Кіріспе
Прем Раваттың ілімінің мәні – адамның қанағаттану қажеттілігін ішкі жанға бет бұрып, тұрақты тыныштық пен қуаныш көзіне қол жеткізу арқылы толықтыруға болады. Ол догмалар жинағының орнына, өзі үйреткен медитацияның төрт тәсілі арқылы қол жетімді деп санайтын трансценденттік тәжірибені баса назарлайды. Ол бұл тәсілдерді "Білім" деп атайды және Білім "өмірің бойы сыртқа бағытталған барлық сезімдеріңді кері бұрып, ішке қарай сезінуге және өзіңді толыққанды түсінуге" мүмкіндік береді дейді. Ол қоғамдық сөздерінде индуистік, мұсылмандық және христиандық көздерден цитаталар келтіреді, бірақ шабыт пен бағыт беру үшін төрт медитация техникасының тәжірибесіне сенеді. Ғалым және ізбасар Рон Гивздің пікірінше, нақты ұғымдардың болмауы оның ізбасарларына еркін және жеке пікір білдіруге мүмкіндік береді. Раваттың қоғамдық сөздеріндегі ой-пікірдің жеткіліксіздігі үшін сындарға ұшырайды.
Тарих
Ғалымдар Прем Раваттың ілімдері Солтүстік Үндістанның Санттар дәстүрінен бастау алғанын айтады. Олар барлық діни ритуалдар мен догмаларды жоққа шығарып, Құдайды тікелей сезіну мүмкіндігін басады, оның, олардың сөзіне сенсек, "жүректе" мекендейтінін айтады. Теологиялық тұрғыдан алғанда, олардың ілімдері құдайлық қағидатқа деген ішкі, махаббатқа толы берілгендікпен, ал әлеуметтік тұрғыдан алғанда индуистік касталық жүйенің сапалық айырмашылықтарына қарсы келетін теңдікпен ерекшеленеді. Санттар Гуру немесе Кемелді Ұстаздың – Құдайдың жасқаны екенін және оған табынуға лайық екенін сендіреді. Сант-гурулардың ең танымал өкілдері – Намдев (1350 ж. ш.), Кабир (1518 ж. ш.), Нанак (1539 ж. ш.), Мирабай (1545 ж. ш.), Сурдас (1573 ж. ш.), Тулсидас (1623 ж. ш.) және Тукарам (1650 ж. ш.). Басқа ғалымдар ортағасырлық дәстүрлермен байланысты Ниргуна Бхакти (санскритте – "формасыз құлшылық") дәстүріне сіңістілікті көрсетеді, бұл дәстүр де универсализмге, теңдікке және тікелей тәжірибеге ерекше мән береді, сондай-ақ діни ритуалдар мен догмаларға соқыр сенімді сынап бағалайды. Раваттың әкесі және гуруы Ханс Джи Махарадж Сварупанандтың шәккірті болды және Сварупанандтың қайтысынан кейін 1936 жылы гуру атанды. Ол өзінің үгітін таратуды және Білімнің әдістерін Харидварға жақын Наджибабад қаласында үйретуді бастады. Оның сөздеріне Ария Самаджының реформалық философиясы күшті әсер етті, ал ол өзін ең алдымен "Кедейлердің гуруы" деп есептеді. Оның ілімдері метафораларға толы болды және теориядан гөрі практикалық қолдануға көбірек баса назар аударды. Үнді мұғалімі үшін ерекшелік – ол кастасына, дініне немесе әлеуметтік статусына қарамастан студенттерді қабылдады, бұл дәстүрлі индуистерден сыни пікірлерге себеп болды. 1936 жылы ол өзінің үгітін кеңінен таратудың бірінші қадамы ретінде "Ханс Йог Пракаш" атты кітап жариялады.
Ұстазы
Прем Рават формалды ілімдерді мұра еткен жоқ, сондай-ақ ол оларды жасамады, себебі ол тұжырымдамалық ойлауды тікелей діни тәжірибенің басты жауы деп санайды, оны Білімнің техникалары арқылы алуға болады деп мәлімдейді. Оның негізгі пікірі – Құдай әрбір адамның ішінде қоныстанған және адамның қанағаттануға ұмтылысын ішкі жанға бұрылып, мәңгілік қанағат пен қуаныш көзін табу арқылы шешуге болады. Ол барлық діндерге тең құрмет көрсетеді, индуизм, ислам және христиандық көздерден цитаталар келтіреді, бірақ шақыру кітаптарына сүйенудің орнына, Рават Білімнің төрт техникасы арқылы алынған тәжірибеге сенеді. Бұл нақты ұғымдардың болмауы оның жақтастарына еркін және жеке өрнектелуге мүмкіндік береді. 1972 жылы Рават АҚШ-қа көшті, ал оның ілімі негізінен индуистік қалпын сақтап, көптеген үнді дәстүрлерін жалғастырды, бірақ индуистік терминдер мен ұғымдарды барынша азайтып, жеке, субъективті тәжірибеге басты назар аударды. Оның батыстық алғашқы лекциялары кейбір діни ғалымдар тарапынан евангелисттік және мазмұнызды деп сынға алынды, сондай-ақ ақыл-ойға немесе діни тұжырымдамалық ойлауға қарағанда тікелей тәжірибеге басымдық бергені үшін. Бостон қаласындағы бір тілші Раватты «шынайы адам» деп сипаттады. Ол қарапайымдылықпен, әңгімелесу үлгісінде сөйледі және өзінің Құдай екенін түсінбеді. Шындығында, ол өзіне арналған құдайлық сахналық көрсетілімдер мен құмар сөздерді әдейі мойынбұруға тырысқан сияқты. Жақтастары мен махатмалары оны Мәсіхтің өзінен де басып өтетін адам деп айтады, бірақ гуру өзінің Құдай екенін емес, оның Білімі екенін мәлімдейді. Әлеуметтанушы Джеймс Даунтон Раваттың өзінің жақтастарына «Білімді» немесе өмірлік күшті толық сезінуге кедерілсетін ұғымдар мен сенімдерден бас тартуға шақырғанын байқады, бірақ бұл оларды оның құдайлығы туралы қатаң идеяларды қабылдауға және оған және қозғалысқа милленаристік көзқарастарды жүктеуге кедергі жасамады. Стивен А. Кент өзінің «Слоганнан мантраларға» атты кітабының кіріспесінде 1974 жылы Раваттың нашар жеткізілген және мәнсіз хабар деп санаған хабарын естіп, көңілінің қалғанын және оның серіктерінің сол хабар туралы құштарлықпен сөйлегеніне таңырқағанын айтты. Прем Рават Білімді оқыту үшін ешқашан ақы алмаған, бірақ 1970 жылдары кейбір үнді махатмалары Білімді алу алдында қалталарын босатып, барлық нәрсені беруді сұраған. 1974 жылы Рават Білімнің техникаларын оқыту үшін батыстық бастамашыларды пайдалана бастады және батыстық контекстке сәйкес келу үшін өз ілімін өзгертуді жалғастырды. 1980 жылдардың басында Прем Рават «Гуру» атағынан бас тарды және соңғы үндік элементтерді жойды. Рават өзін кез келген институционалдық діннің немесе дәстүрлі дүниетанымының қалыпты сенімдерімен немесе әрекеттерімен байланысты деп санамайды. Ол – өзінің қоғамдық мансабындағы талаптар мен қиындықтарға жауап беру үшін прагматикалық шешімдермен жолын жоспарлайтын, өзін-өзі танудың құндылығына адамдарды сендіруге тырысатын иконокласт. Рават Білімді практикалаудың тәжірибелі адамға қуаныш, өзін-өзі түсіну, тыныштық, бейбітшілік және қанағат сезімін сыйлайтынын мәлімдейді. Практиктер Білімді ішкі және жоғары жеке тұлға ретінде сипаттайды, оған әлеуметтік құрылым, литургия, этикалық тәжірибелер немесе сенім мақалалары қосылмайды. Рон Гивстің айтуынша, Рават теориялық білімге емес, жеке адамның субъективті тәжірибесіне баса назар аударып, өзінің және басқалардың өмірлік тәжірибелеріне сүйенеді, жазбаларды түсіндіруге емес. Ол қазіргі Кәбир мен Нанак сияқты дәстүрге ұсталмайды. Рават студенттерге ең көп пайда алу үшін техникаларды күніне кем дегенде бір сағат бойы жасауды кеңес береді. Ол бағынуды талап етпейді, себебі оқытылғандарға ешқандай сыртқы талаптар немесе тыйымдар қойылмайды. «Егер ұнаса, орында, ұнамаса, басқасын жаса» деген аксиома оның көпшілік алдында сөйлеген сөздерінде жиі айтылады. Прем Рават өзін үлгілі көшбасшы ретінде де қарастырмайды, бұл рөлді көбінесе діни негізін қалаушыларға жүктейді. Білімді тәжірибелеу тәжірибесі практиктер үшін ішкі және жоғары жеке тұлға болып табылады. Техникалар жеке орында орындалады және олармен байланысты әлеуметтік құрылым немесе иерархия жоқ. Студенттердің айтуынша, бұл жерде ешқандай литургиялық немесе әлеуметтік міндет жоқ. Сондай-ақ, олар бұл техникалардың барлық елдерде қолданылатынын және олардың іс-әрекеті студенттің жынысына, нәсіліне, жыныстық бағдарына, экономикалық жағдайына, дініне немесе ұлттық тегіне әсер етпейтінін айтады.
or national origin.
Білімнің әдістері
Голландиялық діни ғалым және христиан дін қызметкері Реендер Краненборг пен американдық діни ғалым Дж. Гордон Мелтонның пікірінше, Білімнің әдістері құпия сақталады және бастапқыда "Нұр", "Діл", "Аты" (немесе "Сөз") және "Нектар" деп аталған, бірақ Махараджи қазір оларды 1-ші, 2-ші, 3-ші және 4-ші әдістер деп атайды. Рават жаттығушылардан "осы әдістерді ешкімге жарияламауға" уәде беруді сұрайды, бірақ "басқа адамдар өздерінің жолымен өтуіне [рұхсат етіңіз], олар дайын болғанда олар да әдістерге қол жеткізе алады" дейді. Краненборг пен Мелтон өздерінің еңбектерінде олар туралы әртүрлі егжей-тегжейлі мәліметтер келтіреді, бірақ осы тәжірибелердің жалпы сипаттамасы бойынша келіседі.
Білімді үйрету / Кілттер
Батыста алғашқы күндері Прем Рават немесе оның Махатмалары (1974 жылы "Бастаушылар" деп қайта аталды) "Білім сессияларын" шағын топтарда жеке кездесулер арқылы өткізді. 2001 жылдан бастап осы техникалар Рават жасаған мультимедиалық презентация арқылы оқытылды. 2005 жылы Прем Рават "Кілттер" бағдарламасын ұсынды, ол Білім алуға студентті дайындайтын бес DVD-ден тұрады. Техникалар 6-шы кілтте оқытылады. 6-шы кілтті көруге дайын екенін сезінген адамнан Білім сессиясына шақыру түседі. Ол 50-ден астам тілде қолжетімді (оның ішінде ол өзі бес тілде сөйлейді: ағылшын, хинди, непали, испан және итальян; қалған тілдер дубляждалған). Осы презентацияда Махараджи техникаларды қадам-сатымен түсіндіреді, олардың дұрыс түсініліп, қолданылуын қамтамасыз етеді. Бұл процесс екі жарым сағатқа созылады, оның бір сағаты техникаларды жаттығуға арналады, әрқайсысы 15 минуттан. Презентация басталғанға дейін адамдардан үш уәде беру сұралады: а) байланыста болу, б) Білімге әділ мүмкіндік беру және в) осы техникаларды ешкіммен бөліспеу. Егер қатысушылар осы үш уәдеге келіссе, олар қалуға шақырылып, "Білім сыйы"н алады. Англиядағы Ливерпуль Хоуп университетінде салыстырмалы діндерді зерттеуге маманданған және Прем Раваттың батыстық студенттерінің бірі Рон Гивс, Прем Рават өзін харизматикалық тұлға деп санамайтынын, өзінің іліміне және төрт техниканы қолданудың тиімділігіне өзінің билігінің негізі ретінде сілтеме жасағанды жөн көретінін айтады. Төрт техниканы көрсету дәстүрлі дикшаның орнын басады, және ол ұстаз бен шәкірт арасындағы қарым-қатынасты бекітсе де, сессияның өзінде бұл мәселе баса айтылмайды. Керісінше, назар дұрыс жаттығуға және қатысу немесе тыңдау арқылы байланыста болуға аударылады. Прем Раваттың ілімі ешқандай дәстүрлі билікке, адамға да, мәтінге де сілтеме жасамайды. "Қасиетті сапарлар" еңбегінде социолог Джеймс В. Даунтон былай деп жазады: "Олардың дінге келуін түсіндіру үшін қандай да бір психологиялық және әлеуметтік түсіндірмелерді келтірсек те, факт – Білім сессиясы кезінде немесе одан кейін медитацияда осы жастар терең әсер еткен рухани тәжірибеге ие болды және олардың өмірін өзгертті. Бұл тәжірибе көптерін көз жасқа да, қуанышқа да жеткізді, себебі олар іздеген жауабын тапты. Бұл олардың өміріне оң бағыт, мағына және мақсат берді. Бұл тәжірибе оларды өмірге жаңаша қарайтын жағдайға жеткізіп, өсуіне кедергі келтіретін көптеген тосқауларды жойды. Бұл – тарих бойында даналар айтқан өмірдің бірлігі туралы тәжірибе. Нью-Йорк университетінің медициналық орталығының алкоголизм және есірткіге қарсы күрес бөлімінің директоры, психиатрия профессоры Марк Галантер (МД) былай деп жазады: «Мүшелік ұзақ мерзімді болғанда, медитация да жаңадан келген адамның белсенділігін қолдауда маңызды рөл атқарды. Медитациямен айналысқан мүшелердің уақыты мен олардың невротикалық күйзелістің төмендеуі арасындағы байланысты талдау, медитация уақытының ұлғаюы невротикалық күйзелістің төмендеуімен байланысты екенін көрсетті. Бұл байланыс медитацияға эмоционалдық жауап оның жалғасуына ықпал етеді дегенді білдіреді». Яғни, мүше неғұрлым көп медитация жасаса, адамның өзін жақсы сезінуі мүмкін. Мүшелер көбінесе уайымды жеңілдету үшін медитация жасаған, белгілі бір уақытта да, кездейсоқ жағдайда да. Пол Шнабель әлеуметтік зерттеуші Нимгегеннің католик университетінде жұмыс істейтін діни психолог Ван дер Лансты атап өтеді. Ван дер Ланс өзінің батыстық студенттері арасында Рават сынсыз көзқарасқа ие болуларын ынталандырғанын, оларға құдайлық фантазияларын оның тұлғасына проекциялауға мүмкіндік бергенін айтады. Бұл авторлардың пікірінше, гурудың құдайлық табиғаты Шығыс дінінің стандартты элементі болып табылады, бірақ оның мәдени контекстінен алынып тасталғанда және Құдайды әке ретінде батыстық түсінікпен шатастырылғанда, гурудың тұлғасы мен гуру символы арасындағы айырмашылық жоғалады – осыны олар шексіз тұлғаға табыну деп атайды. Шнабель жазғандай, мұндай ұстаз-шәкірт қарым-қатынасын түсіну, бастапқы шығыс гуру-шәкірт контексіне жат, көбінесе шәкірт үшін көңіл көшіруге әкеледі, ол мұғалімнің ақырында оның үміттеріне сай келмейтінін біледі.
Aside from all the psychological and social explanations one could offer to explain their conversions, the fact is that, during the Knowledge session or afterward in meditation, these young people had a spiritual experience which deeply affected them and changed the course of their lives. It was an experience which moved many to tears and joy, for they had found the answer they had been seeking. It was an experience which gave their lives more positive direction, meaning, and purpose. It was an experience which brought them into a new relationship to life and removed many blocks to growth. It was an experience which sages have spoken about throughout history of the oneness of life. Marc Galanter (MD), professor of Psychiatry and Director of the Division of Alcoholism and Drug Abuse at the New York University Medical Center, writes that "over the long term of membership, meditation also played an important role in supporting a convert's continuing involvement. An analysis of the relationship between the time members spent in meditation and the decline in their level of neurotic distress revealed that greater meditation time was associated with diminished neurotic distress. This association suggests that the emotional response to meditation acts as a reinforcement for its continued practice." That is, the more a member meditated, in general, the better the person was likely to feel. Members apparently used meditation to relieve distress, both at scheduled times and on an ad hoc basis. Paul Schnabel a sociologist, references Van der Lans, a religious psychologist employed at the Catholic University of Nijmegen. Van der Lans says that among his Western students, Rawat appeared to stimulate an uncritical attitude, giving them an opportunity to project their fantasies of divinity onto his person. According to these authors, the divine nature of the guru is a standard element of Eastern religion, but removed from its cultural context, and confounded with the Western understanding of God as a father, what is lost is the difference between the guru's person and that which the guru symbolizes—resulting in what they refer to as limitless personality worship. Schnabel writes that this kind of understanding of the master disciple relationship, alien to the original Eastern guru disciple context, often ends in disillusionment for the disciple, who finds that the teacher in the end fails to live up to his or her expectations.
Бұрынғы ізбасарлары
Тед Патрик және бірнеше ғалымдар Раваттың бұрынғы жақтастарының бағдарламадан шығарылғаннан кейін алған мәліметтерінде Раваттың "медитация" техникалары өзін-өзі гипнозға салу және осы практика кезінде де, тоқтаған соң да ойлау қабілетін ұзақ мерзімге дейін әлсірету деп сипатталады.
Басқалар
Раваттың қоғамдық сөздеріндегі интеллектуалдық мазмұнның жетіспеуі сынға ұшырады. Дэвид В. Барретттің айтуынша, Прем Раваттың ілімінің негізі – Білім, ал тәжірибе догма емес, жеке, субъективті тәжірибе. Оның "Жаратушы жарық" күндері бұл қозғалысты кейде ақыл-ойдан гөрі эмоционалдық тәжірибеге басымдық бергені үшін сынады. Бұл ілімді практикалық мистика деп сипаттаған дұрыс.