қара әскерлердің керемет күрескені және әрекет еткені. Негрлердің қабілетсіздігі туралы теория, мен шындықтармен толыққанды жоққа шығарылғанына өте ризамын. Жақын арада бізде мыңдаған сарбаздан тұратын керемет армия болады», - деп жазды. Генерал Банкс та олардың еңбегін ресми есебінде атап өтіп, «Олар ұшыраған ауыр сынақ және жаумен кездескен табандылық менің ойымда олардың табысқа жететініне күмән қалдырмайды» деді. Бұл хабарлар Луизианадан немесе Одақ армиясынан алыс жерлерде де әсер етті. 1863 жылдың 11 маусымында ықпалды және көп оқылатын «Нью-Йорк Таймс» газетінің редакциондық мақаласында былай делінген: «Олар салыстырмалы түрде жаңа сарбаздар еді, бірақ ең қорқынышты сынаққа ұшырады. Ақ немесе қара, одан тайсалмайтындар ештеңеден тайсалмайды. Түсті нәсілдің батылдығы мен табандылығына күмән келтіруге болмайды, егер олар дұрыс басшылыққа ие болса». Бұл байқаулар солтүстік-шығыстағы бостандықты жақтаушылардың күш-жігерін қолдады, Одақтың қарулы күштеріне ерікті қара нәсілді адамдарды тартуға көмектесті. Соғыс аяқталғанға дейін Одақ армиясында 200 мыңға жуық қара нәсілді адам қызмет етті. Порт-Хадсон қоршауының маңызды салдары Банкстің саяси амбицияларына соққы болды. Егер Банкс мамыр айында бекіністі басып алған болса, ол Гранттың Виксбург қоршауын бас офицер ретінде қолға алып, батыр болып көрінуі мүмкін еді. Бұл оның әскери беделін қайта жаңартып, президенттікке үмітін арттырар еді. Виксбург Порт-Хадсоннан бұрын түскендіктен, Грант батыста жеңіске жету үшін жоғарылаулар мен беделділікті жинады және ақырында Банкстің армандаған Ақ үйіне жетті. Банкс солтүстік-шығыс сайлау округінде мақта келісімін жасауға және Одақ пен Республика мүдделерін ескере отырып, жаңа мемлекеттік үкімет үшін саяси одақтарды ұйымдастыруға мәжбүр болды. Ол осылай жоспарлауға жақсы дағдыланған, әскери мүмкіндіктер болмағандықтан, экономикалық артықшылықтар пайда болды. Банкстің армиялары 1863 жылдың көктемінде батыс Луизианадағы операцияларға қатысқан кезде 3 миллион долларлық мал мен жабдық жинаған болатын. Бұл сыйлық Банкске әсер етті, сондай-ақ, оның айтуынша, шығыс Техастағы Қызыл өзенде құмыраның үлкен қоймалары мен көптеген Одаққа адал адамдар күтіп тұрды. Осы ескертулерге жауап ретінде Банкс өзінің үштен бір бөлігін ұстау жоспарын ұсынды, яғни Еуропамен сауданы қайта ашу және түсімнің үштен бір бөлігін Федералды қазынаға аудару идеясын ұсынды. Бұл экономикалық табыс оның саяси перспективаларын қайта жандандырып, Луизианадағы әскери операциялардың келесі қадамы - Ред-Ривер науқанының, шығыс Техасқа әскери экспедицияның басталуын ақтады. Соғыстан кейін Порт-Хадсон шайқасындағы әрекеттері үшін бірнеше бұрынғы сарбаздар Құрмет медалімен марапатталды, соның ішінде 4-ші Массачусетс штатының Джордж Мейсон Ловеринг және болашақ Вайоминг губернаторы, 49-шы Массачусетс штатының Фрэнсис Э. Уоррен.

Жауынгерлік алаңның сақталуы

Америкалық шайқас алаңдары қоры және оның серіктестері Порт-Гадсон шайқас алаңының 259 акр жерін сатып алып, сақтап қалды. (Порт-Гадсон мемлекеттік тарихи орны: түпнұсқа артиллериялық орналасулары бар тік, өзен жағасындағы террасалар. Экспонаттар мен карталары бар музей.)