Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бағыштаушылық махаббат, үнді діндеріндегі ұғым.
Devotional love, a concept in Indian religions
Бхакти (; пали тілінде: бхатти) – үнді діндерінде жиі кездесетін термин, ол жандашу, әуес ету, берілгендік, сенім, құрмет, құлшылық, иман немесе махаббатты білдіреді. Үнді діндерінде бұл жеке Құдайға (мысалы, Кришна немесе Деви), формасыз жоғары шындыққа (мысалы, Ниргуна Браман немесе сикх құдайы) немесе ағартылған жандарға (мысалы, Будда, бодхисаттва немесе гуру) деген сүйіспеншілік пен берілгендікті білдіруі мүмкін. Бұл терминнің ең ерте кездесулерінің бірі ерте буддалық «Терагата» («Ақсақалдар әндері») жинағында табылды. Бхакти идеялары Үндістандағы көптеген халық мәтіндері мен ақындарға үлкен әсер етті. Мысалы, «Бхагавата Пурана» – индуизмдегі Бхакти қозғалысымен байланысты Кришна туралы мәтін және ол қазіргі заманда христиандық пен индуизм арасындағы қарым-қатынасқа әсер етті. Ниргуни бхакти (қасиеттері жоқ құдайға берілгендік) сикхизмде де, индуизмде де кездеседі. Бхактиге ұқсас діни амалдар адамзат тарихы бойында әртүрлі әлемдік діндердің құрамында болған. Діни амалдар христиандық, ислам, буддизм және иудаизмде кездеседі.
Bhakti (; Pali: bhatti) is a term common in Indian religions which means attachment, fondness for, devotion to, trust, homage, worship, piety, faith, or love. In Indian religions, it may refer to loving devotion for a personal God (like Krishna or Devi), a formless ultimate reality (like Nirguna Brahman or the Sikh God) or for an enlightened being (like a Buddha, a bodhisattva, or a guru). One of the earliest appearances of the term is found in the early Buddhist Theragatha (Verses of the Elders). Bhakti ideas have inspired many popular texts and saint poets in India. The Bhagavata Purana, for example, is a Krishna related text associated with the Bhakti movement in Hinduism. and it has influenced interactions between Christianity and Hinduism in the modern era. Nirguni bhakti (devotion to the divine without attributes) is found in Sikhism, as well as Hinduism. Devotional elements similar to bhakti have been part of various world religions throughout human history. Devotional practices are found in Christianity, Islam, Buddhism and Judaism.
Бхакти қозғалысы
Бхакти қозғалысы – бхактидің қарқынды өсуі, біздің заманымыздың 1-ші мыңжылдығының соңында Оңтүстік Үндістандағы Тамил Надуда Шаива Найянарлар мен Вайшнава Алварлармен басталып кеткен құбылыс. Олардың идеялары мен практикалары 12-18 ғасырларда бүкіл Үндістанда бхакти поэзиясы мен құлшынысын дамытуға ықпал етті. Алварлар сияқты, Шаива Найянар ақындары да зор ықпалға ие болды. Алтымыш үш Найянар ақынының гимндерінен құралған «Тирумурай» Оңтүстік Үндістанда осы күнгі күнге дейін маңыздылығын сақтап келеді. Ең көрнекті үш ақын – Аппар (7-ғасыр), Кампантар (7-ғасыр) және Сундарар (9-ғасыр) – жазған гимндер «Теварам» деп аталатын «Тирумурайдың» алғашқы томдарына енді. Ақындардың көшпелі өмір салты храмдар мен қасиетті орындардың құрылуына және Шиваға деген құлшыныстың таралуына көмектесті. Тамилдің ертедегі Шива бхакти ақындары Кришна Яджурведадан цитаталар келтірген. Алварлар мен Найянарлар бхакти дәстүрін таратуда маңызды рөл атқарды. «Бхагавата Пурананың» Оңтүстік Үндістанның Алвар қасиеттілеріне сілтеме жасауы және бхактиге баса назар аударуы көптеген ғалымдарды оның Оңтүстік Үндістандық тегі бар деген тұжырымға келтірді, бірақ кейбір ғалымдар бұл дәлелдер бхакти қозғалысының Үндістанның басқа аймақтарында параллель дамуы мүмкін емесін жоққа шығара ма деп күмәнданады. Ғалымдардың пікірінше, Вишну, Шива, Шакти және басқа да құдайларға бағытталған, Үндістанда дамыған және тараған бхакти қозғалысы, біздің заманымыздың 8-ғасырында Үндістанға исламның келгеніне және одан кейінгі діни зорлық-зомбылыққа жауап ретінде пайда болды. Бхакти қозғалысы 15 ғасырдан бастап Шығыс және Солтүстік Үндістанды қамтыды, ал 15-17 ғасырлар аралығында өзінің гүлдену шегіне жетті. Паттон Бурчеттің сөзіне сәйкес, Солтүстік Үндістандағы осы кезеңдегі бхакти қозғалысының төрт негізгі ерекшелігі болды: Біріншіден, бұл қауымдарды білім, ритуал немесе йога мен аскетизм сияқты дәстүрлі индийлік діни сенімдерден өзгеше, Құдайға жеке құлшынысқа баса назар салу біріктірді. Бұл құлшыныс каста, әлеуметтік жағдай немесе жынысқа қарамастан, Құдаймен жақын, махаббатқа толы қарым-қатынас аясында жүзеге асты. Бұл бхакти өзінің ең көрнекті көрінісін (а) басқа құлшыныстармен (бхакттармен) рухани байланыс (сатсанг) аясында, (б) ән арқылы, (с) құштар махаббат (шрингара/мадхурья) немесе қайғылы айырылыс (вираха) тілінде және (д) Құдайдың есімдерін медитация, оқу, ән салу және жаттау арқылы еске алуда тапты. Екіншіден, Моғолдық Үндістандағы осы жаңа құлшыныс қауымдастықтары халық тілдерінде жазылған, Құдайдың (әсіресе Кришна мен Рамның) істерін және үлгілі бхакттарды еске алатын құлшыныс туындыларын жасады және орындады. Үшіншіден, барлық осы қауымдастықтар үшін Кабир, Райдас және Сурдас сияқты белгілі бхакти ақындарына жатқызылған әндерді орындау және жинау маңызды болды. Соңында, көптеген айырмашылықтарына қарамастан, қазіргі заманның басындағы Солтүстік Үндістандағы бхакти авторлары мен сектанттық қауымдастықтардың көпшілігі, белгілі бір тантрикалық діни парадигмалардан өзгеше және оларға қарсы тұратын құлшыныс сезімталдығын білдіруде бірікті. Бхакти поэзиясы мен идеялары индуистік мәдениеттің көптеген салаларына, діни және тұрмыстық, әсер етті және Үндістан қоғамының ажырамас бөлігіне айналды. Мирабай, Сурдас, Нарсинх Мехта сияқты қасиеттілер көптеген адамдарды бхакти жолына бастаған көптеген бхаджандарды жазды, олар бүгінгі күнге дейін ән салынып келеді. Заманауи қасиетті Шри Девендра Гия (Кака) шамамен 10 000 гимн жазған. Бұл гимндер бхакти, білім, құлшыныс, сенім, терең ойлау және адалдыққа арналған. Бұл қозғалыс дәстүрлі түрде индуизмдегі маңызды әлеуметтік реформа ретінде қарастырылады және адамның туған кастасына немесе жынысына қарамастан, руханилыққа жеке бағытталған балама жол ұсынады. Олар бхакти қозғалысының ежелгі Ведалық дәстүрлерді жаңарту, қайта өңдеу және жаңа контекстке енгізу болғанын көрсетеді.
The Bhakti Movement was a rapid growth of bhakti, first starting in the later part of 1st millennium CE, from Tamil Nadu in southern India with the Shaiva Nayanars and the Vaishnava Alvars. Their ideas and practices inspired bhakti poetry and devotion throughout India over the 12th 18th century CE.]] Like the Alvars, the Shaiva Nayanar poets were influential. The Tirumurai, a compilation of hymns by sixty three Nayanar poets, is still of great importance in South India. Hymns by three of the most prominent poets, Appar (7th century CE), Campantar (7th century) and Sundarar (9th century), were compiled into the Tevaram, the first volumes of the Tirumurai. The poets' itinerant lifestyle helped create temple and pilgrimage sites and spread devotion to Shiva. Early Tamil Shiva bhakti poets quoted the Krishna Yajurveda. The Alvars and Nayanars were instrumental in propagating the Bhakti tradition. The Bhagavata Purana's references to the South Indian Alvar saints, along with its emphasis on bhakti, have led many scholars to give it South Indian origins, though some scholars question whether this evidence excludes the possibility that bhakti movement had parallel developments in other parts of India. Scholars state that the bhakti movement focused on Vishnu, Shiva, Shakti and other deities, that developed and spread in India, was in response to the arrival of Islam in India about 8th century CE, and subsequent religious violence. The Bhakti movement swept over east and north India from the fifteenth century onwards, reaching its zenith between the 15th and 17th century CE. According to Patton Burchett, the four key features of this early modern bhakti movement in north India were:First and foremost, these communities were united by a distinctive focus on personal devotion to the Divine, as opposed to other traditional pillars of Indic religiosity such as knowledge, ritual, or the practice of yoga or asceticism. This devotion took place in the context of an intimate, loving relationship with the Divine in which caste, class, or gender typically were said to have no place. This was a bhakti that found its most characteristic expression in (a) the context of spiritual fellowship (satsaṅg) with other devotees (bhaktas), (b) the medium of song, (c) the idiom of passionate love (śṛṅgāra/mādhurya) or painful separation (viraha), and (d) the remembrance—in meditation, recitation, chant, and song—of the name(s) of God. Second, these new devotional communities of Mughal India were alike in their production and performance of devotional works, composed in vernacular languages, remembering the deeds of God (especially Kṛṣṇa and Rām) and exemplary bhaktas. Third, important in all these communities was the performance and collection of songs attributed to renowned bhakti poet saints like Kabīr, Raidās, and Sūrdās. Finally, despite their many differences, the vast majority of bhakti authors and sectarian communities in early modern North India came together in articulating a devotional sensibility distinct from—and often explicitly positioned in opposition to—certain tantric paradigms of religiosity. Bhakti poetry and ideas influenced many aspects of Hindu culture, religious and secular, and became an integral part of Indian society. Christianity,
Saints such as Mirabai, Soordas, Narsinh Mehta composed several bhajans that were a path towards Bhakti for many, that are universally sung even today. A modern age saint, Shri Devendra Ghia (Kaka) has composed about 10,000 hymns. These hymns are related to bhakti, knowledge, devotion, faith, introspection and honesty. The movement has traditionally been considered as an influential social reformation in Hinduism, and provided an individual focused alternative path to spirituality regardless of one's birth caste or gender. They suggest Bhakti movement was a revival, reworking and recontextualization of ancient Vedic traditions.
Бхактидің тоғыз түрі
Бхагавата Пурана (7.5.23-тарау) бхактидің тоғыз түрін үйретеді:
The Bhagavata Purana (verse 7.5.23) teaches nine forms of bhakti:
Бхагавата Пурана Праһлада мен гопилер сияқты бхакти мысалдарын көптеп келтіреді. Бхагавата Пуранадағы гопилердің мінез-құлқы бхактидің мәнін көрсетеді. Кришнадан айырылған кезде гопилер оның әңгімелерін тыңдау (шравана), оның даңқты істерін мақтау (киртана) және оны ойларында сақтау үшін басқа да амалдар жасау арқылы құлшылық етті.
The Bhagavata Purana describes many examples of bhakti, such as those exhibited by Prahlada and the gopis. The behavior of the gopis in the Bhagavata Purana exemplifies the essence of bhakti. When separated from Krishna, the gopis practiced devotion by listening to his stories (śravaṇa), praising his glorious deeds (kīrtana), and other acts to keep him in their thoughts.
Бхавалар
Дәстүрлі индуизм бес түрлі бхава немесе "эмоционалдық мән" туралы айтады. Осы мағынада, бхавалар – бұл әркімнің жеке темпераментіне сәйкес, Құдайға деген құлшынысын әртүрлі жолдармен білдіруге бағытталған түрлі көзқарастар. Көптеген қасиетті адамдар осы бхаваларды тәжірибелегені белгілі. Он тоғызыншы ғасырдың мистигі Рамакришна осы бес бхаваны тәжірибелеген деп есептеледі. Хануманның Рамаға деген көзқарасы дасья бхава болып саналады. Арджуна мен Вриндаванның малшыларының Кришнаға деген қарым-қатынасы сакья бхава деп есептеледі. Раданың Кришнаға деген махаббаты мадхурья бхава. "Чайтанья-чаритамрита" кітабында Чайтаньяның Враджа-локаның төрт рухани сезімін тарату үшін келгені айтылады: дасья, сакья, ватсалья және срингара. Срингара – бұл жақын махаббат қарым-қатынасы.
Traditional Hinduism speaks of five different bhāvas or "affective essences". In this sense, bhāvas are different attitudes that a devotee takes according to his individual temperament to express his devotion towards God in some form. Several saints are known to have practiced these bhavas. The nineteenth century mystic, Ramakrishna is said to have practiced these five bhavas. The attitude of Hanuman towards the god Rama is considered to be of dasya bhava. The approach of Arjuna and the cowherd boys of Vrindavan with the god Krishna is regarded as sakhya bhava. Radha's love towards Krishna is madhurya bhava. The Chaitanya Charitamrita mentions that Chaitanya came to distribute the four spiritual sentiments of Vraja loka: dasya, sakhya, vatsalya, and sringara. Sringara is the relationship of the intimate love.
Мурти
Бхакти құлшылығында рәсімдер негізінен физикалық бейнелерге бағытталған. Осы бейнелерді сипаттау үшін индуизмде «мурти» және «виграхам» терминдері жиі қолданылады. Мурти – белгілі бір құдай немесе құдайдың пішінін немесе көрінісін бейнелейтін, ерекше нысаны бар затты білдіреді. Муртиге құлшылық ету алдында «пранапратишта» деп аталатын рәсім орындалады, ол бейнеге прана (өмір күші) құйып, құдайды немесе құдайды муртиге қоныстануға шақырады.
In bhakti worship, rituals are primarily directed towards physical images. The terms "murti" and "vigraham" are commonly used in Hinduism to describe these images. A murti denotes an object with a distinct form that symbolizes the shape or manifestation of a particular deity, either a god or goddess. A ritual called pranapratishta is performed before worshipping a murti, establishing prana (life force) into the image and inviting the god or goddess to reside in the murti.