Кіріспе

Хинду және мұсылман қасиеттісі (1918 жылы қайтыс болды)

Ширдидің Сай Бабасы (шамамен 1838 – 15 қазан 1918), сондай-ақ Ширди Саи Баба деп белгілі, – үнді рухани ұстазы және факирі, ол өмір бойы және одан кейін индустар мен мұсылмандар тарапынан құрметке ие болған қасиетті адам саналады. Оның өмірінен алынған мәліметтерге сәйкес, Сай Баба «өзіңді танудың» маңыздылығын уағыздап, «өліп бара жатқан нәрселерге деген махаббатты» сынады. Оның үйретулері махаббат, кешірім, басқаларға көмектесу, қайырымдылық, қанағат, ішкі тыныштық және Құдайға, Гуруға деген сенімділік сияқты моральдық қағидаларға негізделген. Сай Баба дін мен кастаға байланысты кемсітушілікке қарсы болды. Оның индустар мен мұсылмандардан ізбасарлары болды, бірақ өз дінін анықтауға басым жасағанда, ол біреуін екіншісінен жоғары қоюдан бас тартты. Оның үйретулері индуизм мен исламның элементтерін біріктірді: ол өзі тұрған мешітке индуистік Дваракамай деген ат берді, индуистік және мұсылмандық рәсімдерді орындады және екі дәстүрден де алынған сөздер мен бейнелерді пайдаланып үйретті. «Шри Саи Саччарита» бойынша, оның қайтысынан кейін жазылған өмірбаяндық шығармада, оның индуист ізбасарлары оны индуист құдайы Даттатрейяның жаңа рухы деп санады.

Өмірбаян

Ширди Саи Баба туралы көптеген мәліметтер Г.Р. Дабхолкардың маратхи тілінде жазған "Шри Саи Саччарита" (1859-1929) еңбегінен алынған. Дабхолкардың өмірбаянына Вакари Сампрадая және Сарасвати Гангадхардың "Маратхи Гурукаритрасы" әсер еткен.

Алғашқы жылдар

Ата-анасы мен тегі туралы сұрағанда Баба нақты жауап беруге құлшынбады, бұл ақпараттың маңызды емес екенін айтты. Баба он алты жасында Махараштра штатының Ахметнагар ауданындағы Ширди ауылына фәкир кейпінде келгендігі хабарланды. Өмірбаян жазушылардың арасында осы оқиғаның күні туралы бірлік жоқ болғанымен, Баба Ширдиде үш жыл тұрды, бір жыл бойы хабарсыз кетіп, содан кейін 1858 жыл шамасында қайта оралды деп есептеледі. Бұл оның 1838 жылы туған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Дінге бейім болған кейбір ауыл тұрғындары (Махалсапати, Аппа Жогле және Кашината) оны үнемі барып көріп тұратын. Ауыл балалары оны есінен жаңысқан деп ойлап, оған тас лақтыратын. Біраз уақыттан соң ол ауылдан кетіп, қайда кеткені және не болғаны белгісіз. Оның көптеген әулиелер мен факирлермен кездескені және тоқымашы болып жұмыс істегені туралы мәліметтер бар. Ол 1857 жылғы Үндістан көтерілісі кезінде Жанси әйел патшайымы Лакшмибайдың әскерімен шайқасқандығы айтылады.

Атауы

Саи Бабаның нағыз аты белгісіз. Саи деген атты оған ғибадатхананың діни қызметкері Махалсапати 1858 жылы Ширдиге оралғанда берген. Саи сөзі діни кедейді білдіреді, бірақ сонымен қатар Құдайды да білдіруі мүмкін. Бірнеше үнді және Таяу Шығыс тілдерінде Баба сөзі – әке, ата, қарт немесе құрметті кісі деген мағынаны білдіретін құрметтеу сөзі. Осылайша, Саи Баба – «қасиетті әке», «әулие әке» деген мағынаны білдіреді. Бұл киім Бабаның мұсылман факирі ретінде танылуына себеп болды және негізінен индуист тұратын ауылда оған деген бастапқы жаугершіліктің бір себебі болды. Баба төрт-бес жыл бойы ним ағашының астында тұрып, ұзақ уақыт медитация жасады. Оның мінезі жабық, аз сөйлейтін болған, ол көбінесе Ширди маңындағы орманда саяхаттап жүрді. Соңында ол ескі, қираған мешітке қоныстанды, онда жалғыз өмір сүрді, садақа сұрап, келуші индуист және мұсылман қонақтарын қабылдады. Мешітте ол қасиетті отты (дхуни) жақты және қонақтарына кеткенде қасиетті күлді (‘Уди’) сыйлады. Осы күлдің емдік және қорғау қасиеттері бар деп сенді. Ол жергілікті хаким рөлін атқарып, күлді қолдану арқылы ауруларды емдеді. Ол келушілеріне рухани білім берді және индуистерге Рамаяна мен Бхагавад Гитаны, ал мұсылмандарға – Құранды оқуды ұсынды. Ол Құдайдың есімін үнемі еске алудың (дхикр) қажеттілігін баса айтты және жиі мысалдар, символдар мен теңеулерді қолданып, жұмбақтап сөйлейтін. Баба Ленди Бауг деп аталатын бақты күткені айтылады, ол жақын жерде ағатын Ленди өзенінің құрметіне аталған. Бақ әлі де бар, онда Бабаның өмірімен байланысты адамдар мен жануарларды еске алатын мазарлар (самадхилер) орналасқан және ол әлі де паломниктерге таныс. Ширди Саи Бабаның кейбір шәкірттері белгілі рухани тұлғалар мен әулиелерге айналды, ең танымалдары – Ширдидегі Хандоба ғибадатханасының діни қызметкері Махалсапати және Мехер Бабаның ұстазы Упасани Баба Махарадж. Оған басқа да әулиелер де құрмет көрсетті, мысалы, Бидкар Махарадж, Гагангири Махарадж, Джанакидас Махарадж және Сати Годавари Матаджи. Саи Баба бірнеше қасиеттілерді, әсіресе Ақкалкоттың Свами Самартханың шәкірттерін «бауырларым» деп атады. Ол кереметтер жасай алатын қасиетті адам, тіпті аватар ретінде танылғандықтан, көптеген адамдар оны зиярат етуге келді. Олар оның алғашқы ғибадатханасын Бхивпури, Карджатта салды.

Соңғы жылдары және өлімі (Самадхи)

1918 жылдың тамызында Ширди Саи Баба кейбір адалдарына өзін жақын арада "өлшеуге" дайын екенін айтты. Қыркүйек айының соңында оған қызу көтеріліп, тамақ ішуді тоқтатты. Денсаулығы нашарлаған сайын ол шәкірттерінен қасиетті мәтіндерді оқып беруді сұрады, бірақ сонымен бірге келушілерді де қабылдады. Ол 1918 жылдың 15 қазанында, Виджаядашами мерекесімен бірге қайтыс болды. Оның денесі Ширдидегі Бути-Вадаға жерленді, ол кейіннен Шри-Самадхи-Мандир немесе Ширди Саи Баба ғибадатханасы деп белгілі болған қасиетті орынға айналды.

Ұғындар мен тәжірибелер

Саи Баба дінге, тапқа байланысты қуғын-сүргінге қарсы болды. Ол христиандық, индуизм және мұсылмандық діндердегі ортодоксалдылыққа қарсы шықты. Саи Баба өзінің ізбасарларын дұға етуге, Құдайдың есімін әнге айналдыруға және киелі жазбаларды оқуға шақырды. Ол мұсылмандарға Құранды, ал индустарға Рамаяна, Бхагавад Гита және Йога Васишта сияқты мәтіндерді зерделеуді ұсынды. Ол өзінің ізбасарларына және жақтастарына ізгілікпен өмір сүруді, басқаларға көмектесуді, кез келген тірі жанды кемсітпестен сүюді және мінез-құлықтың екі маңызды қасиетін дамытуды – сенімді (Шраддха) және шыдамдылықты (Сабури) – үйретті. Ол дінсіздікті сынады. Өз үйретімдерінде Саи Баба адамның міндеттерін орындаудың маңыздылығын, о дүниелік нәрселерге байланыспай, жағдайға қарамастан қанағат етуді атап көрсетті. Жеке өмірінде ол ислам дініне тән құлшылық рәсімдерін сақтады; ол тұрақты рәсімдерге қатыспаса да, мұсылмандық мерекелерде намаз оқуға, Аль-Фатиханы оқуға және Құран оқуға рұқсат берді. Кейде Аль-Фатиханы оқып, Саи Баба күніне екі рет табла мен сарнагидің сүйемелдеуімен мәулид пен қауалиді тыңдауды ұнататын. Саи Баба ислам мен индуизмнің діни мәтіндерін түсіндірді. Ол индуистік жазбалардың мағынасын Адвайта Веданта рухында түсіндіріп, бхакти (соққандық) жолына ерекше назар аударды. Оның ілімдеріне индуистік үш рухани жол – Бхакти-йога, Джнана-йога және Карма-йога – әсер етті. Саи Баба қайырымдылық жасауға және бөлісуге шақырды. Ол былай деді:
«Егер араларында байланыс болмаса, ешкім ешқайда бармайды. Егер біреу сендерге келсе, оны жақсы қабылдап, құрметпен қабылдаңдар. Егер сендер шөлдегенге су, ашқа нан, жалаңашқа киім, бейтаныс адамға отыру және демалу үшін верандаңды берсеңдер, онда Шри Хари (Құдай) әлбетте разы болады. Егер біреу сендерден ақша сұраса, ал сендер бергіңіз келмесе, бермеңдер, бірақ иттей оған қарамаңдар. Саи Баба нағыз сатгуруға бағынудың маңыздылығын атап өтті, ол шәкіртін рухани өсудің орманды жері арқылы жетектей алады. Нағыз адал жандар әрқашан сатгуру туралы сүйіспеншілікпен ой жүгіртеді және оған толыққанды бағынады. Ол осы мәселені түсіндіргенде былай деді: «Сендер Мені іздеп ешқайда бармау керек. Сендердің атыңдар мен бейнеңдерден басқа, сендерде де, барлық тіршілік иелерінде де болмыстың сезімі немесе санасы бар. Міне, осы – Мен. Мұны білгеннен кейін, Мені өзіңдерде де, барлық жаратылыстарда да көресіңдер. Егер осылай істесеңдер, онда барлық нәрсенің бір-бірімен байланысқандығын түсінесіңдер және Менімен біртұтас боласыңдар».

Қауымдастар

Ширди Саи Баба өзінен кейін рухани ізбасарлар қалдырмады, шәкірттер тағайындамады және тілектерге қарамастан, ресми баулу (дикша) рәсімін өткізбеді. Саи Бабаның белгілі шәкірттерінің қатарында Махалсапати, Мадав Рао (Шама), Нанасахаб Пешвей, Баиджабай, Татья Коте Патил, Какасахаб Дикшит, Радакришна Маай, Хемадпант, Бути, Дас Гану, Лакшми Бай, Нанавали, Абдул Баба, Сапатанекар, Нанасахаб Чандодкар, Б. В. Нарасимха Свамиджи бар. Кейбір шәкірттері көрнекті рухани тұлғаларға айналды, мысалы, Сакорилік Упасани Махарадж. Саи Баба дүниеден өткеннен кейін, оның ізбасарлары 10 жыл ішінде Ширдиге екі рет келген Упасани Махараджға күнделікті Арти дұғасын бағыштады.

Индустар

Индуизмнің қасиетті адамы Ананданатх Йевала Саи Бабаны "қымбат бағалы алмаз" деп атаған. Тағы бір қасиетті Гангагир: "Ширди осы құнды қазынаға ие болғаны үшін нығметке толы болсын!" - деген. Саи Бабаны Васудевананда Сарасвати (Тембье Свами деп те белгілі) зор құрметпен қараған. Сондай-ақ, оны Натх Панчаят аталған шивалық йогтар тобы да қадір тұтқан. Ол "Жоғарғы Шындықтың" (Брахман немесе Құдай) аватары, сатгуру немесе қасиетті кісі деп есептеледі, бұл жеке адамның көзқарасына байланысты. Мұндай нәрсе индуизмде жиі кездеседі, онда орталық доктрина немесе космология болмайды, бірақ жеке сенім мен руханиятқа негізделген.

Мұсылмандар

Абдул Баба Саи Бабаның жақын шәкiртi болды және 1918-1922 жылдар аралығында қасиетті орынның күтiп бағушысы болды. 1980 жылға дейiн көптеген мұсылман жандар осы қасиетті орынға зиярат етуге келіп тұратын.

Парсы

Ширди Саи Бабаны Нанабхой Палхивала, Фархад Пантакки және Хоми Баба сияқты көрнекті зороастрийлер құрметтеген, ал зороастрийлердің ең танымал зороастрий емес діни тұлғасы деп есептелінеді. Зороастрий отбасында туған Мехер Баба 1915 жылдың желтоқсанында Саи Бабамен кездесіп, осы оқиғаны өміріндегі ең маңызды оқиғалардың бірі деп санады. Шри Саи Сатчарита (Саи Бабаның өмірбаяны) Мехер Баба туралы ешқандай мәлімет бермейді, бірақ Мехер Бабаның өмірбаяны – Лорд Мехерде Саи Бабаға қатысты көптеген сілтемелер кездеседі.

Діни өнер және сәулет

Үндістанда Ширди Саи Бабаға арналған көптеген ғибадатханалар бар. Ғибадатханалар Үндістаннан тыс елдерде де орналасқан, оның ішінде АҚШ, Тринидад және Тобаго, Гайана, Суринам, Фиджи, Маврикий, Оңтүстік Африка, Нидерланды, Кения, Бенин, Куба, Канада, Пәкістан, Австралия, Ұлыбритания, Германия, Жапония және Жаңа Зеландия. Ширдидегі Саи Баба тұрған мешітте Мумбаи қаласынан келген суретші Шама Рао Джайкар салған толық бой суреті бар. Ширди Саи Бабаның діни мақсатта салынған көптеген ескерткіштері мен мүсіндері бар. Олардың бірі, Балажи Васант Талим деген мүсіншінің мәрмәрден жасаған мүсіні, Саи Баба жерленген Ширдидегі Самадхи Мандирде орналасқан. 2008 жылы Үндістан поштасы Ширди Саи Бабаны құрметтеу үшін 5 рупийлік ескерткіш пошта маркасын шығарды.

Кино және теледидар

Саи Баба туралы үнді киноиндустриясы түрлі тілдерде көркем фильмдер түсірген. Жыл Фильм Басты рөлдегі актер Режиссер Тіл Сілтемелер 1955 Ширди Че Сай Баба Даттопант Ангре Кумарсен Самарт Маратхи 1977 Ширди Ке Сай Баба Судир Далви Ашок В. Бушан Хинди 1986 Шри Ширди Сай Баба Махатям Виджаячандр К. Васу Телугу 1989 Бхагаван Шри Сай Баба Саи Пракаш Саи Пракаш Каннада 1993 Сай Баба Яшвант Датт Бабасахаб С. Фаттелал Маратхи 1999 Майя / Гуру Пурнима / Джаясурья Рама Нараянан Тамил Телугу Каннада 2000 Шри Сай Махима Саи Пракаш Ашок Кумар Телугу 2001 Ширди Сай Баба Судир Далви Дипак Балрадж Видж Хинди 2005 Ишварья Аватар Сай Баба Мукул Наг Рамананд Сагар Хинди 2010 Малик Ек Жакки Шрофф Дипак Балрадж Видж Хинди 2010–11 Бхагван Шри Ширди Сай Баба Сурья Васиштха Буккапатна Васу Каннада 2012 Ширди Сай Нагарджуна Аккинени К. Рагхавендра Рао Телугу 2017–2023 Мере Сай Абир Суфи Сачин П. Амбре Харш Агарвал Хинди