Кіріспе

Брюс Бересфордтың 1983 жылғы "Мейірімділік сыйы" фильмі – Брюс Бересфордтың режиссерлік жұмысы. Роберт Дювалл әнші-күйші Мак Следж рөлінде Оскар сыйлығын жеңіп алған рөлді сомдады. Хортон Футтың Оскармен марапатталған сценарийі алкоголизм салдарынан мансабы мен бұрынғы әйелі және қызымен қарым-қатынасы қиын жағдайға түскен бұрынғы кантри жұлдызы Мак Следждің (Дювалл) тағдырына арналған. Ауруынан жазылған Следж Техас штатының ауылдық аймағында тұратын жас толған жесір әйел мен оның ұлымен қарым-қатынас арқылы өмірін жаңа бағытқа бұруға тырысады. Фильмде Тесс Харпер, Бетти Бакли, Уилфорд Бримли, Эллен Баркин және Аллан Хаббард тағы басқа актерлер ойнады. EMI Films компаниясы қаржылаған "Мейірімділік сыйы" фильмінің көп бөлігі Техас штатының Уаксахачи қаласында түсірілді. Австралиялық режиссер Бересфорд бұл сценарийді қабылдамас бұрын бірнеше американдық режиссерлар бас тартыпты. Фильмде өзінің әндерін орындаған Дювалл рөлге дайындалу үшін 1000 шақырымнан астам қашықтықты жүріп, жергілікті акценттерді жазып алып, кантри музыкасы ойнайтын топтарда өнер көрсеткен. Түсірілім барысында ол және Бересфорд бірнеше рет келіспей, режиссердің түсірілім алаңын тастап кетуіне және фильмнен бас тарту туралы ойлануына себеп болды. Фильм махаббат пен отбасының маңыздылығы, өлім кезіндегі рухани жаңару мүмкіндігі және Мак Следждің христиан дініне келуі арқылы құтқарылу идеясы сияқты бірнеше тақырыпты қамтиды. Алдын ала көрсетімдердің нәтижелері көңіл көншітпегендіктен, дистрибьютор Universal Pictures "Мейірімділік сыйы" фильмін кеңінен жариялаған жоқ, бұл студияның кантри музыкасын түсінбеуімен байланысты болды деп Дювалл мәлімдеді. Фильм 1983 жылдың 4 наурызында шектеулі санда кинотеатрларда көрсетілді. Кассада үлкен табысқа жете алмаса да, фильм сыншылардың жоғары бағасын алды және бес номинацияда "Оскарға" ұсынылды, соның ішінде "Үздік фильм" номинациясы да бар. 56-шы "Оскар" салтанатында "Мейірімділік сыйы" Фут үшін "Ең үздік сценарий" сыйлығын жеңіп алды, ал Дювалл "Ең үздік актер" номинациясында "Оскар" сыйлығына ие болды.

Сюжет

Мак Следж (Роберт Дювалл), алкогольге тәуелді кантри әншісі, бір түндік ішімдіктен кейін Техас штатының жол жиегіндегі құлай бастаған мотельде және жанармай құю станциясында оянады. Ол мотель иесі, жас жесір Роза Лимен (Тесс Харпер) танысады және бөлме алмасу шартымен мотельде жөндеу жұмыстарын орындауды ұсынады. Роза, күйеуі Вьетнам соғысында қаза тапқан, жалғыз өзі кішкентай ұлы Сонниді (Алан Хаббард) тәрбиелеп отыр. Ол Макқа жұмыс істегенде ішпеу шартымен қалуға рұқсат береді. Екеуі тыныш кештерде, өмірлік оқиғаларын бөлісіп отырып, бірте-бірте бір-біріне сезімдер дамыта бастайды. Мак алкогольді тастап, жаңа өмір бастауға бел буады. Сөзін орындап, жұмысын адал атқарғаннан кейін, ол Роза Лимен үйленеді және жаңа өмірінде өзін жақсы сезінеді. Олар баптист шіркеуіне тұрақты түрде қатыса бастайды. Бір күні газет тілшісі мотельге келіп, Мактан музыка жазуын тоқтатты ма, әлде беймәлім өмір сүруді таңдады ма деп сұрайды. Мак жауап беруден бас тартқанда, тілші өзі оның туралы мақала жазып жатқанын және оның бұрынғы әйелі Дикси Скоттпен (Бетти Бакли) сұхбат алғанын түсіндіреді, ол жақын жерде өнер көрсетеді. Мақала жарияланғаннан кейін, аудан тұрғындары Мактың өткені туралы біледі, ал жергілікті кантри-вестерн тобының мүшелері оған құрмет көрсету үшін келеді. Оларды сыпайылықпен қарсы алса да, Мак өзінің өткені туралы ашық әңгімелесуден тартынады. Кейін ол Диксидің концертіне жасырын түрде қатысады. Ол бірнеше жыл бұрын Мак жазған бірнеше әнді құмарлықпен орындайды, ал ол өнер көрсетілімінің ортасында кетеді. Сахна артында ол Диксидің менеджері, ескі досы Гарримен (Уилфорд Бримли) сөйлеседі. Мак оған өзі жазған жаңа әннің көшірмесін береді және оны Диксиге көрсетуін сұрайды. Мак онымен сөйлесуге тырысады, бірақ ол оны көргенде ашуланады және оған 18 жасар қызы Сью Эннен (Элен Баркин) қашықтап жүруін ескертеді. Үйге оралғанда Мак Роза Лиге Диксиге ешқандай сезімі жоқ екенін айтады, оны өзіне "у" деп сипаттайды. Кейінірек Гарри Макқа келіп, Диксинің тілегімен, кантри музыка бизнесі өзгергенін және оның жаңа әні жақсы емес екенін айтады. Көңілі қалған және ашуланған Мак көлігімен кетеді және көлік апатына ұшыра жаздап кетеді. Ол вискинің бөтелкесін сатып алады, бірақ үйге қайтып келгенде, уайымдаған Роза Ли мен Сонниге оны құйып жібергенін айтады. Ол Роза Лиді тастауға тырысқанын, бірақ оны тастай алмағанын айтады. Біраз уақыттан кейін Мак пен Сонни Роза Лидің шіркеуінде бірге крещениеден өтеді. Соңында Сью Энн Макқа келеді, бұл олардың бала кезінен бергі алғашқы кездесуі. Мак одан хаттарын алған-алмағанын сұрайды, ал ол анасы оларды одан жасырғанын айтады. Ол сондай-ақ Диксидің оны Макқа бармауға тырысқанын және анасының қарсылығына қарамастан, ол жігітімен қашып бара жатқанын айтады. Мак Диксиді ұрып-соққанын және оның мас күйінде өлтіргісі келгенінен кейін Диксимен ажырасқанын мойындайды. Сью Энн Мактан бала кезінде ән салған көгершін туралы әнді есінде ме деп сұрайды. Ол есінде жоқ деп мәлімдейді, бірақ ол кеткеннен кейін, өзіне "Көкше қанатында" әнін айтады, бұл Нұхты құтқарып қалған Иеміздің көгершінін және Исаның шомылдыру рәсімінде көгершін түрінде төмен түскен Киелі Рухты білдіреді. Мектептегі балалар Сонниді өлген әкесі туралы мазақтайды, ал ол мен Мак жақындасады. Жергілікті кантри-топтың мүшелері Мактан оның бір әнін орындауға рұқсат сұрайды, ол келіседі. Мак олармен бірге өнер көрсете бастайды және олар бірге жазуды жоспарлайды. Оның жаңа бақыты Сью Энн көлік апатында қаза тапқанда бұзылады. Мак Диксидің Нэшвиллдегі сәнді үйінде қызының жерлеу рәсіміне қатысады және күйзелгенде оны жұбатады. Ол сондай-ақ Роза Лиге некеде болған кезінде Дикси карьерасынан бас тартатынын айтып отырғанын, бірақ ешқашан жасамағанын айтады. Үйінде Мак өзінің эмоционалдық қайғысы туралы үнсіз, бірақ Роза Лиге неге оның бір кездегі өкінішті өміріне мән беріліп, екінші жағынан, қызы қайтыс болғанын қатты таңғалады. Қайғысы кезінде Мак Роза Ли мен Соннимен жаңа өмірін жалғастырады. Соңғы сахнада Сонни Мактың өзіне сыйлық ретінде қалдырған футбол доптарын табады. Мак жолдың арғы жағындағы даладан мотельді бақылап, "Көкше қанатында" әнін өзімен бірге әндейді. Сонни оған футбол үшін алғыс айтады және екеуі бірге алаңда ойнайды, ал Роза Ли оларды мотельдің терезесінен бақылайды.

Жазу

Драматург Хортон Фут өзінің 1952 жылғы «The Chase» пьесасының 1966 жылғы сол аттас фильмде Роберт Дюваллдың қосалқы рөлінде нашар бейімделгеніне байланысты киносценарий жазудан бас тартуды ойластырған. 1968 жылғы «Tomorrow» пьесасының 1972 жылғы сол аттас көркем фильмінде Дюваллдың (оның кинодағы дебюті 1962 жылғы Фут сценарий жазған «Мокингбирдті өлтіру» фильмінде Бу Радли рөлінде болған) сәтті бейімделуін көргеннен кейін, Футтың киноға деген қызығушылығы қайта оянды, бірақ соңғы туындыға белгілі бір деңгейде бақылау жасау шартымен. Фут өзінің мансабындағы осы кезең туралы: «Мен киноның театр сияқты болуы керек екенін түсіндім, себебі театрда жазушы, әрине, өте ықпалды. Егер бізге бір нәрсе ұнамаса, біз ойымызды айта аламыз. Бұл әрқашан бірлескен еңбек. Бірақ Голливудта жағдай басқаша еді. Сол жердегі жазушының шартында сіз жалдамалы авторсыз, яғни сіз сценарий жазсаңыз, ол оларға тиесілі болады», – деді. Киноға деген қызығушылығының қайта жандануы Футті «Tender Mercies» атты туындысын жазуға итермеледі, ол оның экранға арналған алғашқы жұмысы болды. Биограф Джордж Терри Баррдың пікірінше, сценарий «Футтың Голливуд жүйесімен күресуге деген ниетін көрсетеді, ол әдетте мұндай жеке фильмдер жасаудан бас тартады». Фут: «Бұл қарт адам бәрін басынан өткерді. Оқиға желісін ойлағанда, мен осындай кейіпкерге қатты қызығушылық таныттым». Фут Следждің алкоголизмді жеңуін театр өнерінің шеберлерінің осы мәселемен күресуін бақылағанда негіздеді. Ол оқиғаның осы бөлігін мелодрамалыққа ұқсатудан сақтануға тырысты. Ол «Мейірімді мейірімділік» атауын Забур кітабынан Роза Ли кейіпкеріне қатысты таңдады, ол, оның айтуынша, тек «жұмсақтық немесе демалыс сәттерін іздейді, [бірақ] ұлылықты немесе кеңдікті емес».

Даму

Дювалл, Харпер Ли романынан бейімделген "Мокингбирдті өлтіру" (1962) фильмінде ойнаған болатын, "Тендер Мерсиз" фильміне актер және қосымша өндіруші ретінде бастапқы кезеңдерден қатысты. Оның айтуынша, сценарий оған негізгі құндылықтарымен және тақырыптарының әмбебаптығымен ұнаған, тіпті оқиғасы жергілікті сипатта болғанымен. Дювалл бұл фильмде АҚШ-тың орталық аймағының адамдарын Голливуд фильмдерінің көпшілігі сияқты пародизацияламай көрсеткенін сезінген. Дюваллдың ерте қатысуы Футтен оған арнайы сценарий жазуын сұрады деген қауесеттерге әкелді, бірақ екеуі де мұны жоққа шығарды. Көптеген американдық режиссерлер сценарийді қабылдамады, бұл Фут пен өндірушілерді фильмнің ешқашан түсірілмей қалуы мүмкін деген алаңдаушылыққа түсірді. Фут кейіннен: "Бұл фильмді әлемдегі барлық американдық режиссерлер қабылдамады" деді. Бересфорд үлкен бюджетпен және күшті дистрибуциямен Голливуд фильмін жасау идеясына қызығушылық танытты. "Брейкер Морант" фильміндегі жетістігінен кейін Бересфорд 150-ге жуық голливуд сценарийлерін алды, оларды әлеуетті жобалар ретінде қарастырды; көптегенін оқымас бұрын апталар өтті, бірақ "Тендер Мерсизді" бірден оқыды. Ол оған бірден ұнады, себебі ол фильмдерде сирек кездесетін американдық ауылдық өмірдің жақтарын қамтыды. Ол EMI Films компаниясына хабарласып, Техасқа барып, штатпен танысу үшін бір ай уақыт сұрады, компания оған келісті. Бересфорд сапар туралы: "Мен келгенімде бәрі осылай екенін көруге ​​құмармын, өйткені егер бұл шынымен осылай болмаса, оны түсіру дұрыс болмас еді" деді. [[Файл:Tender mercies фильмнің түсірілімі. Айналасындағы кең аспан астындағы ауылдық жер. Сол жақтағы кішкентай ағаш үйдің алдында отырған адам. Оның алдында бензин құю станциясының жанында тұрған жүк машинасының жанында тұрған тағы бір адам. Оң жақта "Марипоса мотель" деп жазылған биік қызыл тақта. "Тендер Мерсиз" фильмінің орталық орны негізінен айналасындағы шөлді ландшафтта физикалық құрылымдардың болмауына байланысты таңдалды. Режиссер Брюс Бересфордтың оқиғаны қалай баяндауды жоспарлағанына жалғыздық сезімі маңызды болды. Фильм түсірушілер Вахачи қаласының жанында ұзақ уақытқа тасталып кеткен жерді таңдады. Мэри Энн Хобельдің айтуынша, иесі оның қолжетімділігі туралы сұрағанда дереу кілттерді берді: "Біз: "Келісімшарт керек пе, жазбаша бірдеңе?" - дедік. Ол: "Біз бұл жерде олай істемейміз". Бересфорд фильмдеріндегі әрбір кадрды мұқият жоспарлаумен танымал болғандықтан, түсірілімдерді қалай көруді жоспарлағанының егжей-тегжейлі суреттерін және сценарийлерін жасады. Бересфорд австралиялық Рассел Бойдты оператор ретінде, ал режиссердің барлық бұрынғы фильмдерінде жұмыс істеген ирландтық Уильям Андерсонды монтажшы ретінде таңдады. Ол костюм дизайнері ретінде Элизабет Макбрайдты таңдады. Бұл оның көркем фильмдегі алғашқы рөлі болды және ол Техас және басқа оңтүстік штаттарының кейіпкерлерін киіммен безендіруде танымал болды.

Кастинг

thumb|right|alt=Сақалды, бейсболка киген, ағаш үйдің алдындағы қонақжайда отырған, оң қолымен свитері бар күлімдеген әйелді құшақтаған, сол қолымен құшағында отырған күлімдеген жас ұлды ұстаған қара-ақ түсті сурет.|Тэтс Харпер Роза Ли рөлінде, Роберт Дювалл Мак Следж рөлінде, және Аллан Хаббард Сонни рөлінде, Элизабет МакБрайд жасаған костюмдерде.

Дювалл әрқашан кантри әншісін сомдағысы келген, ал Футтың Мак Следж рөлін оның үшін жазғаны туралы әңгіме тарады. Фут бұл мәлімдемені жоққа шығарып, белгілі бір актер үшін рөл жазудың өзін шектеулі сезінгенін, бірақ Дюваллдың рөлге ілігуіне үміттенгенін айтты. "Жітілік мейірімділік" Дювалл үшін өте маңызды жеке жобаға айналды, ол кейіпкеріне көптеген идеялар қосты. Алтман өзінің шығармаларын орындауға рұқсат бермеген соң Дювалл фильмнен бас тартты. Рольге дайындалу үшін ол Техас штатында апталар бойы саяхаттап, дұрыс акцент пен мінез-құлықты табу үшін бейтаныс адамдармен сөйлесті. Ол сондай-ақ шағын кантри тобына қосылып, фильм түсірілімі кезінде әр демалыс күні олармен ән айтуын жалғастырды. Жалпы алғанда, Дювалл рөлді зерттеу үшін шамамен 680 миль (1094 км) жүрді, көбінесе адамдардан өз дауысын жазу құралына сөйлеуін сұрады, сонда ол олардың айтылуын және басқа да дауыстық әдеттерін жаттықтыра алады. Тесс Харпер Техаста сахнада өнер көрсетіп, фильмдегі екінші рөлге кастингке қатысты. Бересфорд оның өнеріне қатты әсерленді және оны басты рөлге бекітті. Кейін ол өзінің алдында көрген актрисалардың бұл рөлге сәйкес келмейтін күрделілік пен әлемдік көзқарасқа ие болғанын, ал ол қарапайым немесе ақымақ көрінбестен, ауылдық сапаны әкелгенін айтты. Бересфорд Харпер туралы: "Ол бөлмеге кірді және ол сөйлеместен бұрын-ақ, мен: "Осы басты рөлді ойнайтын қыз осы", - деп ойладым. "Жітілік мейірімділік" Харпердің толық метражды фильмдегі дебюті болды, ол рөлге қатты қуанды, сценарийдің шынайы екеніне көз жеткізу үшін тістеді. Бересфорд Техастың Парижінде Аллан Хаббардты кездеспес бұрын, Сонни рөліне көптеген балаларды сынақтан өткізді. Бересфордтың айтуынша, Хаббард Харпер сияқты қарапайым, ауылдық қасиеттеріне сүйеніп таңдалған. Фильм түсірушілер Хаббардтың әкесінің қайтыс болғанын түсіру басталғаннан кейін ғана білді. Дювалл Баркин туралы: "Ол бұл рөлге шынайы сенімділік әкеледі, сонымен қатар ол жас және тартымды, белгілі бір шеберлік сезімі бар, ол үшін бұл рөлге жақсы қауіп болды". Уилфорд Бримли өзінің жақсы досы Дюваллдың тікелей ықпалымен қатарға түсті, ол Бересфордпен жақсы қарым-қатынаста болмады және "мұнда менің жағымда болатын біреуді, мен онымен байланыса алатын біреуді" қалады. Бересфорд Ваксахачидің Викториялық архитектурасы мен басқа да көрнекті элементтерінен аулақ болды және оның орнына Батыс Техасқа тән салыстырмалы түрде шөлді жерлерге назар аударды. Фильмде бейнеленген қала ешқашан атымен аталмайды. Фут сценарий жазғанда Бересфордтың оқиға орнын оқшаулап, жалғыздыққа ұшыратуды ойламағанын айтты, бірақ режиссердің атмосферасы оқиғаға жақсы қызмет еткенін сезінді. Тартымды кестеге байланысты актерлер мен түсіру тобы күн сайын ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеп, аптасына жеті күн жұмыс істеді. Австралиялық режиссерлер мен көбінесе Далластан келген түсіру тобы түсірілім алаңында да, одан тыс жерлерде де жақсы қарым-қатынаста болды. Бересфорд Бримлимен де келіспеді. Түсірілімнің алғашқы күні ол актерден "темпті жылдамдатуды" сұрады, Бримли оған: "Эй, ешкім оны тастағанын білмедім" деп жауап берді. Бересфорд, Фут және Дювалл кульминациялық көріністі Мактың отбасы бағын күтіп, Роза Лимен қызының өліміне байланысты қайғысын талқылаған көрінісі деп санады. Бересфорд пен Бойд сахнаны ұзақ түсіріп, ұзақ планда түсірді, осылайша ол үздіксіз ағып, фондағы Техастың жалғыз пейзажы көрінетіндей болды. Студия басшылары кадрларды алғаннан кейін Бересфордқа хабарласып, жақын планды кадрларды қосуды сұрады, бірақ ол ұзақ түсірілімді сақтап қалуды талап етті. Дювалл бұл көрініс Мактың трагедия мен жоғалтуға қарсы тұруын көрсететінін айтты. Бірнеше жетекші кантри әншілері, соның ішінде Вилли Нельсон, Джордж Джонс және Мерл Хаггард, Мак пен Дюваллдың оны сомдауына шабыттандырды деп есептелді, бірақ Дювалл кейіпкердің нақты біреуге негізделмегенін мәлімдеді. Тағы бір кантри жұлдызы Уэйлон Дженнингс оның өнерін жоғары бағалап, "мүмкін емес нәрсені жасады" деді. Бетти Бакли өзінің әндерін де орындады, оның бірі - Остин Робертс пен Бобби Харт жазған "Over You" әні, ол "Оскар" сыйлығына ұсынылды. Ал Мак Дэвис 1984 жылғы "Оскар" салтанатында оны орындады. Фильмдегі басқа әндерге Лефти Фриззелдің "It Hurts to Face Reality", Базз Рабин мен Сара Басбидің "If You'll Hold the Ladder (I'll Climb to the Top)", Чарли Крейгтың "The Best Bedroom in Town" және "Champagne Ladies & Barroom Babies", Джонни Симбал мен Остин Робертстің "I'm Drinkin' Canada Dry", және Крейг Бикхардттың "You Are What Love Means To Me" әндері кіреді.

Махаббат және отбасы

Сыйлық қорап |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=center |width=225px |align=right | quote = Күміс Слезьге инабат тыныш, күтпеген жерден, жасырын келгендей, тереңге сіңіп, қорғап, содан кейін "бір кезде Мак Слезь болған адамды" өзгертеді, фильмде осылай делінеді. Ақырында, Слезь махаббаттың бос екенін таба алмайды, ол өзі құпия және түсініксіз, ол білген бослыққа қарсы келетін шындық. Тек бірнеше фильм ғана осы қараңғы әлемде сүйіспеншіліктің барлық қиындықтарға қарамастан өзін танытатын жұмсақ, тыныш салтанатты түсіре алды. | source = Рой М. Анкер, "Жарықты ұстау: Кинода Құдайды іздеу" Бұл фильм Футтың туындыларында жиі кездесетін адалдық мотивімен үйлеседі, автордың Лилиан Валлиш Футке үйленуінен шабыттандырылған. Ол "Нью-Йорк Таймс" газетіне "Ол мені жолға қойды. Ол ешқашан сенімін жоғалтқан жоқ, бұл сирек кездесетін нәрсе. Қалай жеңіп шыққанымызды қазір білмеймін, бірақ жеңіп шықтық" деді. Оның өткенін анықтаған әуесқой махаббаттар Дикси Скотт әндерінің, мысалы "Қаладағы ең жақсы жатын бөлмесі" әнінің, көбірек бейсауат мәтіндерімен бейнеленеді: "Барлығының ең жақсы бөлігі / дәліздің соңындағы бөлме / Сол жерде біз сенің және менің бәрімізді дұрыс жасаймыз / Біз тапқан бақытымызды тойлаймыз / Қаладағы ең жақсы жатын бөлмесі". Оның концерттен қашқандығы оның бұрынғы өмірін тастағанын көрсетеді. Осыған байланысты фильмде әйелдің отбасылық өмірдегі рөлінің маңыздылығы баса айтылады. Мак жаңа отбасылық ортада әке рөлін алғанымен, оның бұл рөлге бейімделуіне Роза Лидің қолдауы мен қамқорлығы ғана көмектеседі. Әлеуметтанушы Норман К. Дензин "Тендер Мерсис" фильмінде "Анонимді алкоголиктер" ұйымы қолданатын он екі қадамдық бағдарламаның құрамындағы тәуелділіктен арылу идеяларының көптеген аспектілерін қамтиды деп атап көрсетті. Фильм де, қолдау тобының бағдарламасы да ең төменгі нүктеге жеткенді, ішімдікті тоқтату туралы шешім қабылдауды, өткенмен санасуды және рухани өмір салтын қабылдауды жақтады. "Тендер Мерсис" Футтың туындыларында жиі кездесетін әке-бала тақырыбын да баса көрсетеді, бұл тақырып трансценденттік және уақытша деңгейлерде жұмыс істейді. Мак христиан дініне кіру арқылы рухани әкесімен ғана емес, сонымен қатар биологиялық қызы Сью Эннмен де қайта қосылады. Ғалым Ребекка Латтрелл Брилидің айтуынша, Мак Роза Ли мен Соннимен жаңа тамырлар отырғызса да, олар оның құтқарылуға деген құштарлығын толық қанағаттандыруға жеткіліксіз, өйткені ол отбасын тастап, алкогольге қайта оралуға жақын. Брилидің пікірінше, Сью Энннің келуі Макты онымен татуласу және олардың әке-қыз қарым-қатынасын жаңару оның құтқарылу жолында жетіспейтін нәрсе екенін түсінуге итермелейді. Бұл туралы Мактың кездесуден кейін "Көгершіннің қанатында" әнін өзі үшін орындауы дәлелдейді; әннің мәтіні Құдай Әке мен Құдай Киелі Рухтың Құдай Ұлы, Иеміз Иса Мәсіхті шомылдыру рәсіміне қатысуын сипаттайды. Бұл Слезьдің рухани кешірімін құдайлықпен, ал жердегі кешірімін өз баласымен байланыстырады. Мак пен Сонни арасындағы қарым-қатынас, атауы "ұлы" деген сөзден шыққан, фильмде әке-бала тақырыбын зерттеудің орталық бөлігі болып табылады. Сонни ешқашан танымаған биологиялық әкесінің бейнесін ескі фотосуреттер, анасының естеліктері және әкесінің қабіріне сапарлар арқылы табуға тырысады. Сонни Макта әкелік фигура табады. Басқа бір ұл Сонниден Макты нағыз әкесінен көбірек ұнататынын сұрағанда, Сонни оны ешқашан танымағандықтан жақсы көретінін айтады; Брили бұл "Фут бұрын айтқан достық пен туғандық арасындағы айырмашылықты баса көрсетеді" дейді. Соңғы сахнада Мак пен Сонни Мак оған сыйлық ретінде сатып алған футбол доппен аулау ойнайды, бұл Мактың қызымен татуласу мүмкіндігін жоғалтса да, ол енді Соннимен әке-бала қарым-қатынасын орнатуға екінші мүмкіндік алғанын көрсетеді. Әке-бала тақырыбы сонымен қатар Мактың жас топ мүшелерімен қарым-қатынасы арқылы көрінеді, олар оны олармен кездеспей тұрып, өмірінде әкелік рөл атқарғанын, оларға шабыттандырғанын айтады. Слезь ақырында музыканттармен бірігіп, оларға тікелей әкелік кеңес береді.

Дін

Мактың құтқарылуы және өзін-өзі жетілдіруі оның христиан дініне келуімен бірге жүреді. Брилидің сөзінше, "Осы сценарийде христиандық отбасыға жасалған баса назар Футтың бұған дейінгі ең бір шығармасындағыдан да күштірек". Шомылдырылғаннан кейін, Сонни Мактан өзін қандай сезініп тұрғанын сұрайды, ал Мак: "Әлі емес" деп жауап береді. Ғалымдардың пікірінше, бұл жауап Мактың Құдаймен қайта қосылуының өмірінде мағыналы өзгерістерге әкелетініне сенгенін көрсетеді. Брили атап өткендей, осы сәттен бастап Мак басқа қарым-қатынастарды, мысалы, жас әріптестерімен қарым-қатынастарды құруға және "ер адам ретінде табысқа жету үшін өзінің әлеуетін дамытуға" қабілетті болады. Брили сондай-ақ Мактың жанкүйерге: "Иә, ханым, мен сондай болдым" деген жауабының, шомылдыру арқылы өзінің бұрынғы өмірін жуып тастағанын көрсетеді. Мактың құтқарылуының, христиан дініне келуінің және Роза Лимен қарым-қатынасының көптеген жайттары, оның ішінде олардың үйлену тойы камерадан тыс орын алады. Джуетт былай деп жазады: "Бұл Құдайдың жасырын мейіріміне сену тақырыбымен, Римдіктердегі сенім өмірінің құпия жоспарымен толық сәйкес келеді. Бұл сенім мәселесі, ол түсініксіз және ұстауға қиын". Дегенмен, қызынан айырылғаннан кейін Мак, Брилидің сөзімен айтқанда, "христиандық өмірінің бұл дүниенің қайғыларынан бұрынғыдан кем қорғалмағанын" түсінеді. Ғалым Ричард Леонард былай деп жазады: "Барлық сенушілер үшін азаптың мәні – бұл жалпыға ортақ сұрақ. Бұл сұраққа толыққанды жауап беру мүмкін емес, әсіресе Құдай бізге бір нәрсені үйрету үшін жаман оқиғаларды жібереді деген ойды қабылдау қиын".

Өлім және қайта тірілу

Цитаталық қорап |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=center |width=225px |align=right | цитата = Сью Эннмен жаңа ғана жақсарған қарым-қатынасы оны қаза қалдырған автокөлік апатынан кейін Мак өзінің христиандық өмірінің бұл дүниенің қайғыларынан бұрынғыдан да қорғалмағанын тез түсінеді. Фут барлық қарым-қатынастарды жарақтап болмайтынын, кейбіреулері өздерінің таңдауымен, ал кейбіреулері жай ғана тағдырмен байланысты екенін айтады, және осы көріністе әкелер мен балалары арасындағы өткізіп алған мүмкіндіктердің өкініші ерекше атап көрсетіледі. | дереккөзі = Ребекка Латтрелл Брайли, Үйге қайта оралуға болады: Хортон Футтың туындыларындағы отбасылық мәселелерге назар аудару

Фильмнің басында Мак өлімге жуық жағдайда бейнеленеді, ол ешнәрсесіз, шексіз, далалық жерде мас күйде оянады, бұл кадрды ғалым Рой М. Анкер «оның жанның хал-ахуалын айқын көрсетеді» деп атады. Басқа көріністердегі әңгімелер өлім қаупін көрсетеді, соның ішінде Мактың жаман дауысынан ән айтуға қиналатын сәті және ол: «Маған аяушылық білдірме, Роза Ли, мен әлі өлмедім» дейді.

Тарату

Филип пен Мэри Энн Хобельдер «Тендер Мерси» фильмі үшін дистрибьютор іздеуге көп уақыт жұмсады, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Фильмнің кеңінен көрсетілетініне күмәндана бастаған Дювалл Хобельдерге көмектесе алмады, өйткені ол өзі жазған, режиссерлік еткен және продюсерлік жасаған «Анжело, менің сүйіктімім» фильмі үшін дистрибьютор табумен айналысып жатқан еді. Ақырында, Universal Pictures «Тендер Мерси» фильмін таратуға келісті. Фильмнің сынақ көрсетілімдері өтті, оларды Бересфорд өмірінде көрген ең ерекшесі деп сипаттады. Режиссердің айтуынша, көрермендер фильмге қатты қызығушылық танытты, тіпті кинотеатрлардағы тыныштық соншалық, «жерге қағаздың бір бөлігін тастасаң, оның құлап жатқанын естіргендей» болды. Дегенмен, көрсетілімнен кейінгі пікірлер Бересфордтың сөзімен айтқанда, «толыққанды сәтсіздікке» ұшырады. Фут студия туралы былай деді: «Мен олардың фильмді ұнатпағанын білмеймін, менің ойымша, олар оны маңызды емес және ешқандай әсері жоқ деп ойлады. Олар оның арада жоғалып кететінін ойлаған шығар». Фильм тек үш кинотеатрда көрсетілді: Нью-Йорк, Лос-Анджелес және Чикаго қалаларында. «Нью-Йорк Таймс» газетінің сыншысы Винсент Канби бұл фильмнің «дистрибьюторлар әдетте Рождество мен жаз айларындағы кино көрермендерінің ең көп жиналатын уақытында көрсетуге лайық емес деп санайтын фильмдерден құтылатын» кезеңде шыққанын атап өтті. «Тендер Мерси» 1983 жылғы Канн кинофестивалінде бағытталды, онда ол «Бір қырғи қабақ соққан жаз», «Ай ішінде» және «Құтты болсын, мырза Лоуренс» сияқты қараңғы, зорлық-зомбылыққа толы фильмдерге қарағанда, салыстырмалы түрде оптимистік балама ретінде сипатталды. Сондай-ақ, ол 1983 жылы Нью-Делиде өткен Үндістанның халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. Режиссер Линдсей Андерсон басқарған қазылар алқасы «Тендер Мерси» фильмін қоса алғанда, конкурстағы фильмдердің ешқайсысы фестивальдің бас жүлдесі – «Алтын тағбан» сыйлығына лайық емес деп шешті. Фильм сыншысы Югу Абрахам қазылар алқасының стандарттары «Оскар» сыйлығынан жоғары екенін және «Тендер Мерси» фестивальде сәттілікке жете алмауы «кейбірлер үшін жақсы кино, ал басқалары үшін соншалықты жақсы емес екендігінің айқын мысалы» екенін айтты.

Үй медиасы

Қысқаша кинотеатрларда көрсетілгеннен кейін Universal Pictures фильмнің құқықтарын кабельдік компанияларға жылдам сатты, соның арқасында "Жылы мейірімділік" теледидарда көрсетілуге мүмкіндік алды. Фильм түпнұсқасы шыққаннан шамамен бір жыл өткен соң күтпеген жерден бес "Оскар" номинациясын алғанда, студия фильмді қайтадан кинотеатрларға таратуға тырысты; бірақ, кабельдік компаниялар "Оскар" салтанатына бір аптадай жеткенде фильмді теледидардан көрсетуді бастады, бұл кинотеатрларда қайта көрсетуге жасалған барлық әрекеттерді тоқтатты.

Кассалық жинақ

"Мейірімділік сыйы" фильмі кассалық табысқа жете алмады. Алғашқы үш күні, 4-6 наурыз аралығында, фильм Нью-Йорктегі Тауэр-Ист театрында (21 183 доллар), Лос-Анджелестегі Көркем өнер театрында (18 254 доллар) және Чикагодағы Карнеги театрында (7 540 доллар) көрсетілген эксклюзивті сеанстардан 46 977 доллар табыс етті.

Сыни жауап

"Тендер Мерсидің" қызығушылығы беткі қабаттың астында жатыр. Бұл жылдам оқиға, жарқын орындау немесе көзді жарып кесетін монтаж емес. Керісінше, бұл әлдеқайда сирек кездесетін нәрсе – кейіпкерлердің өсіп-жетілуін, тұлғаларының тереңдеуін, қарым-қатынастардың пісіп, толығуын көрудің қуанышы. Бұл – әдептілік, адалдық, мейірімділік және тағы басқа да қасиеттердің құндылығын қайтадан сезінудің ләззаты. Бұл қасиеттер киноэкранда сирек кездеседі. Оларды қайтадан көріп қуаныштымын. Дэвид Стеррит, The Christian Science Monitor. Кэрол Олтен, The San Diego Union Tribune газеті "Тендер Мерсиді" 1983 жылдың ең жақсы фильмі деп жариялап, Роберт Дюваллдың орындауын "жылдың ең әсерлі, бірақ шыншыл фильмі" деп атады. The New York Times газетінің журналисі Джанет Маслин: "Бұл шағын қала өмірі, жалғыздық, кантри музыкасы, неке, ажырасу және ата-аналық махаббат туралы әдемі, бірақ кейбір тұстарында тым көп мәселелерді қамтыған фильм. Бірақ бір-бір драматикалық сюжет желісінің болмауы, осы мәселелердің анық және айқын бейнеленгені үшін салыстырмалы түрде аз құнға түседі" деді. Ол сондай-ақ Бересфордтың режиссерлік шеберлігіне жоғары баға берді, ол фильмге жеңілдік сыйғанын айтты. The Times газетінен Канби: "Тендер Мерси барлық жағынан соншалықты жақсы, ол ондаған жылдар бойы қалыпты формулалар бойынша жұмыс істеген, талантсыз киноөндірушілердің төмендеткен кино көркем әдебиетінің түрін қайта ашу әсерін береді, бұл сыншылардың да, жұртшылықтың да қолдауына ие болды" деп жазды. Дэвид Стеррит, The Christian Science Monitor, фильмді құндылықтары үшін, адамдардың жақсы жақтарын көрсеткені үшін, жарқындықтан және жылдам монтаждан аулақ болып, нәзік және ойластырылған оқиғаны ұсынғаны үшін мақтады, сонымен қатар PG рейтингін сақтап, секс, есірткі және зорлық-зомбылықтан бас тартты. Алайда, ол кейде фильм мелодрамаға шалысатынын және саундтректе "әсіресе соңында сәл әжімті музыка" бар екенін атап өтті. Көптеген сыншылар Дюваллдың актерлік шеберлігін ерекше атады. Стеррит оны "жақында экранға шыққан ең жақсы орындаулардың бірі" деп сипаттады. Корлис былай деді: "Дюваллдың қартайған беті – өмірдің соқпақтары мен құрғақ арықтарын көрсететін карта, ол ашу, инабат немесе аралықтағы кез келген ирониялық түсті көрсете алады. Мак рөлінде ол мелодрамадан және жоғарыдан қараудан аулақ болып, оңалтуға жасаған әр қадамында, мойындаған әр жаңа жауапкершілігінде биік нүктелерді табады". Маслин оның "маққа айналып кеткенін, тіпті техасшаның еңкейген қозғалысын да үйренгенін" айтты; ол сондай-ақ қосалқы актерлердің орындауын да жоғары бағалады. Дювалл алғашқы романтикалық рөлін орындағаны үшін де мақтады; актер бұл туралы: "Менің секси екенімді естігенім бұл фильмде ғана болды. Бұл өте романтикалық. Ауылдық романтика. Мен бұл рөлді кез келген нәрседен артық жақсы көремін" деді. Пирри өзінің "Альтернативті Оскар" кітабында әр жылғы "Оскар" сыйлығын кімнің алуы керек екені туралы жеке пікірін жазып, "Тендер Мерсиді" барлық санаттардан алып тастады және "Ританы тәрбиелеу" фильмі үшін Майкл Кейнді "Ең үздік актер" атағына лайық деп таңдады.

Марапаттар

56-шы «Оскар» сыйлығының номинациялары «Тендер Мерси» фильмі жарық көргеннен кейін шамамен он айдан соң жарияланды. Оның үміткерлігін насихаттауға көбінесе көңіл бөлген жоқ: тек төрт «Оскар» кампаниясының жарнамасы сатып алынды; олардың барлығы сауда журналы «Variety»-де жарияланды. Бересфорд пен студия басшылары фильмнің бес «Оскар» сыйлығына, соның ішінде «Үздік фильм» номинациясына ие болғанына таң қалды. Дювалл – «Үздік актер» сыйлығына ұсынылған жалғыз американдық актер; оның бәсекелестері – британдық Майкл Кейн (Дюваллмен бірге 1976 жылғы «Бүркіт қонды» фильмінде ойнаған), Том Конти, Том Куртени және Альберт Финни. «Оскар» салтанатына дейінгі сұхбатында Дювалл «Лайми синдромы» деп шағымданып, «Голливудтағы көптеген адамдардың пікірінше, Англияда жасалған нәрсе біздің мында жасағанымыздан жақсырақ» деп айтып, кейбір британдықтарды ренжітті. «New York Times» газетінде «Тендер Мерси» фильмі жарық көргеннен кейін алты жыл өткен соң жарияланған Дювалл туралы мақалада Нан К. Робертсон төрт рет «Оскар» сыйлығына ұсынылғанға қарамастан, «ол 1983 жылы «Үздік актер» сыйлығын жеңгенге дейін кино көрермендері осы керемет табиғи қазынаға толыққанды назар аударған жоқ. Себебі, олар Дювалл мырзаны бір рөлден екінші рөлге көшуінде тани алмайтын, ол әрбір кинотұлғаға оңай сіңіп кететін» еді. Фут, 1963 жылы өткен салтанатқа қатыспаған «Құсты өлтіру үшін» ең жақсы бейімделген сценарий үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп алмаса да, ең жақсы түпнұсқа сценарий үшін сыйлығын алуға келгеніне көз жеткізді. Фильмнің жетістігі Футке болашақ фильмдерін бақылауға мүмкіндік берді, соның ішінде маңызды шешімдерге вето құқығын беруге; мұндай құқықтан айырылған жағдайда Фут фильмді түсіруден бас тартты.

Сыйлық санаты Номинант(тар) Нәтижесі
«Оскар» сыйлығы
Үздік фильм Филипп С. Хобель
Үздік режиссер Брюс Бересфорд
Үздік актер Роберт Дювалл
Үздік сценарий – Экранға тікелей жазылған Хортон Фут
Үздік түпнұсқа ән «Over You» – музыкасы мен сөзі Остин Робертс және Бобби Харт
Канн кинофестивалі Алтын пальма сыйлығы Брюс Бересфорд
«Давид ди Донателло» сыйлығы
Үздік шетелдік актер Роберт Дювалл
Америка режиссерлер гильдиясы сыйлығы
Үздік режиссерлік жетістік фильмі Брюс Бересфорд
«Алтын глобус» сыйлығы
Үздік фильм – Драма
Үздік актер – Драма Роберт Дювалл
Үздік қосалқы актриса – Фильм Тесс Харпер
Үздік режиссер – Фильм Брюс Бересфорд
Үздік түпнұсқа ән – Фильм «Over You» – музыкасы мен сөзі Остин Робертс және Бобби Харт
Канзас қаласы кино сыншылары шеңбері сыйлығы
Үздік фильм
Үздік актер Роберт Дювалл
Лос-Анджелес кино сыншылары қауымдастығы сыйлығы
Үздік фильм
Үздік режиссер Брюс Бересфорд
Үздік актер Роберт Дювалл
Ұлттық кино сыншылары кеңесі сыйлығы
Үздік он фильм – 3-орын
Ұлттық фильм сыншылары қоғамы сыйлығы
Үздік актер Роберт Дювалл – 2-орын
Жаңа Йорк кино сыншылары шеңбері сыйлығы
Үздік актер
Жазушылар гильдиясы сыйлығы
Үздік драма – Экранға тікелей жазылған Хортон Фут
«Жас суретші» сыйлығы
Үздік жас қосалқы актер – Фильм Аллан Хаббард