Кіріспе

Питер Богдановичтің 1973 жылғы фильмі.

"Қағаз Ай" – Питер Богданович режиссерлік еткен және Paramount Pictures компаниясымен шығарылған 1973 жылғы американдық жол комедиясы және драмалық фильм. Сценарийші Элвин Сарджент сценарийді Джо Дэвид Браунның 1971 жылғы "Адди Прай" романы негізінде жазған. Қара-ақ түсті фильмде оқиғалар Ұлы депрессия кезінде Канзас және Миссури штаттарында өтеді. Фильмдегі басты рөлдерді нағыз әке мен қызы – Райан және Татум О'Нил сомдаған, олар Мұса мен Адди рөлдерінде ойнайды. Татум О'Нил Адди рөлін ойнағаны үшін сыншылардың жоғары бағасын алды және "Ең үздік екінші пландағы әйел рөлі" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығын жеңіп алды, осылайша "Оскар" сыйлығының тарихындағы ең жас жеңімпаз атанды.

Сюжет

1936 жылы Канзас штатының Горхам қаласында көшпелі алаяқ Мозес Прай тоғыз жасар Адди Логгинске анасының қабірінде кездеседі. Көршілер оны Аддидің әкесі деп күдіктенді. Ол мұны мойындамайды, бірақ жетім қалған Аддиді оның әпкесі үйіне Сент-Джозефте (Миссури штаты) жеткізуге келіседі. Жергілікті астық диірменінде Мозес Аддидің анасын кездейсоқ өлтірген адамның бауырын жаңа жетім қалған Адди үшін 200 доллар беруге сендіреді. Адди бұл әңгімені естіп, Мозестің ескі А модельді кабриолетін жөндеуге және оған пойыз билеті сатып алуға ақшаның жартысын жұмсап, ақшаны заңды түрде өзіне тиесілі деп талап етеді. Мұса оған 200 долларды толық жинап бергенге дейін Аддиге өзімен бірге саяхаттауға рұқсат беруге келіседі. Мұса жесір қалған әйелдерге барып, олардың ар-намысы жазылған, арзан бағаға арналған Киелі кітаптарды қайтыс болған күйеулеріне сатып бергендей етіп көрсетеді. Адди оның қызы екендігін айтып, арам шұғылдарға қосылады және Киелі кітап сату және тез айырбастау сияқты сенімділік трюктеріне талантын көрсетеді. Уақыт өте келе, Моза мен Адди бір-бірімен тығыз байланыста болады. Бір күні түнде Адди мен "Моз" (Адди оған осылай тіл қатады) жергілікті карнавалға барады, онда Моз "экзотикалық биші" мисс Трикси Делиттке қызығады және Аддиді фотокабинетте жалғыз суретке түсіру үшін қалдырады (фильмнің атауын ұсыну үшін, ол айдың жартысында отырды). Аддидің қатты көңіліне, Моз "Трикси" және оның қысымға ұшыраған афроамерикалық қыз қызметшісі Имогенді Адди мен өзіне қосылуға шақырады. Көп ұзамай Адди Имоджинмен дос болып, Триксиге қызғанады. Имоджин Триксидің кем дегенде кейде жезөкше болып жұмыс істейтінін және оның жыныстық ауруы бар екенін айтады, бұл оған жиі несеп шығаруды қажет етеді. Кейіннен Эдди Моздің Мисс Триксиді таң қалдыру үшін жаңа 48-ші модельді кабриолетке ақша жұмсап жатқанын білгенде, ол Имоджинмен бірге жоспар жасайды. Олар топ тұратын қонақ үйдің кеңсе қызметкерін Триксиге баруға көндіреді. Содан кейін Эдди Мозиді Триксидің бөлмесіне жібереді, онда ол клерк пен Триксидің жыныстық қатынаста болғанын байқайды. Моз Трикси мен Имодженді тез арада тастап кетеді, ал Адди Имодженге үйге өз жолын төлеуге жеткілікті ақша қалдырады. Ауылдық аймақтағы басқа бір қонақ үйде тұрып жатқанда, Моз контрабандашы дүкенінің вискиге толы дүкенін тауып, біразын ұрлап, оны контрабандашыға қайта сатады. Өкінішке қарай, контрабандистің егіз інісі жергілікті шериф болып табылады, ол тез арада Эдди мен Мозиді тұтқындайды. Эдди ақшаларын шапанына жасырып, көлік кілтін ұрлап алады, екеуі қашып кетеді. Олар өздерінің жаңа көлігін ескірген T модельді ауылшаруашылық жүк көлігімен алмастырады, өйткені Моз "расслин" матчында дөңгелекті Леройді жеңеді. Моз мен Адди штаттық шекарадан Миссуриге дейін өтеді, онда Моз тағы бір алаяқтық жасайды, тек шериф пен оның орынбасарлары оны қайтадан ұстайды; олардың юрисдикциясынан тыс және тұтқындауға қабілетсіз, олар Мозды ұрып, оны және Аддидің жинақ ақшасын ұрлайды. Моз Аддиді әпкесінің үйіне тастап кетеді, бірақ Ади жол бойы оған қосылады. Ол қызға жолыққысы келмей, әлі де 200 доллар берешегі бар екенін және көліктің оны тастап кеткенін айтады. Олар жүк көлігін алып, бірге кетеді.

Директор

Фильм жобасы бастапқыда Джон Хьюстонмен байланысты болды және Пол Ньюман мен оның қызы Нелл Поттс басты рөлдерде ойнауы тиіс еді. Алайда, Хьюстон жобадан бас тартқаннан кейін, Ньюмандар да фильммен байланысын үзіп қалды. Питер Богданович "Не болды, док?" фильмін аяқтағаннан кейін жаңа жоба іздеп жүргенде, оның бұрынғы әйелі және жиі серіктесі Поли Платт Джо Дэвид Браунның "Адди Прай" романының сценарийін түсіруді ұсынды. Богданович, тарихи фильмдердің жанкүйері болғандықтан және өзінің екі қызы болғандықтан, оқиғаға қызығушылық танытып, оны келесі фильмі ретінде таңдады. Фильмнің соңында көрсетілген контрабандист сататын виски – 1882 жылы Oldtyme Distilling Corp. компаниясы ұсынған және 1980 жылға дейін өндірілген Three Feathers аралас вискисі. Адди ішетін газдалған сусынның бөтелкесі 1910 жылы Chero Cola ретінде құрылған, 1925 жылы Nehi Corporation деп аталған, кейін Royal Crown Company, содан кейін Dr Pepper/Seven Up, ал соңғыда Dr Pepper Snapple Group компаниясына жататын Nehi Soda өнімі.

Атау

Питер Богданович фильмнің атын "Адди Прай" деп қойғаннан кейін оны өзгертуге шешім қабылдады. Фильмге музыка іріктеу кезінде ол Билли Роуз, Ип Харбург және Гарольд Арленнің "Бұл тек қағаз ай ғана" әнін естіді. Жақын досы және ұстазы Орсон Уэллске кеңес сұраған Богданович "Paper Moon" атауын балама ретінде қарастырды. Уэллс: "Осы атау соншалықты керемет, сіз тіпті фильмді түсірмеуіңіз керек, тек атауын ғана жариялаңыз!"

Кинематография және монтаждау

Фоторежиссер Ласло Ковач Орсон Уэллстің кеңесімен камераға қызыл фильтр қойды. Богданович сонымен қатар фильмде терең фокус және ұзартылған кадрлар қолданды.

Шығару

Фильм 1973 жылдың 9 сәуірінде Голливудта және 9 мамырында АҚШ-та шықты.

Үй медиасы

Фильм 1980 жылы VHS форматында жарық көрді, 1984 жылы қайта жарық көрді және 1995 жылы тағы да қайта жарық көрді. Лазерлік диск 1982 жылы, ал Директорлар сериясы 1995 жылдың 7 мамырында шықты. DVD 2003 жылдың 12 тамызында жарық көрді.

Кассалық жинақ

Фильм 1973 жылы Солтүстік Америкадағы кинотеатрлардан шамамен 13 миллион доллар кіріс әкелді (1973 жылғы 13 миллион доллар қазіргі кезде шамамен <есептелген сома> миллион долларға тең).

Сыни жауап

Винсент Канби, The New York Times газетінен, Райан мен Татум О'Нилдің "екі бірінші сыныпты ойынын" жоғары бағалады, бірақ фильмді "ерекше қынжырлы" деп тапты және "ол бірден көне нәрсе болуды қалайды ма, әлде соған түсініктеме беруді ме" деп шеше алмайтынын айтты. Роджер Эберт фильмге ең жоғары – төрт жұлдыздық баға берді және былай деп түсіндірді: "1936 жылғы Канзас пен Миссуридегі нағыз кедейлік пен бейшаралықпен үйлескен алаяқ пен кішкентай қыз туралы жанрлық фильм. Екі тәсілдің де үйлесетінін күтпеуіңіз мүмкін, бірақ олар үйлеседі және фильм Богданович ескі стильдерге құрмет көрсетуден гөрі шынайы және әсерлі болып шығады". Джин Сискел фильмге төрт жұлдыздың үш жарымын берді және Татум О'Нилдің "жақсыдан да әдемі" екенін, ал оның рөлінің "кинодағы балалардың қалыптасқан дәстүрінде ерекше екенін" жазды. Артур Д. Мерфи Variety журналында Татум О'Нилді "керемет" деп атады және "Алвин Сардженттің сценарийінің жалпы керемет нәтижелерге үлкен үлес қосқанын" қосты. Чарльз Шамплин Los Angeles Times газетінде Татум О'Нилдің "шын мәнінде керемет" екенін, ал "Paper Moon" фильмінің "қиын, күлкілі және шебер есептелген ойын" екенін жазды. Гари Арнольд The Washington Post газетінде фильмнің "егер сіз үлкен үмітпен барсаңыз, көңіліңізді қалдыруы мүмкін" екенін айтты. Оның пікірінше, "фильмнің ең жақсы тұстары аздап қызықты, және егер осы мәселеге тоқталсам, бірнеше ерекше тұстарын атауға сенімді емеспін". Том Милн The Monthly Film Bulletin журналында фильмнің "қабылдауға өте оңай" екенін, әсіресе "Альвин Сардженттің диалогтарында жақсы юмор бар" екенін жазды. Оның айтуынша, "фильмнің қиындығы – фильм бастапқыдағы мейрамханадағы сахнада барлық мәселені ашады, онда Райан О'Нилмен бірге, бірінші рет тәтті, бірақ қорқынышты бала одан ақылды екенін түсінеміз". Rotten Tomatoes сайтында фильмге 48 рецензия негізінде 90% мақұлдау көрсетілді, орташа бағасы 8.7/10. Сайттың сыншыларының консенсусы былай деп жазылған: "Таңдауларды шебер теңестіретін Paper Moon – кино ностальгиясы мен жақсы ойланған актерлік шеберліктің керемет үйлесімі, әсіресе дебюті үшін Оскар жеңіп алған Татум О'Нил". Metacritic 8 сыншының пікіріне сүйене отырып, 100 балдық шкала бойынша 77 бал берді, бұл "жалпы оң пікірлерді" көрсетеді.

Марапаттар мен ұсыныстар

Академия сыйлықтарында Татум О'Нил үздік екінші пландағы әйел рөлі үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, бұл оны 2023 жылға дейін ең жас бәсекелі «Оскар» иегері етті (10 жасында).

Сыйлықтар санаты | Номинант(тар) | Нәтиже
---|---|---
«Оскар» сыйлығы | Үздік екінші пландағы әйел актриса | Мадлен Кан, Татум О'Нил
| Үздік сценарий (басқа материал негізінде) | Альвин Саржент
| Үздік дыбыс | Ричард Портман және Лес Фрешольц
«Давид ди Донателло» сыйлығы | Үздік шетелдік актриса | Татум О'Нил
«Алтын глобус» сыйлығы | Үздік кино (мюзикл немесе комедия) |
| Мюзикл немесе комедиядағы үздік актер | Райан О'Нил
| Мюзикл немесе комедиядағы үздік актриса | Татум О'Нил
| Мюзикл немесе комедиядағы үздік екінші пландағы әйел актриса | Мадлен Кан
| Үздік режиссер | Питер Богданович
| Ең үміткер жаңа келген (әйел) | Татум О'Нил
Канзас-Сити кино сыншылары сыйлығы | Үздік екінші пландағы әйел актриса | Мадлен Кан
«Настро д'Аргенто» сыйлығы | Үздік шетелдік режиссер | Питер Богданович
Ұлттық кино сыншылар кеңесі сыйлығы | Топ-10 фильмдер | 2-орын
Ұлттық кино сыншылар сыйлығы | Үздік екінші пландағы әйел актриса | П.Дж. Джонсон
Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалі | Күміс қабық | Питер Богданович
| Жюридің арнайы сыйлығы |
«Жазушылар гильдиясы» сыйлығы | Үздік комедия (басқа материал негізінде) | Альвин Саржент

Басқа медиа

1974 жылдың қыркүйегінде фильм негізінде түсірілген "Кәде Ай" атты телесериал ABC телеарнасында көрсетілді. Джоди Фостер Адди рөлінде, ал Кристофер Коннелли (бұрынғы ABC сериалы "Пейтон Плейс" -те О'Нилдің ағасы ретінде ойнаған) Мұса рөлін сомдады. Сериал рейтинг бойынша сәтті болмады, ал оның он үшінші және соңғы жаңа эпизоды 1974 жылдың желтоқсан айында эфирге шықты. 1993 жылы Paper Mill Playhouse театрында фильм және Addie Pray бойынша сахналық мюзикл қойылды. Мюзиклдің либреттосын Мартин Каселла, музыкасын Ларри Гроссман, ал әндер сөздерін Эллен Фитцхуг пен Кэрол Холл жазды, режиссерлік жұмысын Мэтт Каселла жүзеге асырды. Актёрлар құрамында Грегори Харрисон, Кристин Эберсоль, Брукс Эшманскас және Кристофер Сибер болды. "Симпсондар" мультсериалының "Ұлы ақша іздеуі" атты эпизодында Гомер мен Барт бірнеше алаялықтар жасады, бастапқыда отбасылық көлікті жөндеу үшін ақша табу мақсатында. Олардың Нед Фландрсты оның қайтыс болған әйелі Модқа арналған жекелеп дайындалған Киелі кітапты жеткіздік деп алдап, төлемақы талап ету әрекеті, Нед бұл алаялықтың "Кәде Ай" фильміндегі оқиғаға қатты ұқсас екенін байқағанда сәтсіз аяқталады, сол кезде Гомер мен Барт қашып кетеді.

Мұра

Obi Wan Kenobi телесериалының бас сценарисі Джобби Гарольд, Лея Органа құтқарылғаннан кейін Obi Wan Kenobi мен Лея Органа арасындағы қарым-қатынасқа "Кәгазь ай" және "Түндегі жүгіру" фильмдерінің ықпал еткенін айтты.