Кіріспе
2003 жылы Джон Кракауэрдің жазған кітабы. "Жылынастың астында: Зорлық-зомбылыққа толы сенімнің тарихы" – автор Джон Кракауэрдің 2003 жылғы шілдеде алғаш жарияланған деректі кітабы. Ол екі тарихты зерттеді және салыстырды: Соңғы күнгі қасиеттілердің Иса Мәсіх шіркеуінің (LDS Church) пайда болуы мен дамуы және Рон мен Дэн Лафферти ағайындыларының Құдай атынан жасаған қазіргі заманғы қос қылмысы. Лаффертилер бұрын Роберт К. Кросфилд (сонымен қатар Ониас пайғамбар атымен танылған) басқарған "Пайғамбарлар мектебі" деп аталатын бөлінген топтың мүшелері болған. Бұл топ 1890 жылдары көп әйел алуды тоқтатқан кездегі алғашқы LDS шіркеуінің көптеген сенімдерін қабылдады, бірақ өзін "фундаменталистік мормон" деп атайтындармен байланыстырмады. Кітапта LDS шіркеуінің және "Соңғы күнгі қасиеттілердің Иса Мәсіхтің фундаменталистік шіркеуі" (FLDS Church) сияқты көп әйелділікке ұмтылған фундаменталистік мормондық топтардың идеологиясы зерттеледі. Кітап 2022 жылғы сәуір айында FX Hulu телеарнасында көрсетіле бастаған, сол аттас шектеулі сериал ретінде бейімделді.
Under the Banner of Heaven: A Story of Violent Faith is a nonfiction book by author Jon Krakauer, first published in July 2003. He investigated and juxtaposed two histories: the origin and evolution of The Church of Jesus Christ of Latter day Saints (LDS Church) and a modern double murder committed in the name of God by brothers Ron and Dan Lafferty, who subscribed to a fundamentalist version of Mormonism. The Laffertys were formerly members of a splinter group called the School of Prophets, led by Robert C. Crossfield (also known by his prophet name Onias). The group accepts many beliefs of the original LDS church at the time when it ceased the practice of polygamy in the 1890s, but it does not identify with those who call themselves fundamentalist Mormons. The book examines the ideologies of both the LDS Church and the fundamentalist Mormon polygamous groups, such as the Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter Day Saints (FLDS Church). The book was adapted as a limited series of the same name that began airing in April 2022 on FX on Hulu.
Өлтірулер
Кітап 1984 жылы Бренда Лафферти мен оның нәресте қызы Эриканың қанымен өлтірілуі туралы жаңалықтармен басталады. Бренда Ален Лаффертиге үйленген. Оның ағалары Дэн мен Рон, қарындасының күйеуі Бренданы жақтырмады, себебі олар Дэннің әйелінің оны тастап кетуіне (оның көп әйелге немесе екінші әйелге үйленуіне рұқсат бермегендіктен) Бренданың себепкер болғанына сенді. Екі бауырластың экстремизм деңгейі Роберт К. Кросфилд құрған және басқарған Пайғамбарлар мектебіне мүше болғанда жаңа биікке көтерілді. Осы топқа қосылғаннан кейін Рон, Құдай оған Бренда туралы аян жібергенін мәлімдеді. Құдаймен байланыс орнату – фундаменталистік мормондардың, сондай-ақ негізгі LDS шіркеуінің маңызды сенімі. Рон Пайғамбарлар мектебінің мүшелеріне Бренда мен оның баласын өлтіруге шақырған жазбадағы «алыстандыру аяны» көрсетті. Мектептің басқа мүшелері Ронның алыстандыру аянына құрмет көрсетпегеннен кейін, бауырластар мектептен шығып кетті. Дэн екі құрбанның да тамағын кескенін айтты. Бірақ 2001 жылғы сотта, қашқан көлікте болған Чип Карнс Ронның Бренданы өзі өлтіргенін, ал Ронның ағасына «бала үшін жасағаны үшін» алғыс айтқанын куәландырды. Қылмыстан кейін полиция Бренда мен Эрикаға қатысты жазылған «аянды» тапты. Баспасөз Ронның ана мен баланы өлтіру туралы аян алғанын кеңінен жариялады. Содан кейін Лафферти бауырластары баспасөз мәслихатын өткізді, онда Рон «аянның» өзіне емес, «Тоддқа» [Рон Уичитада жұмыс істеген кезде танысқан саяхатшыға] арналғанын, және аян Бренда мен оның баласын «алыстатуды» талап етеді, ал «өлтіру» сөзін қолданбайды деді. Ронның сотында қазылар алқасына Ронның Бренда мен Эриканы өлтіру туралы аян алғандығын жоққа шығарған сөздері көрсетілді.
Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуінің тарихы
Лафферти ісімен ашылғаннан кейін Кракауэр мормонизм тарихын зерттейді, соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысының негізін қалаушы және алғашқы пайғамбары Джозеф Смит өмірінен бастап. Ол оның өмірін қылмыстық алаяқтыққа қатысты сот процесінен бастап, алғашқы ізбасарларын Джексон округіне, Миссури және Науво, Иллинойсқа жетелегенімен көрсетеді. Кракауэр мормондармен зорлық-зомбылық байланысты болғанымен, олар оны міндетті түрде бастаған жоқ демекші. Ертедегі мормондар өздерінің дәстүрден тыс сенімдері, соның ішінде көп әйел алу және Құдайдың тірі пайғамбарлар арқылы үздіксіз аян беруі салдарынан негізгі протестант христиандарының діни қуғын-сүргініне ұшырады. Олар сонымен қатар іскерлік және жеке қарым-қатынасты тек өздерінің қауымдастығының мүшелерімен ғана жүргізуге бейімділік танытты. Мормондар мен мормон еместер арасында қақтығыстар болды, оның нәтижесінде Смит 1844 жылдың 27 маусымында қайтыс болды. Карфаген түрмесінде оған шабуыл жасағаннан кейін көпшілік оны атып өлтірді, ол Науво қаласының мэрі ретінде қалалық кеңеспен бірлесіп, Науво Экспозитор баспасын жоюға бұйрық бергені үшін тәртіпсіздікке итермелегені үшін сот күтіп отырды. Науводан мормондар қазіргі Ютаға қарай батысқа қарай Смиттен кейін Бригам Янгтың басшылығымен (кейбір дау-дамайлардан кейін) сапарлады. Олар Дезеретке келген кезде көптеген мормондар сол кезде Мексиканың бір бөлігі болғандықтан, АҚШ үкіметі оларды жалғыз қалдырады деп сенді. Олардың келгеннен кейін көп ұзамай Мексика-Америка соғысы басталды, нәтижесінде Мексика жеңілді. 1848 жылдың 2 ақпанында қол қойылған Гуадалупе-Идальго шарты бойынша бұл жер және болашақта Американдық Оңтүстік-Батысты құрайтын қалған аумақтар АҚШ-қа берілді. Смиттың көп әйел алу туралы күрт дау тудырған аяны діннің жақтастарының арасында жарылысқа әкелу қаупін тудырды. Юта территориясы Бригам Янгтың басшылығымен теодемократиялық мемлекет болды, онда көп әйел алу 43 жыл бойы жалғасты. Соңында, 1890 жылдың 23 қыркүйегінде шіркеудің төртінші президенті Уилфорд Вудрафф Құдайдан аян алғанын мәлімдеді (1890 жылғы манифест деп белгілі), ол көп әйел алуды ресми түрде тыйым салды. Алты жылдан кейін Юта штатына штат мәртебесі берілді. Манифесттен кейін кейбір мүшелер негізгі шіркеуден бөлініп, кейіннен FLDS шіркеуіне айналған фундаменталистік мормонизмнің ең танымал тобын құрды. FLDS шіркеуі, сондай-ақ басқа да кейбір оқшауланған топтар сияқты, көп әйел алуды қолдауды жалғастыруда.
Салыстырулар
Кракауэр соңғы күнгі қасиеттілер тарихындағы оқиғаларды зерттейді және оларды қазіргі заманғы FLDS доктринасымен (және мормонизмнің басқа да азшылық түрлерімен, мысалы Кросфилд пайғамбарлар мектебі сияқты) салыстырады. Ол Юта соғысы кезінде болған 1857 жылғы Таулы шалғын қырғынын қарастырады, онда мормондар мен кейбір жергілікті пайют үндістері өз аумағынан өтіп бара жатқан эмигранттардың Бейкер-Фанчер тобының шамамен 120 мүшесін қоршап, өлтірді. Мормондар қырғынға қатысқандарын жасыру үшін бар күштерін жұмсады (оның ішінде пайюттарша киініп, беттерін де соларша бояды). Азамат соғысы оқиғаны тергеуге кедергі келтірді және 1874 жылға дейін ешкімге айып тағылмады, сол кезде тоғыз адамға айып тағылды. Шамамен екі он жыл бойы қырғынға пайюттар ғана кінәлі деген жалған мәлімдеме тарады. Бұл істе сотталған жалғыз адам – Джон Д. Ли, ЛДС шіркеуінің мүшесі. Ол 1877 жылы қылмыстағы рөлі үшін сотталып, мемлекеттік жазаға тартылды. Кракауэр Дан Лаффертимен, Кросфилд пайғамбарлар мектебінің бұрынғы және қазіргі мүшелерімен, сондай-ақ басқа да фундаменталистік мормондармен өткізген бірнеше сұхбаттарынан алынған мәліметтерді келтіреді. Ол мормонизмнің қалыптасуы туралы бірнеше тарихтарға сілтеме жасайды, діннің бастауын шіркеудің және фундаменталистердің қазіргі заманғы нұсқаларымен байланыстырады.
Қабылдау
Чарльз Грейбер The Guardian газетінде бұл кітапты өзінің ең үздік он криминалдық кітаптарының қатарына қосып, Кракауэрді "нағыз криминал жанрында шебер журналист және әңгімеші, ол қорқынышсыз және шектеусіз" деп сипаттады. [Ол] Америкадағы ең жаңа және ең жылдам өсіп келе жатқан діндердің біріне алтын есік ашып, осы оқиғаға негіз салады. 2003 жылы кітап жарыққа шығар алдында, LDS Church тарих департаментінің басқарушы директоры Ричард Э. Турли кітапта тарихи қателер мен дұрыс емес мәлімдемелер бар екенін, сондай-ақ "Шіркеу тарихының, теологиясының және басқару құрылымының негізгі аспектілерімен таныс еместігін" айтты және жұмысты "ғылыми методологиядан" айырылғаны үшін сынады. Ол Кракауэрді "дінді жалпыға бірдей айыптауда" айыптады. 2004 жылы кітаптың жұмсақ мұқабалы басылымында Кракауэр бұл айыптауларға жауап беріп, Турлидің кітап шығар алдында жасаған "жауабының" ерте болғанын және LDS басшыларының LDS тарихын ақтауды ашық түрде қолдағанын атап өтті. LDS Church қоғамдық байланыстар жөніндегі басқарушы директоры Майк Оттерсон, Кракауэрдің діни "экстремистердің" мысалын келтіріп, барлық мормондар және зорлық-зомбылыққа бейімділік туралы қорытынды жасағанын айыптады. Отерсон кітапты оқығаннан кейін былай деді: "Кез келген адам, тіпті сіздің достық мормон көршіңіз де, зорлық-зомбылыққа бейім деп ойлауға болады. Осылайша Кракауэр өзін әрбір неміс – нацист, әрбір жапон – фанатик, әрбір араб – террорист деп санайтындармен бірге санап қояды".
Құжаттық фильм
2015 жылы Эми Берг өзінің тәуелсіз деректі фильмін шығарды – «Пайғамбардың олжасы». Бұл фильм көп әйел алуды ұстанатын фундаменталистік мормондар туралы, және Уоррен Джеффс ісіне негізделген. Джеффс көп әйел алу және кәмелетке толмағандарды зорлау қылмысы үшін өмір бойына сотталды. Кракауэр бұл фильмге қатысып, камера алдында сөйледі, өйткені ол көп әйел алуды ұстанатын секталарды зерттеуді жалғастырып жатқан еді. Рон Ховард пен Брайан Грейзер, кітаптың телевизиялық нұсқасын жасаушы продюсерлер ретінде жұмыс істегендерімен, сонымен қатар бұл деректі фильмнің атқарушы продюсерлері де болды.