Заң мәртебесіндегі өзгерістерді анықтау мерзімі: «Жыл мен бір күн» қағидасы қылмыстық істерде, өлімнің себебін анықтауда маңызды. Тарихы мен мәселелері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құқықтық мәртебедегі айырмашылықтарды анықтауға кеткен орташа уақыт
Common length of time for establishing differences in legal status
"Жыл мен бір күн" ережесі бұрынғы ортақ құқық стандартымен байланысты, онда өлімге себеп болған әрекеттер немесе әрекетсіздіктер өлімге дейін бір жыл және бір күннен аспауы керек еді. Бұл ереже сондай-ақ қылмыстың ауыр қылмыс ретінде есептелуі үшін ең төменгі жаза мерзімімен де байланысты.
The year and a day rule is associated with the former common law standard that death could not be legally attributed to acts or omissions that occurred more than a year and a day before the death. It is elsewhere associated with the minimum sentence for a crime to count as a felony.
Қалып және кісі өлтіру
Ағылшын ортақ құқығында, егер өлімге себеп болған деп саналатын әрекет (немесе әрекетсіздік) жасалғанына бір жыл мен бір күннен астам уақыт өткен болса, онда ол өлім қылмыс (немесе кез келген басқа да адам өлтіру) деп саналмайтын. Бұл ереже өз-өзіне қол жұмсауға көмектесу қылмысына да қолданылды. Медицинаның дамуы осы ережеге қатысты белгілі бір мәселелерді тудырады. Өмірді сақтау технологиясы адам өлтіру әрекеті мен одан кейінгі өлім арасындағы уақытты ұзарта алады. Бір жыл мен бір күндік ережені қолдану адам өлтіру қылмысы бойынша қудалауға кедеріс келтірді, себебі істің мәнісінде емес, дәрігерлердің өмірді ұзартудағы сәттіліктерінде себеп жатты. Сонымен қатар, сот медицинасының жетістіктері сотқа өлімге себеп болған әрекетті, тіпті ол бұрын жасалған болса да, анықтауға көмектеседі.
In English common law, it was held that a death was conclusively presumed not to be murder (or any other homicide) if it occurred more than a year and one day since the act (or omission) that was alleged to have been its cause. The rule also applied to the offence of assisting with a suicide. Certain problems with this rule arise from the advance of medicine. Life support technology can extend the interval between the murderous act and the subsequent death. Application of the year and a day rule prevented murder prosecutions, not because of the merits of the case, but because of the successful intervention of doctors in prolonging life. Additionally, advances in forensic medicine may assist the court to determine that an act was a cause of death even though it was carried out fairly far in the past.
Англия мен Уэльс, Солтүстік Ирландия
Бұл ереже 1996 жылғы Заң реформасы (Жыл және бір күндік ереже) Заңымен күштен жойылды. Англия және Уэльс, сондай-ақ Солтүстік Ирландия заңдарында маңызды өзгерістер енгізілді, нәтижесінде егер нақты бір әрекеттің өлімге себеп болғаны дәлелденсе, аралық уақытқа қарамастан, ол қастандық құрауы мүмкін. Ережені жою қудалау органын кінәлілік ниетін (mens rea) дәлелдеу міндетінен босатпайды; қастандық ісінде бұл айыпталушының өлім немесе ауыр дене жарақатын келтіруді ниеттенгені болып табылады. Англия және Уэльс немесе Солтүстік Ирландия Бас прокурорының рұқсаты, өлімге себеп болған әрекеттен кейін үш жылдан астам уақыт өткен жағдайларда немесе күдікті бұрыннан осы өліммен байланысты қылмыс жасағаны үшін сотталған жағдайларда, қудалауды бастау үшін қажет.
The rule was abolished by the Law Reform (Year and a Day Rule) Act 1996. English and Welsh law and Northern Irish law is now substantially revised such that if a specific action can be proved to be the cause of death, it can now potentially constitute murder regardless of the intervening time. The abolition of the rule does not relieve the prosecution of its obligation to prove the mens rea element; in cases of murder, this is the accused intended to cause either death or serious injury. The permission of the Attorney General for England and Wales or Attorney General for Northern Ireland is required for any prosecution in which it is alleged that the death occurred more than three years after the causative act, or when the offender has previously been convicted of an offence in connection with the death.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияда 2018 жылдың наурызында бірауыздан жойылғанға дейін бір жыл мен бір күнге созылған ереже болған.
New Zealand had a year and a day rule until it was abolished unanimously in March 2018.
Америка Құрама Штаттары
1891 жылы бұл ереже Ball v. United States ісінде федералдық деңгейде расталды. 2001 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Роджерс v. Теннесси ісінде Теннесси сотының ережені кері күшімен жоюы конституциялық деп шешті, себебі экс-пост-факто ережесі тек экс-пост-факто заңның қабылдануын ғана тыйымдайды, бірақ сот органына жалпы құқықты экс-пост-факто тәртіппен қайта қарауға тыйым салмайды. Калифорнияда "бір жыл және бір күн" ережесі "үш жыл және бір күн" ережесіне өзгертілді. Егер өлім, оны қоздырды деген күдікпен айыпталған әрекеттен кейін үш жылдан астам және бір күннен кейін болса (және әлгі әрекет 1997 жылдың 1 қаңтарында немесе одан кейін жасалған болса), "өлтіру қылмыстық емес деген жорама болжам бар", бірақ айыптау тарапы осы жораманы жоюға тырысуы мүмкін. Дегенмен, егер кісі өлтіруді өмір бойына бас бостандығынан айырылған адам жасаса және ол мемлекеттік түрмеге сотталса, онда "бір жыл және бір күн" ережесі қолданылады. 2014 жылы, Колумбия округінің ережесі (1981 жылғы күйінде) Джон Хинклидің, президент Рональд Рейганды өлтіруге талпынған адамның, Джеймс С. Брейдиді өлтіргені үшін қудаланбауының себептерінің бірі болды. Сарапшы Брейдидің өліміне себепті 33 жыл бұрын жасалған оқтарды көрсетті.
In 1891, the rule was upheld at the federal level in Ball v. United States. In 2001, the Supreme Court of the United States held that a Tennessee court's retroactive abolition of the rule was constitutional in Rogers v. Tennessee, since the ex post facto clause only prohibits an ex post facto law from being passed, but does not prohibit a judicial organ from revising the common law in an ex post facto manner. In California, the "year and a day" rule has been changed to a "three years and a day" rule. If a death occurs more than three years and one day after the act alleged to have caused it (and the act was committed on or after 1 January 1997), there is "a rebuttable presumption that the killing was not criminal", but the prosecution may seek to overcome this presumption. However, if the murder is committed by somebody who is serving a term of life imprisonment and is sentenced to state prison the year and a day rule applies instead. In 2014, the D. C. rule (as it existed in 1981) was one of the reasons given for why John Hinckley, the attempted assassin of President Ronald Reagan, could not be prosecuted for the murder of James S. Brady. The medical examiner listed the cause of death for Brady as bullets fired 33 years earlier.
Гонконг
Бұл ереже 2000 жылы Жеке тұлғаларға қарсы қылмыстар жарлығының 33C-тармағымен (Cap. 212) жойылды.
The rule was abolished in 2000 by section 33C of the Offences against the Person Ordinance (Cap. 212).
Қылмыскерлерге жаза ретінде
Бір жыл мен бір күн – көптеген юрисдикциялардағы ауыр қылмыстар үшін ең төменгі мерзімді бас бостандығынан айыру жазасы және ауыр қылмыстарды жеңіл қылмыстардан ажырататын маңызды ерекшеліктердің бірі. Кейбір қылмыстар үшін бұл ең төменгі жаза болып табылады, себебі дәстүрлі түрде ағылшын тілінде сөйлейтін, ортақ құқық жүйесіне негізделген елдерде жеңіл қылмыстарға бір жыл немесе одан көп мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы берілмейді (сондықтан "он бір ай мен жиырма тоғыз күн") ал ауыр қылмыстар дәстүрлі түрде бір жылдан астам мерзімге бас бостандығынан айырылады, демек "бір жыл мен бір күн". Бұдан өзге, көптеген юрисдикцияларда сотталғандар бір жылдан астам мерзімге сотталған жағдайда ғана шартты түрде босатылуға құқылы. АҚШ федералдық жүйесінде, бір жылдан асатын жаза ғана сотталғандарға түрмедегі жақсы мінез-құлқы үшін мерзімінен бұрын босатылу мүмкіндігін береді. Осының салдарынан, бір жыл мен бір күнге бас бостандығынан айыру жазасы, бір жылға бас бостандығынан айыру жазасынан кем уақытқа соғуы мүмкін.
A year and a day is a minimum incarceration sentence for felonies in many jurisdictions, and is one of the main features distinguishing felonies from misdemeanors. For some crimes, this is the minimum penalty, as traditionally in English speaking, common law countries, misdemeanors may not entail a sentence of a year or more (hence, "eleven months and twenty nine days") whereas felonies are traditionally punished by incarceration of over one year, hence "a year and a day." Furthermore, in many jurisdictions, prisoners are eligible for parole only if their sentences are longer than a year; by imposing a sentence of a year and a day, judges can offer defendants a chance at parole. In the United States federal system, only sentences exceeding one year allow prisoners to obtain early release for good behaviour while incarcerated. As a result, a sentence of a year and a day can lead to less time served than a sentence of a year.